ದ್ರೋಣ ಪರ್ವ

Illustration from Razmnama depicting a scene of the Drona Parva: Bhima slaying the elephant Ashvathamma

ದ್ರೋಣ ಪರ್ವ ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಹದಿನೆಂಟು ಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯದು. ದ್ರೋಣ ಪರ್ವವು ೮ ಉಪ ಪರ್ವಗಳು ಹಾಗು ೨೦೪ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದ್ರೋಣ ಪರ್ವವು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ೧೧ನೇ ದಿನ ಕೌರವ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಮಹಾದಂಡನಾಯಕನಾಗಿ ದ್ರೋಣನ ನೇಮಕಾತಿ, ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಯುದ್ಧ, ಮತ್ತು ೧೮ ದಿನದ ಯುದ್ಧದ ೧೫ನೇ ದಿನ ದ್ರೋಣನ ಸಾವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ರೋಣ ಪರ್ವ ( ಸಂಸ್ಕೃತ:द्रोण पर्व ), ಅಥವಾ ದ್ರೋಣರ ಪುಸ್ತಕ, ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಹದಿನೆಂಟು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯದು . ದ್ರೋಣ ಪರ್ವವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 8 ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು 204 ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದ್ರೋಣ ಪರ್ವದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿಯು 8 ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು 173 ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ದ್ರೋಣ ಪರ್ವವು 11 ನೇ ದಿನದಿಂದ ಕೌರವ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ದ್ರೋಣನನ್ನು ನೇಮಿಸುವವರೆಗೆ ನಡೆದ 18 ದಿನಗಳ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ, ನಂತರದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು 15 ನೇ ದಿನದಂದು ಅವನ ಮರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧವು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೂರವಾಯಿತು, ನ್ಯಾಯಯುತ ಯುದ್ಧದ ಒಪ್ಪಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, ಯುದ್ಧವು ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಹೇಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು, ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಾದ ಅಭಿಮನ್ಯು , ಜಯದ್ರಥ , ದ್ರೋಣ , ಘಟೋತ್ಕಚ - ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸತ್ತರು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪರ್ವವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ .

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು

ಈ ಭಾಗ (ಪರ್ವ) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 8 ಉಪ-ಭಾಗಗಳನ್ನು (ಭಾಗಗಳು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಪರ್ವಗಳು) ಮತ್ತು 204 ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು (ವಿಭಾಗಗಳು, ಅಧ್ಯಾಯಗಳು) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉಪ-ಭಾಗಗಳು:

1. ದ್ರೋಣಾಭಿಷೇಕ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 1-16)

ಭೀಷ್ಮನು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಬಾಣದಿಂದ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಕೌರವರು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಯೋಧ ಕರ್ಣನನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕರ್ಣನು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದನು. ಭೀಷ್ಮನು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ಕರ್ಣನು ಕೌರವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಭೀಷ್ಮನ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಯುದ್ಧದ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಕೌರವ ಸೇನೆಯ ಹೊಸ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಯುದ್ಧದ 11 ನೇ ದಿನ

ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಶಾಕ್ತ (ವಾಹನ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶತ್ರುಗಳು ಕ್ರೌಂಚ (ಕೊಕ್ಕರೆ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ದ್ರೋಣನು ಅವನಿಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಗೂಢಚಾರರ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಚಿಂತಿಸಬೇಡ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಸ್ವತಃ ಅಜೇಯನಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಗುಡುಗು ಹೊಂದಿರುವವನು ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದ್ರೋಣನು ಪಾಂಚಾಲರನ್ನು ವಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅನೇಕ ದೈವಿಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ, ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಡುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಸೋಲುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸೈನ್ಯವು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ದ್ರೋಣನೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತನ್ನ ಗುರುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಕುನಿ, 100 ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಹದೇವನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಹದೇವನು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನ ರಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಶಕುನಿ ಗದೆಯನ್ನು ಎಸೆದು ಸಹದೇವನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಕೆಳಗೆ ಬಂದು ಗದೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮನು ವಿವಿಂಶತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಶಲ್ಯನು ನಕುಲನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಕುಲನು ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಶಂಖವನ್ನು ಊದುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣನು ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರುಪದನು ಭಗದತ್ತನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮೀನುರಾಜ ವಿರಾಟ್ ಬಲಿಷ್ಠ ಕೃತವರ್ಮ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣಿ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಭೂರಿಶ್ರವ ಮತ್ತು ಶಿಖಂಡಿ ಪರಸ್ಪರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಿಖಂಡಿ ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಘಟೋತ್ಕಚ ಮತ್ತು ಅಲಂಬುಷನು ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಪುರವನನ್ನು ಕೆಡವಿ, ಅವನನ್ನು ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಎಳೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಜಯದ್ರಥ ನು ಗುರಾಣಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿಮನ್ಯು ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ನಂತರ ಶಲ್ಯನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು. ಶಲ್ಯನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಈಟಿಯನ್ನು ಎಸೆದನು, ಮತ್ತು ಅಭಿಮನ್ಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎಸೆದನು, ಅವನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಎಲ್ಲರೂ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವನ ಶತ್ರುಗಳು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದರು. ನಂತರ ಅಭಿಮನ್ಯು 22 ಮಹಾನ್ ಸಾರಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ರೋಣನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು, ಆದರೆ ದ್ರೋಣನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದನು ಆದರೆ ಸೋತನು. ಭೀಮನು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಕೌರವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯವು ಓಡಿಹೋಯಿತು. ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ದ್ರೋಣನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕುಮಾರನನ್ನು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ಭಾರದ್ವಾಜನ ಮಗ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕುಮಾರನನ್ನು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ಭಾರದ್ವಾಜನ ಮಗ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಚುಚ್ಚಿ ಯುಗಂಧರನನ್ನು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ವಿರಾಟ್ , ದ್ರುಪದ , ಸತ್ಯಕಿ , ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಇತರರು ದ್ರೋಣನನ್ನು ಚುಚ್ಚಿದನು. ದ್ರೋಣನು ಜೋರಾಗಿ ಘರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಸಿಂಹಸೇನ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಘ್ರದತ್ತನ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡಿದನು. ಎಲ್ಲರೂ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನನು ಕುರುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಗರೆಯುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ನದಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ನೀರು ರಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಳೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಸೈನ್ಯಗಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತವೆ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಪಾರ್ಥನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ.

2. ಸಂಷಪ್ತಕ ವಧಾ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 17-32)

