ಭಾರತದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಇಂದ
Jump to navigation Jump to search

ಭಾರತದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾರಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾದ ಭೂಮಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. [೧]

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, 2013 ರ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ 24.85 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾರುಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು 21 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 67.7 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಾರು ಅಥವಾ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ವಾಹನಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರಸ್ತುತ 4.6 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಹನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ 10.5% ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಬಹಳವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಭಾರತದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, [೧] 8.225 ಬಿಲಿಯನಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ   ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 970 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್  ಸರಕನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. . [೨] ರೈಲುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 18 ಮಿಲಿಯನ್ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ.

2015–16ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 106 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು (ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) ಘೋಷಿಸಿತು, ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [೩]

ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹಳೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಕಡಿಮೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾರಿಗೆಯ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 10% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ [೧] ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಈ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗೋಲ್ಡ್ಮನ್ ಸ್ಯಾಚ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು US$ 1.7 ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ   ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಟ್ರಿಲಿಯನ್.

ಮಾನವ / ಪ್ರಾಣಿ ಚಾಲಿತ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಕಿಂಗ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವು ಯಾವಾಗಲೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮೊದಲನೆಯದು. ಜನರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕೊಚ್ಚಿ ಬಳಿಯ ಕಾಲಡಿಯಿಂದ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. [೪] ವಾಕಿಂಗ್ ಇನ್ನೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. [೫] ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಗಣೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ, ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರದ ವಲಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಹೆಚ್ಚು 50 ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ ಮಾಳಿಗೆ ಅಟ್ಟಣಿಗೆಗಳ, [೬] [೭] ಭಾಗವಾಗಿ ಮುಂಬೈ ಸ್ಕೈವಾಕ್ ಯೋಜನೆ, ಇದು ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವಾಕ್ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ತುಂಬಾ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳಿರುತ್ತವೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು palkhis ಅಥವಾ pallakiis ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಒಂದು ದೇವರ ದೇವತೆಯನ್ನು (ವಿಗ್ರಹವನ್ನು) ಸಾಗಿಸಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಜನರು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಐಷಾರಾಮಿ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪಾಲ್ಖಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆಯು ಭಾರತೀಯ ವಿವಾಹಗಳು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. [೮] [೯]

ಬೈಸಿಕಲ್ ಅಥವಾ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30% ರಿಂದ 75% ವರೆಗಿನ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [೧೦] ವಾಕಿಂಗ್ ಜೊತೆಗೆ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ 50 ರಿಂದ 80% ನಷ್ಟಿದೆ. [೫] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಸಿಕಲ್ ಸವಾರಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದು, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಸಿಕಲ್ ಲೇನ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ. [೧೧]

ಮಾನವ ಎಳೆಯುವ ರಿಕ್ಷಾಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು "ಅಮಾನವೀಯ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸುವ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರವು 2005 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. [೧೨] ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹ್ಯಾಕ್ನಿ ಕ್ಯಾರೇಜ್ ಮಸೂದೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 2006 ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿಲ್ಲ. [೧೩] ಕೈಯಿಂದ ಎಳೆದ ರಿಕ್ಷಾ ಮಾಲೀಕರ ಸಂಘವು ಮಸೂದೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಮಸೂದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1940 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. [೧೪] ಅವರು ಟ್ರೈಸೈಕಲ್ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಪೆಡಲ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. 2000 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. [೧೫] [೧೬] [೧೭] ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ಅದನ್ನು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. [೧೮] ಇದಲ್ಲದೆ, ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯರಹಿತ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. [೧೯]

ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳು / ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಗಮನವು ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಿಂದ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇಂದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಟಂಗಾ ಅಥವಾ ಬಗ್ಗೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳು ಈಗ ಭಾರತದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [೨೦] ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಗರಗಳು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ವಾಹನಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ. [೨೧] [೨೨] [೨೩]

ಮುಂಬೈ-ಪುಣೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ 2002 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮೊದಲ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿ
ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನರಸಿಂಹಿಯಲ್ಲಿ R ಟರ್ ರಿಂಗ್ ರಸ್ತೆ (ನೆಹರು ಒಆರ್ಆರ್)
ಎನ್ಎಚ್ 2 ರ ಭಾಗವಾದ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ದುರ್ಗಾಪುರ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ

ಹರಪ್ಪನ್ ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಂತೆ ಭಾರತವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. [೨೪] 2017 ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ 5,603,293 km (3,481,725 mi) ; [೨೫] ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. 0.66 ಕ್ಕೆ   ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಭೂಮಿಗೆ ಕಿಮೀ ಹೆದ್ದಾರಿ ಭಾರತದ ಹೆದ್ದಾರಿ ಜಾಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (0.65) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ (0.16) ಅಥವಾ ಬ್ರೆಜಿಲ್ (0.20) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. [೧]