12 ನೇ ದಿನ, ದುರ್ಯೋಧನನು ನಾರಾಯಣಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ನಾರಾಯಣಿ ಸೈನ್ಯವು ಬಲವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸೈನಿಕನು 10,000 ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿದ್ದನು. ಯುದ್ಧದ ತಯಾರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಅರ್ಜುನನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡುಮಾಡುವ ತವಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಆಯುಧವನ್ನು ಚತುರವಾಗಿ ಎಸೆದನು. ಸೈನಿಕರು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಪರಸ್ಪರರ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದರು. ವಿನಾಶದ ನಂತರ, ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಆಯುಧವಾದ ತವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು, ಅದು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಮುಳುಗಿಸಿತು. ಅರ್ಜುನನು ವೈಮಾನಿಕ ಆಯುಧಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಶತ್ರು ಗುಂಪನ್ನು ಮರದ ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳಂತೆ ನಾಶಮಾಡಿದನು. ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಗರುಡನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆದನು ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಧವೃತ್ತದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ-ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದನು. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಬೇಗನೆ ದ್ರೋಣನ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಹೋದನು. ದುರ್ಮುಖನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಥದ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ಸತ್ಯಜಿತ್ ಪ್ರಬಲವಾದ ಆಯುಧವನ್ನು ಬಳಸಿ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ರಥ ಮತ್ತು ಸಾರಥಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ರಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವೃಕ್ಷನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಸತ್ಯಜಿತ್‌ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಹೆದರಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಶತಾನೀಕನು ದ್ರೋಣನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣದಿಂದ ಶತಾನೀಕನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲಾ ಯೋಧರು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ದ್ರೋಣನು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ನದಿಗಳನ್ನು ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕುಂತಿಪುತ್ರನ ನೇತೃತ್ವದ ಅನೇಕ ಪಾಂಡವ ಯೋಧರು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು ಎಲ್ಲಾ ದ್ರೋಣರನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ದೃಧಸೇನ, ರಾಜ ಕ್ಷೇಮ, ವಸುದನ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಇತರರನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು ನಂತರ ಅವನು ಪಾಂಚಾಲ್ಯನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಅವನ ರಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಎಲ್ಲರೂ, 'ದ್ರೋಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲು, ದ್ರೋಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲು!' ಎಂದು ಕೂಗಿದನು. ದ್ರೋಣನು ಸತ್ಯಕಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲಾ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕೌರವರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನನು ಕರ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಕರ್ಣನು ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು. ಪಾಂಡವರು ದಿವ್ಯ ಬಿಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಬಂದರು. ಇಬ್ಬರು ವೃದ್ಧರು ದ್ರುಪದ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣರು ಪರಸ್ಪರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದರು. ದುಶ್ಶಾಸನನ ಮಗ ದ್ರೌಪದಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಅರ್ಜುನನ ಮಗ ಶ್ರುತ್ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವಿಕರ್ಣ ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು. ಭೂರಿಶ್ರವ ರಾಜ ಮಣಿಮಂತನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಘಟೋತ್ಕಚನು ಅಲಂಬುಷನನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಆನೆಗಳ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಭೀಮಸೇನನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೀಮನು ಆನೆಗಳ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಭೀಮನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಗ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಗಾರ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಭೀಮನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ತಂಡವು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ, ಅವರ ಪಲಾಯನದಲ್ಲಿ ಪದಾತಿಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜ ಭಗದತ್ತ ಅವನು ಅರ್ಜುನನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯಿಂದ ಮುಳುಗಿಸಿದನು. ಜನಾರ್ದನನು ಆನೆಯ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಥವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಆನೆಯು ಅನೇಕ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡಿತು. ನಂತರ ಅವನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥನು ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಂದನು. ಇಂದ್ರನ ಮಗ ಆನೆಯ ಕವಚವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅದರ ಕವಚವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಭಗದತ್ತನನ್ನು ಚುಚ್ಚಿದನು. ಭಗದತ್ತನು ಅರ್ಜುನನ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಈಟಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿದನು. ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದನು, ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ನಂತರ, ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ತನ್ನ ಕೊಕ್ಕೆಯನ್ನು ಮಂತ್ರದಿಂದ ವೈಷ್ಣವ ಆಯುಧವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು. ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದ ಕೇಶವ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಎದೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅದು ಹಾರವಾಯಿತು. ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನು ಸರ್ವನಾಶಕ ವೈಷ್ಣವ ಆಯುಧದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ವರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಬಳಕೆದಾರನ ವಶದಲ್ಲಿರುವವರೆಗೆ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಭಗದತ್ತನು ಈಗ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಭಗದತ್ತನನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮೊದಲು ಅವನ ಆನೆಯನ್ನು, ನಂತರ ರಾಜನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಅರ್ಜುನನು ರಾಜ ಭಗದತ್ತನಿಗೆ ಗೌರವ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಶಕುನಿಯ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಉರುಳಿಸಲು ಸ್ಫೋಟಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಶಕುನಿಯು ಅವರನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಆಯುಧಗಳ ಮಳೆಗರೆಯಲು ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಆಕಾಶ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ, ಬಾಣಗಳ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ನಿದ್ರೆಗೆಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆ ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಕಠಿಣ ಧ್ವನಿಯು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರಡನೆಯವನು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕ ಎಂಬ ಆಯುಧದಿಂದ ಆ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕತ್ತಲೆ ದೂರವಾದಾಗ, ಭಯಾನಕ ನೀರಿನ ಅಲೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಆದಿತ್ಯ ಎಂಬ ಆಯುಧವನ್ನು ಬಳಸಿ ನೀರನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಬಲನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ನಾಶಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ಅಣಕಿಸಿದನು. ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಭ್ರಮೆಗಳು ನಾಶವಾದ ನಂತರ, ಭಯದಿಂದ ಜನರಿಲ್ಲದ ಶಕುನಿ ಓಡಿಹೋದನು. ನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ಕೌರವ ರಥದ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು ಮತ್ತು ಅವರು ಓಡಿಹೋದರು. ಅವನು ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ದ್ರೋಣನ ಮಗ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ರಾಜ ನೀಲನೊಂದಿಗೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಅವನ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡಿದನು. ನೀಲನ ಮರಣದಿಂದ ಪಾಂಡವ ರಥವು ನಡುಗಿತು. ಅಭಿಮನ್ಯು ಯಾಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕರ್ಣನು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸಿದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೊಂದಿಗಿನ ದ್ರೋಣನ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಭಿಮನ್ಯು ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದನು. ಭೀಮನು ಸತ್ಯಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಕರ್ಣನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು ಆದರೆ ಕರ್ಣನು ಅವರನ್ನು ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಅಭಿಮನ್ಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಗದತ್ತನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು ಆದರೆ ಸೋತನು ಮತ್ತು ನಂತರ 17 ಮರಾಠರು ಭಗದತ್ತನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು ಆದರೆ ಭಗದತ್ತನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಭಗದತ್ತನು ಹೋರಾಡಿ ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಕಠಿಣ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದನು ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.

3. ಅಭಿಮನ್ಯು-ವಧಾ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 33-71)

ಕೌರವ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಆ ದಿನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಸೋಲಿಸಿದ ಸಂಸಪ್ತಕ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದರು . ಕೌರವ ಸೈನ್ಯವು ಬೃಹತ್ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಇದು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಭಾರಿ ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ವ್ಯೂಹವು ಆ ದಿನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸೈನ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯೂಹದ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನುಗ್ಗುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರು, ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೂರವಿದ್ದರು. ಅಭಿಮನ್ಯು ಕೌರವ ಸೈನ್ಯದ ಪ್ರಬಲ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಯುದ್ಧ ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅವನ ಕಥೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ . ಅಭಿಮನ್ಯು ಇಡೀ ಕೌರವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.  ಅಭಿಮನ್ಯುವಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮ ಸ್ವತಃ ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ (ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಮಗ) ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. ಅಭಿಮನ್ಯು ಸುಭದ್ರೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತನು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನು ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ಸುಭದ್ರೆಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಒಳಗೆ ಹೋದ ನಂತರ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಾಶಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಸುಭದ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದ್ದಳು ಮತ್ತು (ಅವಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಅಭಿಮನ್ಯು) ತಂತ್ರದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕಲಿತಿದ್ದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಆದರೆ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.  ಅಭಿಮನ್ಯು ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸಿಂಧೂವಿನ ಆಡಳಿತಗಾರ ಜಯದ್ರಥನು ಇತರ ಪಾಂಡವರನ್ನು ತಡೆದು, ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟನು. ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದೊಳಗೆ, ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಅಭಿಮನ್ಯು ಸ್ವತಃ ಮುಖ್ಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಕೌರವ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಕೊಲೆಯ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಭಿಮನ್ಯು ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣ , ಶಲ್ಯನ ಮಕ್ಕಳಾದ ರುಕ್ಮನಾಗ ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಣರಹತ, ಕರ್ಣನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಕರ್ಣನ ಅನೇಕ ಸಲಹೆಗಾರರು, ರುಕ್ಮರಥ, ಕೃತವರ್ಮನ ಮಗ ಮಾತೃಕಾವತ, ಶ್ರುತಂಜಯ, ಅಶ್ವಕೇತು ಅವರನ್ನು ಅಭಿಮನ್ಯು ಕೊಂದರು. ಶಕುನಿ, ಬಸತಿಯಾ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ-ಬಸತಿಯ ಮತ್ತು ಕೇಕಯರ ರಥಗಳು, ಕೋಸಲದ ರಾಜ - ರಾಜ ಬೃಹದ್ವಲ , ಅಂವಸ್ತದ ರಾಜ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ, ಮತ್ತು ಅನೇಕರು. ಅಭಿಮನ್ಯು ದುರ್ಯೋಧನ , ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ , ದುಃಶಾಸನ , ಕೃತವರ್ಮ , ಶಲ್ಯ , ದ್ರೋಣ , ಕೃಪ ಮತ್ತು ಕರ್ಣರನ್ನು ಕೌರವರ ಕಡೆಯ ಇತರ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವೀರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಕೌರವ ಯೋಧನೊಬ್ಬನೂ ಅವನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಭಿಮನ್ಯು ತನ್ನ ಉಳಿದ ಸಾಕು ಸಹೋದರರನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಕರ್ಣ, ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅವನ ಅಜೇಯ ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಅಭಿಮನ್ಯು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ರಥವನ್ನು ಮುರಿದನು. ಗದಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಗೆ ದುಶ್ಶಾಸನನ ಮಗ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಕೊಂದನು. ಇದರಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಋಷಿ ವ್ಯಾಸ ಒಂದು ಹೊಸ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದನು. ದುರದೃಷ್ಟದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾಗಬೇಡ ಮತ್ತು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳ್ಳಬೇಡ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ವೀರರು ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಾರೆ, ಸಾವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅವನು ಅವನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿದನು.

4. ಪ್ರತಿಜ್ಣೆ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 72-84)

ತನ್ನ ಆಕಾಶ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಸಂಸಪ್ತಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರನ್ನು ಕೊಂದ ಜಿಷ್ಣು , ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದು ತನ್ನ ಮಗನ ಮರಣದ ದುಃಖವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವಾಸುದೇವ ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, "ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮಣಿಯದವರು, ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟದವರು ಸಾಯುವುದು ಖಚಿತ" ಎಂದು. ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜುನ ಅವರನ್ನು ಗದರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಸಿಂಧು ರಾಜ ಜಯದ್ರಥ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ತಡೆದಿದ್ದನು. ಮರುದಿನ ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಮೊದಲು ಕೊಲ್ಲುವುದಾಗಿ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಅವನು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯವು ಅರ್ಜುನನಿಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಜಯಘೋಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗೂಢಚಾರರು ಜಯದ್ರಥನಿಗೆ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವನು ಜೀವನದ ಆಸೆಯಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ದುರ್ಯೋಧನನೊಂದಿಗೆ ಜಯದ್ರಥನು ದ್ರೋಣನ ಬಳಿ ಸಮಾಲೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ, ದಾಳಿಗೆ ಶಕಟ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಾಹನ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಜಯದ್ರಥನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೂಜಿ ಮುಖದ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅರ್ಧ ಕಮಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದಾಗಿ ದ್ರೋಣನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಾಸುದೇವನು ಧನಂಜಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಹೋದರರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸದೆ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದೀಯ, ಇದು ಆತುರದ ಕೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ದಿವ್ಯ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅರ್ಜುನನ ಮಾತಿನಂತೆ, ವಾಸುದೇವ ಸುಭದ್ರೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಸುಭದ್ರೆಯು ಪಾಂಡವರು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಕೇಳಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ 14 ನೇ ದಿನ ಅರ್ಜುನನು ಶಿವನಿಂದ ವಿಜಯದ ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

5. ಜಯದ್ರಥ-ವಧಾ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 85-152)