ಭಾರತವು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. 2013 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತವು ಒಟ್ಟು 70,934 km (44,076 mi) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿ 1,205 km (749 mi) ಅನ್ನು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. [೨೬]

ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 65% ಸರಕು ಮತ್ತು 80% ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ರಸ್ತೆಗಳು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಸಂಚಾರದ ಸುಮಾರು 40% ನಷ್ಟು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಕೇವಲ 2% ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು ಈ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. [೨೬] ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ 10.16% ರಷ್ಟಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ (ಎನ್‌ಎಚ್‌ಡಿಪಿ) ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಈ ರಸ್ತೆಗಳ ಕೆಲವು ವಿಸ್ತಾರಗಳನ್ನು ಆರು ಪಥಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ. [೨೭] ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಲೋಹದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು ಮುಂಬೈ-ಪುಣೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ . ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಗೋಲ್ಡನ್ ಚತುರ್ಭುಜ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಬಹುಪಥ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.

2000 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಸುಮಾರು 40% ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನ ರಸ್ತೆಗಳ ಪ್ರವೇಶದ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. [೧] [೨೮] ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕ ಸುಧಾರಿಸಲು, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ (ಪ್ರಧಾನಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್), ಅನುದಾನ ಯೋಜನೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಸಂಪರ್ಕ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು 2000 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು 500 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು (ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 250 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು). [೨೯]

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟಣೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತಗಳು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಚಂಡೀಗ Chandigarh ದಂತಹ ಕೆಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶಾಲ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಾಹನಗಳು ಕಡಿಮೆ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. [೩೦] [೩೧] ಭಾರತವು ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕಳಪೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ-ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 90,000 ಜನರು ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ. [೩೨] ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 13 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, 2007 ರಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳು 130,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿವೆ, ಇದು ಚೀನಾವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ. [೩೩] [೩೪] ಏಷ್ಯನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಓದುಗರ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಅಧ್ಯಯನವು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ರಸ್ತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉದ್ದ
ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳು 1,206 km (749 mi) 2011 ರಂತೆ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು 79,116 km (49,160 mi)
ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು 155,716 km (96,757 mi)
ಜಿಲ್ಲೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಇತರ ರಸ್ತೆಗಳು 4,455,010 km (2,768,210 mi)
ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ 4,689,842 km (2,914,133 mi) (ಅಂದಾಜು)
ಮುಂಬೈನ ಬೆಸ್ಟ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ

ಬಸ್ಸುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ನಗರ ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ಮೂಲಕ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನಿಗಮಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. [೩೫] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ನೌಕೆಗಳಿವೆ: 2012 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 131,800 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬಸ್ಸುಗಳಿದ್ದವು, ಆದರೆ 1,544,700 ಬಸ್ಸುಗಳು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. [೩೬]

ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೈಯಕ್ತಿಕಗೊಳಿಸಿದ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಸ್‌ಗಳ ಪಾಲು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ, ಮತ್ತು ದ್ವಿಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 80 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [೩೫] ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯಡಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಯುಟಿ ಬಸ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

ಸೀನಿಯರ್ ನಂ. ರಾಜ್ಯ ಎಲ್ಲಾ ಎಸ್‌ಟಿಯುಗಳ ಬಸ್
1 ಕರ್ನಾಟಕ 23829 Increase
2 ತಮಿಳುನಾಡು 22203 Increase
3 ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ 18515 Increase
4 ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ 12429 Increase
5 ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ 11841 Increase
6 ತೆಲಂಗಾಣ 10476 Increase
7 ಗುಜರಾತ್ 9471 Decrease
8 ಕೇರಳ 6240 Increase
9 ದೆಹಲಿ 5578 Decrease
10 ರಾಜಸ್ಥಾನ 4500 Decrease
11 ಹರಿಯಾಣ 4250 Increase
12 ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ 3158 Increase
13 ಪಂಜಾಬ್ 2508 Decrease
14 ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ 2345 Decrease
15 ಉತ್ತರಖಂಡ್ 1419 Decrease
16 ಅಸ್ಸಾಂ 585 Decrease
17 ಚಂಡೀಗ .. 578 Increase
18 ಗೋವಾ 565 Increase
19 ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ 497 Decrease
20 ಒರಿಸ್ಸಾ 462 Decrease
21 ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪ 268 Decrease
22 ಬಿಹಾರ 223 Decrease
23 ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ 185 Decrease
24 ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ 164 Decrease
25 ಪಾಂಡಿಚೆರಿ 141 Increase
26 ಸಿಕ್ಕಿಂ 126 Decrease
27 ಮೇಘಾಲಯ 59 Decrease
28 ಮಿಜೋರಾಂ 49 Decrease
29 ತ್ರಿಪುರ 48 Decrease
30 ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ನಿಲ್ Decrease
31 ಜಾರ್ಖಂಡ್ ನಿಲ್ Decrease
32 ಮಣಿಪುರ ನಿಲ್ Decrease
33 Hatt ತ್ತೀಸ್‌ಗ h ನಿಲ್ Decrease
ಪುಣೆ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್