೧೪ನೇ ದಿನ, ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ದ್ರೋಣನು ೨೧,೦೦೦ ಪದಾತಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡನು. ದುಶ್ಶಾಸನನು ಆನೆ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದನು. ಅರ್ಜುನನು ಸವಾರರೊಂದಿಗೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ೨-೩ ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಂದನು. ಹೀಗೆ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ದುಶ್ಶಾಸನನ ಸೈನ್ಯವು ನಾಯಕನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ನಂತರ ಸಬ್ಯಸಾಚಿಯು ದ್ರೋಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ೧೦,೦೦೦ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೃತವರ್ಮನು ಧನಂಜಯನ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಬಂದನು. ದ್ರೋಣನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಅರ್ಜುನನು ಆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಯೋಧರು ಓಡಿಹೋದರು. ಕೃಷ್ಣನು ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾರ್ಥನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ರಾಜ ಶ್ರುತಾಯುಧನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನೋಡಲು ಧಾವಿಸಿದನು, ಅವನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ವರವು ಅಮರವಾಗಿದ್ದವರೆಗೂ ಅದು ಅಮರವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನಿರಾಯುಧನ ಮೇಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಎಸೆಯಬಾರದು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಹೊಡೆದ ನಂತರ ಅವನ ಮೇಲೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಅದನ್ನು ಜನಾರ್ದನನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು, ಅವನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು, ಗದೆ ಮತ್ತೆ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಸೈನಿಕರು ಓಡಿಹೋದರು. ಕೋಪಗೊಂಡ ಸುದಕ್ಷಿಣ, ಫಲ್ಗುಣನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿ , ಒಂದು ಭರ್ಜಿಯನ್ನು ಎಸೆದನು, ಅದು ಅರ್ಜುನನ ಮೂಲಕ ಹಾರಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಅವನನ್ನು ಕೆಡವುತ್ತಾನೆ. ಸೈನಿಕರು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಸೈನಿಕರು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದರು ಆದರೆ ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಗುಂಪುಗೂಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಅವರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರುತಯು ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತಯು ಅರ್ಜುನನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಪವಿತ್ರ ಆಯುಧವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಆಯುಧದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಬಾಣಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಅದು ಅವನ ಶತ್ರುಗಳ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, 50 ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕರ್ಣನ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅರ್ಜುನನು ಕರ್ಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಯತಾಯು ಮತ್ತು ಧೀರಯಾಯುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂಗನ ಆನೆ ಸೈನ್ಯವು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಾರ್ಥನು ಗಾಂಡೀವದಿಂದ ಬಂದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವರ ತಲೆ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ 1000 ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಂದನು. ಶ್ರುತಯು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ಕಾಲಿಗೆ ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದನು. ಅರ್ಜುನನು ಅವನ ಕೈಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ನಂತರ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಕುರು ಶ್ರೇಣಿಯ ಪುರುಷರು ಓಡಿಹೋದರು. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಶಲ್ಯ, ಕೃಪ ಈ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಯೋಧರನ್ನು ನೋಡಿ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನು ಕೃಪ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅರ್ಜುನನು ಶಲ್ಯನ ಬಿಲ್ಲು, ಧ್ವಜವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ 10 ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶಲ್ಯನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ರಥವನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೃಪನ ಮೇಲೆ 17 ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು.ದುರ್ಯೋಧನನು ದ್ರೋಣನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವನ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ ದೇಹ ರಚನೆಗೆ ಅವನನ್ನು ದೂಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ತಾನು ವಯಸ್ಸಾದವನು, ಅರ್ಜುನನಷ್ಟು ವೇಗಿಯಲ್ಲ ಮತ್ತು ವ್ಯೂಹದ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಅವನಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಧನಂಜಯನನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿರೋಧಿಸಬಹುದು ಎಂದು ದುರ್ಯೋಧನ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಅವನಿಗೆ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಮಾನವ ಆಯುಧಗಳಿಗೆ ಅಭೇದ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಪಾರ್ಥನ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು. ಪಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಕೌರವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಪಾಂಡವ ಸಂಘಟಕನನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ದ್ರೋಣನು ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಬಹು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಬಾರಿ ಯಾವುದೇ ಯೋಧ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಗುರಾಣಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಹೋರಾಡಲು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ದ್ರೋಣನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಸತ್ಯಕಿ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು. ದ್ರೋಣನು ಸತ್ಯಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು, ಇಬ್ಬರೂ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯಗಳು ಒಂದೇ ಯುದ್ಧದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾದವು. ಸತ್ಯಕಿ ದ್ರೋಣನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು 16 ಬಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಭಾರದ್ವಾಜನ ಮಗ ಸತ್ಯಕಿಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿದನು. ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಆಯುಧವನ್ನು ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟನು ಆದರೆ ಸತ್ಯಕಿ ಅದನ್ನು ತನ್ನದೇ ಆಯುಧದಿಂದ ತಿರುಗಿಸಿದನು. ನಂತರ ದ್ರೋಣನು ಅಗ್ನಿ ಆಯುಧವನ್ನು ಬಳಸಿದನು ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕಿ ಅದನ್ನು ವರುಣ ಆಯುಧದಿಂದ ತಿರುಗಿಸಿದನು. ಸೂರ್ಯನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಇಳಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಮಾದ್ರಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಸತ್ಯಕಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದರು ಮತ್ತು ದುಶ್ಶಾಸನನು ಸಾವಿರಾರು ರಾಜಕುಮಾರರೊಂದಿಗೆ ದ್ರೋಣನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದನು. ಭೀಮನು ದ್ರೋಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಕರ್ಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಭೀಮನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. ಕರ್ಣನು ಭೀಮನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಕರ್ಣನು ಭೀಮನ ಈಟಿ, ಕತ್ತಿ, ಗದೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಕರ್ಣನು ಭೀಮನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿದನು. ಅರ್ಜುನನು ವಿಂದನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅನುವಿಂದನು ಗದೆಯಿಂದ ವಾಸುದೇವನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಂತರ ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನ ಕುದುರೆಗಳು ದಣಿದವು, ಅವನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಮತ್ತೆ ಏರುತ್ತಾನೆ. ನಾಸ್ತಿಕರು ವೇದಗಳಿಂದ ದೂರ ಸರಿದಂತೆ, ಸೈನಿಕರು ಅರ್ಜುನನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಓಡಿಹೋದರು. ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ನೋಡಿ, ವಾಸುದೇವ ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಅವನ ದುಷ್ಟ ಸಂಚನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 'ರಾಜ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು' ಎಂದು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತನ್ನ ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಗಲವಾದ ತಲೆಯ ಬಾಣದಿಂದ ವಾಸುದೇವನ ಚಾಟಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಾಕವಚದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನ ಕುಗ್ಗಿದ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಅಣಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸಬ್ಯಸಾಚಿಯು ದುರ್ಯೋಧನನ ರಥವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡು ಅವನ ಬೆರಳಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಕುರು ರಾಜನನ್ನು ತನ್ನ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚಿದನು. ಯೋಧರು ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಸತ್ತರು. ಸತ್ಯಕಿಅವನು ಕೃತವರ್ಮನೊಂದಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು ಮತ್ತು ಭೀಮನು ಕೌರವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಕರ್ಣನು ಕೌರವರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಕರ್ಣನು ಬಿಲ್ಲುವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಭೀಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಕರ್ಣನು ಭೀಮನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಮುರಿದನು. ಕರ್ಣನನ್ನು ಬಿಲ್ಲುವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಸೋಲಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದ ಭೀಮನು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ರಥದಿಂದ ಹಾರಿದನು. ಭೀಮ ಮತ್ತು ಕರ್ಣನ ನಡುವೆ ಕತ್ತಿಗಳ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕರ್ಣನು ಭೀಮನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಭೀಮನು ಓಡಿಹೋಗಿ ಕೌರವರಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ದುರ್ಯೋಧನನು 8 ರಥವಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದನು. ಅರ್ಜುನನು ಶಲ್ಯನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭೂರಿಶ್ರವನು ಅಂಕುಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಅಲಂಬುಷನು ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು. ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಜ ಬಹ್ಲಿಕ್ ಅಲಂಬುಷನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದನು, ಭೀಮನು ಕರ್ಣನ ರಥವನ್ನು ಮುರಿದನು. ಭೀಮನು ಬಾಹ್ಲಿಕ್ ಅನ್ನು ಕೊಂದು ಅಲಂಬುಷ ಮತ್ತು ಕರ್ಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಕರ್ಣ ಓಡಿಹೋದನು. ಭೀಮನು ಹೋಗಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ಕರ್ಣನು ಭೀಮನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಬಂದನು. ಕರ್ಣನು ಭೀಮನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಐದು ಬಾರಿ ಅವನ ರಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಕರ್ಣನು ಭೀಮನನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿಸಿದನು. (56) ಮತ್ತೊಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬಂದ ಇನ್ನೂ 20 ಕೌರವ ಸಹೋದರರನ್ನು ಭೀಮನು ಕೊಂದನು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕರ್ಣ, ದುರ್ಯೋಧನನ ಮುಂದೆ ವಿಕ್ರಮನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ವೀರರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರಕ್ತದ ನದಿ ಹರಿಯಿತು. ನಂತರ ಭೀಮನು ಕರ್ಣನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು ಮತ್ತು ಕರ್ಣ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದನು. ಸಾತ್ಯಕಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ವಿರೋಧಿಸಿ ದುಶ್ಶಾಸನನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ಅವನು ತ್ರಿಗರ್ತ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಭೂರಿಶ್ರವ ಬಂದು ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದನು. ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಗದರಿಸಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಇಬ್ಬರೂ ರಥಗಳಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದಾಗ, ಕತ್ತಿಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಕತ್ತಿ ಮುರಿದಾಗ, ಕುಸ್ತಿ ನಡೆಯಿತು. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಿಸಲು ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ, ಭೂರಿಶ್ರವ ಸತ್ಯಕಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದನು. ಅವನನ್ನು ಎಳೆದು, ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಎಳೆದು, ಸತ್ಯಕಿಯ ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು. ವಾಸುದೇವ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅರ್ಜುನನು ಕುರು ಯೋಧನನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹೊಗಳಿದನು. ಭೂರಿಶ್ರವ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಗಾಂಡೀವದಿಂದ ಬಂದ ಬಾಣವು ಅವನ ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿತು. ಎಲ್ಲರೂ ಪಾಂಡುವಿನ ಮಗನನ್ನು ಗದರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ನೆಪಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಭೂರಿಶ್ರವ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಧ್ಯಾನದತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಇಡೀ ಸೈನ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ಅವರಿಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೂರಿಶ್ರವನಿಗೆ ಜಯವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅರ್ಜುನನು ಯುದ್ಧದ ನಿಯಮಗಳಿಗಿಂತ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು, ಆದರೆ ಭೂರಿಶ್ರವ ಉಳಿದನು. ಸತ್ಯಕಿ ಎದ್ದುನಿಂತು, ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದನು. ಎಲ್ಲಾ ಯೋಧರು ಅವನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವಾಗ ಭೂರಿಶ್ರವನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು, ಭೂರಿಶ್ರವಅವನು ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯಕಿ ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆಪ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಯಾರೂ ಅವನಿಗೆ ಏನೂ ಹೇಳದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭೂರಿಶ್ರವನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗಿದಾಗ ಗೆಲುವು ತಮ್ಮದಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ದುರ್ಯೋಧನ ಕರ್ಣನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಬಂದು ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ದೈವಿಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧನಂಜಯನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕರ್ಣನ ಮೇಲೆ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ಕರ್ಣನ ರಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅರ್ಜುನನು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವರುಣ ಆಯುಧವನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವನು ಇಂದ್ರ ಆಯುಧವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾವಿರಾರು ಬಾಣಗಳು ಆ ಆಯುಧದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಸಾವಿರಾರು ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ರಕ್ತದ ನದಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಜಯದ್ರಥನ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ , ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾರಥಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದನು. ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಜಯದ್ರಥನ ಕಾವಲುಗಾರರು ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದರು ಮತ್ತು ಓಡಿಹೋದರು. ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಮಗ ಮತ್ತು ಶಲ್ಯನ ಸಾರಥಿಯಾದ ಕರ್ಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಕೃಷ್ಣನು ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಅರ್ಜುನನು ಆಕಾಶ ಬಾಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಜಯದ್ರಥನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಜಯದ್ರಥನ ತಂದೆಯ ಮಡಿಲಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಾಗ, ಅದು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಮತ್ತು ಜಯದ್ರಥನ ತಲೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆ ಮುದುಕನ ತಲೆಯು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಶಾಪದ ಪ್ರಕಾರ ನೂರು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಮುರಿಯಿತು. ಎಲ್ಲರೂ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಿದರು ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವನು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜಯದ್ರತನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಾಗ, ಅರ್ಜುನನು 7 ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿ (153,090 ರಥಗಳು, 153,090 ಆನೆಗಳು; 459,270 ಅಶ್ವಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು 765,450 ಕಾಲಾಳುಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಯುದ್ಧ ಪಡೆ) ಕೌರವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದನು. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ವಿಜಯವನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೃಪ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮರು ಕೋಪದಿಂದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧನಂಜಯನು ಕೃಪನನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕೃಪನ ಸಾರಥಿ ಅವನನ್ನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಿಂದ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣನು ಸತ್ಯಕಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅವನಿಗೆ ರಥವಿಲ್ಲದೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು (ಕರ್ಣನ ಮಗ) ವೃಷಸೇನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೊಂದಿಗೆ ತರ್ಕಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಯದ್ರಥನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ದ್ರೋಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಹಗುರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ದ್ರೋಣನನ್ನು ದೂಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ತನಗಾಗಿ ಶತ್ರು ಶಿಬಿರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಕರ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣನು ಇದು ದ್ರೋಣನ ತಪ್ಪಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅರ್ಜುನನು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಮತ್ತು ಗುರು - ಅವನು ವಯಸ್ಸಾದವನು ಮತ್ತು ಬೇಗನೆ ಚಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ...

6. ಘಟೋತ್ಕಚ-ವಧಾ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 153-184)

ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ದುರ್ಯೋಧನನು ಶತ್ರು ಶಿಬಿರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಕೊಂದು, ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಂತರ ಭಯಾನಕ ಬಾಣದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಚುಚ್ಚಿದನು, ಇದರಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು. ದ್ರೋಣನು ಬೇಗನೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಬಲಿಷ್ಠ ರಥವಾಹಕರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಮುನ್ನಡೆದರು. ರಾತ್ರಿ ಕತ್ತಲೆಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಹೇಡಿಗಳ ಭಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಮುನ್ನಡೆದವರೆಲ್ಲರೂ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕಾಯಿತು ಅಥವಾ ಯಮನ ಅರಮನೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ದ್ರೋಣನು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕಾಲಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದನು. ದ್ರೋಣನು ಕೈಕೇಯ ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರನ್ನು ಆತ್ಮಗಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ರಾಜನ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡಿದನು. ಬ್ರಿಕೋದರನು ತನ್ನ ರಥದಿಂದ ಕಳಿಂಗದ ಆಡಳಿತಗಾರನ ಕಡೆಗೆ ಹಾರಿ ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಅವನ ಮೂಳೆಗಳು ಮುರಿದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು. ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಜಯರತನನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದನು. ಅದರ ನಂತರ, (58) ಭೀಮನು ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಕೌರವ ಸಹೋದರರನ್ನು ಕೊಂದನು. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ಓಡಿಹೋದರು. ಯುದ್ಧ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ತನ್ನ ನಿರಾಯುಧ ಮಗನನ್ನು (ಭುರಿಶ್ರವ) ಕೊಲ್ಲುವ ಕ್ರೂರ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೋಮದತ್ತನು ಸತ್ಯಕಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದನು. ತಾನು ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಸತ್ಯಕಿ ಹೇಳಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಸೋಮದತ್ತನಿಗಾಗಿ 11,000 ಯೋಧರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಸತ್ಯಕಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು. ಸತ್ಯಕಿ ಸೋಮದತ್ತನನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಅವನ ಸಾರಥಿ ಅವನನ್ನು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಕರೆದೊಯ್ದನು. ದ್ರೋಣನು ಬಂದನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ದ್ರೋಣನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಚುಚ್ಚಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೊಂದನು, ಅರ್ಜುನನ ಮುಂದೆ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಗಟತನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಭಿಲಿಕನು ಭೀಮನನ್ನು ಈಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು, ಮತ್ತು ಭೀಮನು ಭಿಲಿಕನನ್ನು ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಅವರ ಸಹೋದರ ಭೀಮನು 10 ಕೌರವರನ್ನು ಕೊಂದನು. ದ್ರೋಣನ ಮಗ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅನೇಕ ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಂದು ಅವರನ್ನು ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅವನನ್ನು 100 ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತುವರೆದು ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದನು. ದ್ರೋಣನ ಮಗ ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ರಥವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಂತರ ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದನು. ನೂರು ಪಾಂಚಾಲರನ್ನು ಕೊಂದು ಉಳಿದವರನ್ನು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮತ್ತು ಭೀಮಸೇನರು ದ್ರೋಣನ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ಭಾರದ್ವಾಜನ ಮಗನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ದ್ರೋಣನು ವೈಮಾನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಪಾಂಚಾಲರು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದರು. ಅರ್ಜುನನು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಬಂದು ಕೌರವರನ್ನು ಕೊಂದು, ಅವರನ್ನು ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಸೋಮದತ್ತನು ಮತ್ತೆ ಸಾತ್ಯಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು. ಸೋಮದತ್ತನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸಾತ್ಯಕಿಯೂ ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ರಥಕ್ಕೂ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದನು. ಭೀಮನು ಸಾತ್ಯಕಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಸಾತ್ಯಕಿ ಅವನನ್ನು ಬಿಲ್ಲುರಹಿತ ಮತ್ತು ರಥರಹಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣನು ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಸುದೇವನು ಬಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ತಾನು ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಭೀಮನ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರದೇಶದ ಗೋಚರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಜುಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಬೆಳಕನ್ನು ನೋಡಿದ ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕೃತವರ್ಮಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು. ಕೃತವರ್ಮನು ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅವನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಕೃತವರ್ಮನು ಅವನನ್ನು ರಥರಹಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು, ನಂತರ ಅವನ ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಬೇಗನೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು. ಸತ್ಯಕಿ ಭೂರಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು 5 ಬಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನ ರಥಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದನು. ಕೋಪದಲ್ಲಿ, ಭೀಮನು ಭಾರವಾದ ಗದೆಯನ್ನು ಎಸೆದು ಅವನ ರಥವನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಸುಯೋಧನನು ತಾನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ನಂತರ ಘಟೋತ್ಕಚನು ಕೌರವರ ವಿರುದ್ಧ ಭ್ರಮೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ನಂತರ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೌರವ ಯೋಧರು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಒಬ್ಬನೇ ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಬರಿ ಕೈಗಳಿಂದ ಆಕಾಶ ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಇಬ್ಬರು ಯೋಧರಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದನು. ಘಟೋತ್ಕಚನು ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದಿವ್ಯ ಕೆಲಸದ ಭಯಾನಕ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ಬರಿ ತೋಳುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಅದನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು, ಘಟೋತ್ಕಚನು ತನ್ನ ರಥದಿಂದ ಜಿಗಿಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ರಥವು ಅವನ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಸಾರಥಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾಯಿತು. ಅವನು ಘಟೋತ್ಕಚನ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದನು. ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಗತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಅಂಜನಪರ್ವನನ್ನು (ಘಟೋತ್ಕಚನ ಮಗ) ಕೊಂದನು. ಅವನು ದ್ರುಪದನ ಮಗನನ್ನು, ಪಾಂಚಾಲನ ಅನೇಕ ಯೋಧರನ್ನು, ಕುಂತಿಭೋಜನ (ಪಾಂಡವರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ) ನ 10 ಪುತ್ರರನ್ನು (ಇತ್ಯಾದಿ) ಕೊಂದನು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಥದಿಂದ (ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವುದರೊಳಗೆ) ಅವನು ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನ, ಕೃಷ್ಣನ ಮುಂದೆ 1 ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದನು.

ಘಟೋತ್ಕಚನಿಗೆ ಭೀಮ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪಾಂಡವ ಸೈನಿಕರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಹೋರಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ, ಅನೇಕ ಮಹಾನ್ ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ, ಘಟೋತ್ಕಚನ ಎದೆಗೆ ಮಾರಕ ಬಾಣ ತಗುಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದನು. ನಂತರ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅವನನ್ನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಂದ ಕರೆದೊಯ್ದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ನೇತೃತ್ವದ ಭೀಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಪಾಂಡವ ಸೈನಿಕರು ಸಹ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದರು. ಆ ದೀರ್ಘ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಎಲ್ಲಾ ಎಂಟು ರಥಗಳ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಆ ಯುದ್ಧವು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರಣ, ರಾಕ್ಷಸರ ಬಲವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಅವನು ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಆ ರಾತ್ರಿ ಅವನನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಅಪ್ಸರೆಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ಸೈನ್ಯವು ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳಿತು.  ನಂತರ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಘಟೋತ್ಕಚ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದನು. ಈ ಬಾರಿ ಅವನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು, ನಂತರ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮಗ ಬೇಗನೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿದ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು (ಏಕೆಂದರೆ ಘಟೋತ್ಕಚನ ಸಾರಥಿ ಓಡಿಹೋದನು), ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಘಟೋತ್ಕಚನಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೋಲು ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ವಿಕರ್ತನ ಮಗನಾದ ಕರ್ಣನು ಸಹದೇವನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು. ಕರ್ಣನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತನ್ನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಯಮನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಸಹದೇವನ ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಸಹದೇವನು ರಾಧೆಯ ಮಗನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತೊರೆದನು. ನಂತರ ಕರ್ಣನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ, 'ಓ ವೀರ, ನಿನಗಿಂತ ದೊಡ್ಡವರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಡ, ಓ ಮಾದ್ರಿಯ ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ಸಮಾನರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡು, ಅಥವಾ ನೀನು ಬಯಸಿದರೆ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ, ಮುಖ್ಯ ಸಾರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಕರ್ಣನು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಪಾಂಚಾಲ ರಾಜನ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆದನು. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಆ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸಾರಥಿ, ಕುಂತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಮಾದ್ರಿಯ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಸಹದೇವನು ಇನ್ನೊಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದನು. ಶಲ್ಯನು ವಿರಾಟ್‌ನನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದನು. ನಂತರ ದ್ರೋಣ , ಶಕುನಿ , ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ವೃಷಸೇನರು ಸಾತ್ಯಕಿ ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನರ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮುನ್ನಡೆದರು . ಅವರು ತಮ್ಮ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಜನಾರ್ದನ ಫಲ್ಗುಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಕರ್ಣನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದನು. ಕರ್ಣನು ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ರಥರಹಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ವೀರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನಗದೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕರ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನ ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ಅವನು ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಧನಂಜಯನ ರಥವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಹತ್ತಿದ. ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವು ಓಡಿಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಫಲ್ಗುಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನ ವಿರುದ್ಧ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥರು ಧನಂಜಯ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸ ಘಟೋತ್ಕಚ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಅರ್ಜುನನ ಸಮಯ ಇನ್ನೂ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಘಟೋತ್ಕಚ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದನು, ಅದು ಘಟೋತ್ಕಚನಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು, ಅವನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಅವನಿಗಾಗಿ ಅಲಂಬುಷನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಘಟೋತ್ಕಚನು ಅವನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಯುಧ ಮತ್ತು ರಥವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಅಲಂಬುಷನು ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದನು. ಘಟೋತ್ಕಚನು ಅವನನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಂತರ ನೆಲಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದನು. ನಂತರ ಅಲಂಬುಷನು ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೆಳಗೆ ಎಳೆದನು. ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಭ್ರಮೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಸ್ಪರ ನಾಶಮಾಡಿದರು. ಘಟೋತ್ಕಚನು ಕೊನೆಗೆ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದನು. ಕತ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಶತ್ರುವಿನ ತಲೆಯನ್ನು ಅವನ ಮುಂಡದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಆ ತಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದುರ್ಯೋಧನನ ರಥಕ್ಕೆ ಎಸೆದು, ಕರ್ಣ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೀಗಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಧೆಯ ಮಗ ಘಟೋತ್ಕಚನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ . ಕರ್ಣನು ದೈವಿಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಘಟೋತ್ಕಚನು ತನ್ನ ಭ್ರಮೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಣನು ಅವನ ರಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಘಟೋತ್ಕಚನು ಕರ್ಣನ ಆಕಾಶ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕರ್ಣನು ಉತ್ಸುಕನಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಆಕಾಶ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣನು ವೈಮಾನಿಕ ಆಯುಧವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಘಟೋತ್ಕಚನು ದೇವತಾ ಆಯುಧವನ್ನು ಎಸೆದು ಕರ್ಣನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಬೇಗನೆ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣನು ಅವನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಕ್ಷಸ ರಥದ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾಕ್ಷಸನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿಯ ಆಯುಧವನ್ನು ಎಸೆದನು. ಕರ್ಣನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತನ್ನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಹಾರಿ ಬೆಂಕಿಯ ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಘಟೋತ್ಕಚನ ರಥವನ್ನು ಬೂದಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೆಳಗೆ ಹಾರುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಕರ್ಣನನ್ನು ಅವನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಹೊಗಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಏರುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕರ್ಣನು ರಾಕ್ಷಸರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಾಕ್ಷಸ ಅಲಾಯುಧನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಭೀಮನಿಗೆ ಹೆದರುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಗುಂಪುಗೂಡುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಕರ್ಣನನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿಡಲು ಇತರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಭೀಮನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಶಿಖಂಡಿಯಿಂದ ಸೋಲುತ್ತಾನೆ.ಸೈನ್ಯವು ಉದ್ರಿಕ್ತವಾಯಿತು. ಅಲಾಯುಧನು ಘಟೋತ್ಕಚನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದನು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಾದನು. ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿದ ಘಟೋತ್ಕಚನು ಗದೆಯನ್ನು ಎಸೆದು ಅಲಾಯುಧನ ರಥವನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದನು, ಆದರೆ ಎರಡನೆಯವನು ಭ್ರಮೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಹಾರಿದನು. ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರರ ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಕೊನೆಗೆ ಘಟೋತ್ಕಚ ಅವನ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕರ್ಣನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುರಿದು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದ್ದನು. ಘಟೋತ್ಕಚ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಘಟೋತ್ಕಚನು ಕರ್ಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ಭಯಾನಕ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಆಯುಧವನ್ನು ಬಳಸಿದನು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಕರ್ಣನ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು, ನಂತರ ಅವನು ಅದೃಶ್ಯನಾದನು. ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಕರ್ಣನನ್ನು ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಭಯಪಟ್ಟರು. ಕರ್ಣನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಆಕಾಶದ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭ್ರಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಅದರಿಂದ ಆಯುಧಗಳು ಮಳೆಯಾಗಿ ಕೌರವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೊಂದವು. ಕರ್ಣ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುದುರೆಗಳು ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅವನ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ವಾಸವಿ ಬಾಣವನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಬೀಳುವ ಮೊದಲು, ಘಟೋತ್ಕಚನು ತನ್ನ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು ಕೌರವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿಯನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದನು, ಇದು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಂಡವರು ದುಃಖಿತರಾದರು, ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಕರ್ಣನ ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಘಟೋತ್ಕಚನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಕರ್ಣನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವ ಮನುಷ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲ, ಅವನ ಬಳಿ ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧಗಳಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಬಳಿ ರಕ್ಷಾಕವಚ ಮತ್ತು ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳಿದ್ದರೆ, ಅವನು ದೇವರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಹುದಿತ್ತು. ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರ, ಕುಬೇರ, ವರುಣ ಅಥವಾ ಯಮ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ಅವನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಸ್ವಂತ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ, ಇಂದ್ರನು ರಕ್ಷಾಕವಚ ಮತ್ತು ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ವಂಚಿಸಿದನು. ಇಂದು ಅವನ ಬಳಿ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾರೂ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಉಪವಾಸಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೂ ದಯೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಈ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಕರ್ಣನನ್ನು ವೃಷ (ಧರ್ಮ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೂ, ಅವರು ಅವನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ರಕ್ಷಾಕವಚ, ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರ ವಾಸವಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂಚಿತನಾದ ಅವನು ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕರ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಅತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಘಟೋತ್ಕಚನ ಸಾವಿಗೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕರ್ಣನ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ವಾಸುದೇವನು ಧನಂಜಯನನ್ನು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಾಸನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ತನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ನಂತರ ಅವನು ಐದನೇ ದಿನ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಶತ್ರು ಸೇನಾಧಿಪತಿ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ದ್ರೋಣನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆತಂದನು. ಆಗ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯೋಧರು ನಿದ್ರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದರು.

7. ದ್ರೋಣ ವಧೆ ಪ್ರಸಂಗ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 185-193)

ಈ ಉಪ-ಪಠ್ಯವು ಕೌರವ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಪಾಠ ಕಲಿಸಿದ ಗುರು ದ್ರೋಣನು ಯುದ್ಧದ 15 ನೇ ದಿನದಂದು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲು, ದುರ್ಯೋಧನನು ದ್ರೋಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದನು, ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಬಳಿ ಏಕೆ ಅನೇಕ ಮಹಾನ್ ವಿಶ್ವ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು? ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ವಿಜಯದ ಆಸೆಯಿಂದ ಅಂತಹ ನೀಚ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿದನು. ಈ ಯುದ್ಧದ ಮೂಲವಾದ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಹೇಳಿದನು. ದ್ರೋಣನು ಸೈನ್ಯದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ರಾಜರನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಿದನು. ದ್ರುಪದ ಮತ್ತು ವಿರಾಟ್ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಬಂದರು. ದ್ರೋಣನು ತನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಬಂದ ದ್ರುಪದನ ಮೂವರು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ಅವನು ಚೇದಿ, ಕೈಕೇಯ, ಸೃಂಜಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮತ್ಸ್ಯರನ್ನು ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಎರಡೂ ರಾಜರ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ದ್ರುಪದ ಮತ್ತು ವಿರಾಟ್ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಯಮನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ದ್ರೋಣನ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆ ದ್ರುಪದನ ಮರಣವನ್ನು ನೋಡಿ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಕೋಪ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ, ರಾಜಕುಮಾರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದ ಸಹಾಯದಿಂದ ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಮುನ್ನಡೆದನು. ಒಂದು ಕಡೆ ಅರ್ಜುನ ಬಂದನು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ದುರ್ಯೋಧನ , ಕರ್ಣ , ಶಕುನಿ ಮತ್ತು ಕೌರವ ಸಹೋದರರು ದ್ರೋಣನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದರು. ಭೀಮಸೇನನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನಂತರ ದ್ರೋಣನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಆ ಬೃಹತ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಧೂಳಿನ ಮೋಡದಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿದ್ದರು. ದುರ್ಯೋಧನ ಮತ್ತು ದುಶ್ಶನ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ದುರ್ಯೋಧನನು ನಕುಲನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದನು. ಸಹದೇವನು ದುಶ್ಶನನ ಸಾರಥಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ದುಶ್ಶನನು ತನ್ನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ತಡೆದನು. ಸಹದೇವನು ತನ್ನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹುಚ್ಚುಚ್ಚಾಗಿ ಓಡಿಸಿದನು. ಕರ್ಣನು ವೃಕೋದರನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಥಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಗದೆಗಳ ಘರ್ಷಣೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ದ್ರೋಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ. ದ್ರೋಣನು ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಲು ವಿಫಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ. ದೇವರುಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅದೃಶ್ಯ ಧ್ವನಿ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. ದ್ರೋಣನು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥನು ತನ್ನದೇ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಬಳಸಿ ಅದನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುಶ್ಶಾಸನನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅವನನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕೃತವರ್ಮಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ಬರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವಳಿ ಸಹೋದರರು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಸತ್ಯಕಿ ಅವನನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲು ದುರ್ಯೋಧನನು ಅವನೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸತ್ಯಕಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣನು ಬರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಭೀಮನು ಅವನನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವರ ಮೂವರು ವಕ್ರ ಮನಸ್ಸಿನ ಯೋಧರು, ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅವಳಿಗಳು, ಧನಂಜಯನೊಂದಿಗೆ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ದ್ರೋಣನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಯೋಧರನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೇಶವ, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಮಗ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಬಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಹೋರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವನು ಚರ್ಚಿಸಿದನು. ಅರ್ಜುನನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು ಆದರೆ ಇತರರು ಒಪ್ಪಿದರು. ಭೀಮನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಎಂಬ ಆನೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ಹೇಡಿತನದಿಂದ ದ್ರೋಣನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, 'ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಮಗನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಇದನ್ನು ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದನು. ದ್ರೋಣನು ಬೇಗನೆ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ಸೈನ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದ 20,000 ಪಾಂಚಾಲರನ್ನು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ಅವನು ವಸುಧನನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತನ್ನ 11,100 ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದನು. ದ್ರೋಣನು ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಏಳು ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಲೋಕದ ಋಷಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು, ಮಾನವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ಜನರನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದಾನೆ, ಅದು ನ್ಯಾಯಯುತವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ದ್ರೋಣನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅತೃಪ್ತನಾದನು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು, ಏಕೆಂದರೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಎಂದಿಗೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿಲ್ಲ, ಸಂಪತ್ತು ಕೂಡ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ದ್ರೋಣನು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಗೋವಿಂದ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ, ದ್ರೋಣರು ಹೀಗೆ ಹೋರಾಡಿದರೆ ಅವನ ಸೈನ್ಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸುಳ್ಳು ಸತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದು ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿದರೆ, ಅದು ಪಾಪದಿಂದ ಮುಟ್ಟಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಭೀಮನು ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಲು ಹೇಳಿದನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಸತ್ಯವಂತನೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದನು, ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕೇಳಿದಾಗ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ(ಆನೆ) ಸತ್ತಿದೆ, ಆನೆ ಎಂಬ ಪದ ಅವನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ದ್ರೋಣನು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಾಣವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು ಆದರೆ ಅವನ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ದಿವ್ಯ ಆಯುಧಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅವನು ಬಿಲ್ಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ತನ್ನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದು, ಅವನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ನಂತರ ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ರಥದ ಹಿಡಿಕೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ನಂತರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದ್ರೋಣನ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮರೆಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಅವನ ಈ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕರು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೊಗಳಿದರು. ನಂತರ ದ್ರೋಣನು ಈಟಿಯನ್ನು ಎಸೆದು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನ ಆ ಸುಂದರ ವಿಕಸನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಧರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ನಂತರ ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಂಡ ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ದ್ರೋಣನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹೊರಟಾಗ, ಸತ್ಯಕಿ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೇಶವ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ ಸತ್ಯಕಿಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ. ದುರ್ಯೋಧನ, ಕೃಪ ಮತ್ತು ಕರ್ಣ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಭೀಮನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಾದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಸತ್ಯಕಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ದಿವ್ಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದ್ರೋಣನು ಬ್ರಹ್ಮ ಆಯುಧವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯಮನ ಮನೆಗೆ ೧೨೪,೦೦೦ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೀಮನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಮತ್ತೆ ದ್ರೋಣನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿವಿಧ ದಿವ್ಯ ಆಯುಧಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಭಾರದ್ವಾಜನ ಮಗನ ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಅವನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನು ಅವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವನು ನೋವಿನಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಭೀಮನು ದ್ರೋಣನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, "ನಿನ್ನ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ನಿನಗೆ ನಾಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವೇಕೆ? ನೀನು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೀಯೋ ಮತ್ತು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದೀಯೋ ಅವನು ಇಂದು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ನೀತಿವಂತ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸದಿರುವುದು ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ." ದ್ರೋಣನು ದುಃಖದಿಂದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಹೆಸರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಜಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇರಿಸಿ, ನಂತರ ತನ್ನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗನ ಸಾವಿಗೆ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿನ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಮೂಕ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಕೂಗುತ್ತಾ ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಾನೆ. ಸೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರ ಕೂಗನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ, ಅವನು ದ್ರೋಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿ, ಅವನು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದು ಭಾರದ್ವಾಜನ ಮಗನ ತಲೆಯನ್ನು ಕೌರವ ಸೈನ್ಯದ ಮುಂದೆ ಎಸೆದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕರು ಓಡಿಹೋದರು. ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಪಾಂಡವರು ಜೋರಾಗಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಭೀಮನು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, "ಓ ಪುರೋಹಿತನ ಮಗನೇ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೂತಪುತ್ರನ ಆ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನನಂತೆ ಆ ಇತರ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ವಿಜಯದ ಕಿರೀಟದಂತೆ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

8. ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರ-ಮೋಕ್ಷ ಪರ್ವ (ಅಧ್ಯಾಯಗಳು: 194-204)

ಕೃಪನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅನ್ಯಾಯದ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ , ಅದು ಅವನನ್ನು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದ್ರೋಣನ ಮಗ ಕೋಪದಿಂದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ಆಯುಧವನ್ನು ಬಳಸಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ತನ್ನ ಪಾಂಚಾಲ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೊಲ್ಲುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕೋಪದಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿನಾಶದ ಆಯುಧವಾದ ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರವೆಂಬ ಆಯುಧವನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಪಾಂಡವರ ಪರವಾಗಿ ಅರ್ಜುನನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೊಂದಿಗೆ ನೈತಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣನ ಮಗನಿಗೆ ಭಯಪಡಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಭೀಮ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ತಾನು ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಭಗದತ್ತ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಸಮರ್ಥನೀಯ ಎಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅವನ ಕ್ರಿಯೆ ಅನ್ಯಾಯವೆಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅವನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಾನೆ, ಈ ಬಾರಿ ಅವನ ಹೇಳಿಕೆಯ ತಪ್ಪನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನು ಅಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಯಕಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಈ ಪಾಪಭರಿತ ದುಷ್ಟ ಆತ್ಮವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕೊಲ್ಲಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಲಶಾಲಿಗಳು ದುರ್ಬಲರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಭೂರಿಶ್ರವನಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೊಡೆದು ಇತರರನ್ನು ಅವನ ನೀತಿಗೆ ದೂಷಿಸಿದ ನಂತರ ಅರ್ಜುನನ ಸಹಾಯದಿಂದ ತೋಳಿಲ್ಲದ ಭೂರಿಶ್ರವನನ್ನು ಕೊಂದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಅವನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಅಂತಹ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರೆ, ಅವನನ್ನು ಯಮನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸಾತ್ಯಕಿ ಒಂದು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಾಜಕುಮಾರನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕೊಲ್ಲಲು ಅರ್ಹನಾದ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಾಸುದೇವನ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಭೀಮನು ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಹದೇವನು ಶಾಂತಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಆ ರಾಜಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ ಪಾಂಡವರಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತೇನೆ. ನಂತರ ವಾಸುದೇವ ಮತ್ತು ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ನಂತರ ನಾರಾಯಣ ಆಯುಧವು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಸಾವಿರಾರು ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ನಾರಾಯಣ ಆಯುಧವು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತರಾದ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕೊಲ್ಲುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನಾರಾಯಣನು ಆ ಆಯುಧದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ರಥಗಳಿಂದ ಇಳಿದು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದನು. ಭೀಮನು ವಿರೋಧಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಗಾಂಡೀವವನ್ನು ಎಸೆಯಬಾರದೆಂದು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದನು. ಗಾಂಡೀವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅರ್ಜುನನು ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ಭೀಮನಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ಭೀಮನು ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ದ್ರೋಣನ ಮಗನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರವು ಅವನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಆ ಆಯುಧದಿಂದ ಭೀಮನು ಮುಳುಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಧನಂಜಯನು ಅವನನ್ನು ವರುಣ (ಜಲ) ಆಯುಧದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದನು. ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವರು ಭೀಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನಿರಾಯುಧರಾಗಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಆಯುಧವು ಅವರನ್ನು ಆವರಿಸಲಿಲ್ಲ. ವಾಸುದೇವನು ಭೀಮನನ್ನು 'ಹೇಗಿದ್ದೀಯಾ' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ರಥದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿ ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟನು. ಆ ಆಯುಧವನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಲು ಈಗ ಯಾರೂ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತರಾಗದ ಕಾರಣ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿದ ನಾರಾಯಣ ಆಯುಧವು ಶಾಂತವಾಯಿತು, ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿತು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಆ ಆಯುಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಳಸುವಂತೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಅದನ್ನು ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅವನಿಗೆ ಬೇರೆ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ರಾಜನ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಧೃತದ್ಯುಮ್ನನ ವಿರುದ್ಧ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅವನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ರಥವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ನಂತರ ಅವನ ಸೈನಿಕರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಚಾಲರು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವನು ಧೃತದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯಕಿ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಬಿಲ್ಲು, ರಥವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಚುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಹೊಸ ರಥದಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಸಾತ್ಯಕಿಯಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಸಾತ್ಯಕಿಯ ರಕ್ಷಾಕವಚ ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ತೂರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವನ ಗಾಯದಿಂದ ರಕ್ತ ಹರಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಸಾರಥಿ ಅವನನ್ನು ದ್ರೋಣನ ಮಗನಿಂದ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಐದು ಮಂದಿ, ಭೀಮಸೇನನೊಂದಿಗೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ವಿರುದ್ಧ ಬಂದರು, ಅವನು ಅವರೆಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಭೀಮನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಸುದರ್ಶನ, ಪೌರವ ಮತ್ತು ಚೇದಿ ರಾಜಕುಮಾರನ ತೋಳುಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಆಗ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಭೀಮನು ದ್ರೋಣನ ಮಗನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು. ಆಳವಾಗಿ ಚುಚ್ಚಿ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಧ್ವಜದ ಮೇಲೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಅವನು ಭೀಮನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿಸಿದನು. ಕುದುರೆಗಳು ಭೀಮನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋದವು. ಅವನ ಸೈನ್ಯವು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಧನಂಜಯನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಬಂದನು. ಅರ್ಜುನನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಅವನನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಅವನ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಕೋಪಗೊಂಡನು. ನಂತರ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಅಗ್ನಿಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿದನು. ಆ ಆಯುಧದ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ, ಶತ್ರು ಯೋಧರು ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಮರಗಳಂತೆ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರು, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆ ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು, ಸೂರ್ಯ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಗೋಚರಿಸಲಿಲ್ಲ, ನೀರು ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿತ್ತು, ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳು ಜೋರಾಗಿ ಕಿರುಚುತ್ತಾ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು, ಇತರರು ಆ ಆಯುಧದಿಂದ ಸುಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಓಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಬಿದ್ದವು. ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯವು ಹೀಗೆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೌರವರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕರೆದನು,ಎಲ್ಲಾ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಧೂಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆ ಆಯುಧದ ಶಕ್ತಿಯು ಪಾಂಡವ ಸೈನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ಕೇಶವ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ರಥಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದೆ ನೋಡಿ ಪಾಂಡವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ದ್ರೋಣನ ಮಗ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಓಡಿಹೋದನುರಾತ್ರಿಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ನಂತರ, ಧನಂಜಯನು ವ್ಯಾಸನಿಗೆ ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಈಟಿ ಹಿಡಿದು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಯೋಧನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಕೃಪರಿಂದ ತನ್ನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವನು ಶಂಕರ ಎಂದು ವ್ಯಾಸನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಾಸನು ಇಶಾನನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಶಿವನ ದಂತಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಾಸನು ಹೋಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಸೋಲು ಅವನಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಜನಾರ್ಧನನು ತನ್ನ ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.