ಬಸ್ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್) ದೇಶದ ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. [೩೭] ಬಸ್ಸುಗಳು ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 90% ರಷ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, [೩೮] ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ . ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. [೩೫] ] 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ-ಮಹಡಿ ಬಸ್‌ಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಸ್‌ಗಳು ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [೩೯] [೪೦] ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಬಸ್ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, 2010 ರಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. [೪೧]

ಪುಣೆಯ ರೇನ್‌ಬೋ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ 1998 ರಲ್ಲಿ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. [೪೨] ಜನವರಿ 2005 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೋಲ್ವೋ ಬಿ 7 ಆರ್ಎಲ್ ಇಂಟ್ರಾ-ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ನಗರ ಬೆಂಗಳೂರು. [೪೩] [೪೪] [೪೫]

ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಗರ ಬೆಂಗಳೂರು, ಇದು ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಬಳಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಏರ್ಟೆಲ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. [೪೬] ಚೆನ್ನೈ ನಗರವು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಚೆನ್ನೈ ಮೊಫುಸಿಲ್ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ . [೪೭]

ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳಾದ ಸ್ಕೂಟರ್ ಮೋಟರ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಪೆಡ್‌ಗಳು ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ದಟ್ಟಣೆಯ ರಸ್ತೆಗಳು ಅಥವಾ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಮಾರಾಟವಾದ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಾರುಗಳಿಗಿಂತ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 47.5 ಇದ್ದವು   2003 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಚಾಲಿತ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಕೇವಲ 8.6 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ   ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾರುಗಳು. [೪೮]

ಭಾರತ ಮೋಟಾರು ಸೈಕಲ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು ರಾಯಲ್ ಎನ್ಫೀಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಚೆನೈ 1948 ರಾಯಲ್ ಎನ್ಫೀಲ್ಡ್, ದೇಶದ ಅಪ್ರತಿಮ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಬುಲೆಟ್ ಇನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೈಕಲ್ ಇದು ಮೋಟಾರ್ಸೈಕಲ್. [೪೯] ಹೀರೋ ಮೊಟೊಕಾರ್ಪ್ (ಹಿಂದೆ ಹೀರೋ ಹೋಂಡಾ), ಹೋಂಡಾ, ಬಜಾಜ್ ಆಟೋ, ಯಮಹಾ, ಟಿವಿಎಸ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ 2 ವೀಲರ್‌ಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಪಾಲಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. [೫೦]

ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮತ್ತು 1949 ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಪಿಐ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟಿ- ನಿರ್ಮಿತ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೂಟರ್ ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [೫೧] ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ Li150 ಸರಣಿ ಮಾದರಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1972 ರಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಲಕ್ನೋ ಮೂಲದ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯಮವಾದ ಸ್ಕೂಟರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಸ್ಐಎಲ್) ಕೊನೆಯ ಇನ್ನೊಸೆಂಟಿ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ಪಾದನಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಎಪಿಐ ಮುಂಬೈ, u ರಂಗಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ 2002 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಎಸ್‌ಐಎಲ್ 1998 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೂಟರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.

ಮೋಟರ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು, ವಿಕೆಡ್ ರೈಡ್, ಮೆಟ್ರೋ ಬೈಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಮೈಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. [೫೨] ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾರ ಮತ್ತು ಪಿಲಿಯನ್-ರೈಡರ್ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. [೫೩]

ಭಾರತದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಸಾರಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯ 30% ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು . ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರಾಸರಿ 963 ಹೊಸ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. [೫೪] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 6.3 ರಿಂದ ಏರಿತು   2002-03ರಲ್ಲಿ 11 ರಿಂದ ಮಿಲಿಯನ್   ಮಿಲಿಯನ್ (11.2   ಮಿಲಿಯನ್) 2008-09ರಲ್ಲಿ. [೫೫] ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರು, ಚೆನ್ನೈ, ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1000 ಜನರಿಗೆ 185, 127, 157 ಮತ್ತು 140 ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [೫೬] ಇದು ನಗರ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ, ಭಾರತವು ಇನ್ನೂ ಕಾರು ಮಾಲೀಕತ್ವದ ದರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಿಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಕಾರು ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಮೀರಿದೆ. [೫೭]

ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಕಾರುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹ್ಯಾಚ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ, ದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ . ಚೆನ್ನೈ ತನ್ನ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ "ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [೫೮] ಮಾರುತಿ, ಹ್ಯುಂಡೈ ಮತ್ತು ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಯಭಾರಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಆದರೆ ಈಗ ಉದಾರೀಕರಣದ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಈಗಲೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. 1984 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಾರುತಿ 800 ಭಾರತೀಯ ವಾಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬೆಲೆ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದು 2004 ರವರೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು ಮಾರುತಿಯ ಇತರ ಆಲ್ಟೊ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಗನ್ ಆರ್, ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನ ಇಂಡಿಕಾ ಮತ್ತು ಹ್ಯುಂಡೈನ ಸ್ಯಾಂಟ್ರೊದ ಇತರ ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು. ಪರಿಚಯವಾದ 20 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 2.4   ಮಾರುತಿ 800 ರ ಮಿಲಿಯನ್ ಘಟಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ. [೫೯] ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರು ಟಾಟಾ ನ್ಯಾನೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮಾರುತಿ 800 ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. [೬೦]

ಸರಳ ಮೋಟಾರುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಿವಿಧ ದೇಶೀಯ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆಲವು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಜುಗಾಡ್, ಮಾರುತಾ, ಚಕ್ಡಾ, ಪಿ ಈಟರ್ ರೆಹ್ದಾ ಮತ್ತು ಫೇಮ್ . [೬೧]

ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ, ರೇಡಿಯೊ ಒನ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಪೋಲಿಸ್ ಕಾರ್‌ಪೂಲಿಂಗ್ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಬಿನ್ ಉತ್ತಪ್ಪ ಮತ್ತು ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ ಅವರಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [೬೨] [೬೩] [೬೪] ಈ ಉಪಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದೊರಕಿತು, ಮತ್ತು ಮೇ 2009 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, 10,000 ಜನರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್‌ಪೂಲ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. [೬೫]

ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೋಲ್ಕತಾ ನಗರವು 2009/10 ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾದ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಿತು. [೬೬] ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿತರಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬೆರೆತಿವೆ. ಒಂದೆಡೆ, ಬಡ ನಗರ ನಿವಾಸಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯದ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಕಲುಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. [೬೭] ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಈ ವಾಹನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಂತಹ ವಾಹನಗಳ ಚಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. [೬೮]

ಟಾಟಾ ಏಸ್ ಮಿನಿ ಟ್ರಕ್

ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನವನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ತಯಾರಿಸಿತು. ಇದು ಮೂಲ ಜೀಪ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಆಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಪರವಾನಗಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. [೬೯] ಈ ವಾಹನವು ತ್ವರಿತ ಹಿಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಮಹೀಂದ್ರಾವನ್ನು ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರು ಮಾರುತಿ ಜಿಪ್ಸಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಮಹೀಂದ್ರಾ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಂಗವಾದ ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನವಾದ ಟಾಟಾ ಸುಮೋವನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. [೭೦] [೭೧] ಸುಮೋ, ಅಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ 31% ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ. [೭೨] ಫೋರ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಟೆಂಪೊ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನಗಳು ಈಗ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಾಹನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. [೭೩] ಟಾಟಾ, ಹೋಂಡಾ, ಹ್ಯುಂಡೈ, ಫೋರ್ಡ್, ಚೆವ್ರೊಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. [೭೪]

  1. ೧.೦ ೧.೧ ೧.೨ ೧.೩ ೧.೪ "India Transport Sector". World Bank.
  2. "Indian Railways Yearbook-2011-12" (PDF). Indian Railways. Retrieved 5 February 2014.
  3. "Government groups 106 national waterways in three categories". 9 May 2016.
  4. Tapasyananda, Swami (2002). Sankara-Dig-Vijaya: The Traditional Life of Sri Sankaracharya by Madhava-Vidyaranya. India: Sri Ramakrishna Math. ISBN 978-81-7120-434-2.
  5. ೫.೦ ೫.೧ Tiwari, Geetam. "URBAN TRANSPORT IN INDIAN CITIES" (PDF). London School of Economics. Archived from the original (PDF) on 13 July 2010. Retrieved 23 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  6. "MMRDA – Projects – Skywalk". MMRDA. Archived from the original on 14 March 2009. Retrieved 24 March 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  7. S.Shanker (23 November 2008). "Mumbai pedestrians can walk safe in the sky". The Hindu Business Line. p. 1. Archived from the original on 10 February 2009. Retrieved 24 March 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  8. Pattanaik, Devdutt (27 November 2016). "Pilgrim nation: The Goddess Meenakshi of Madurai". Mumbai Mirror. Retrieved 8 January 2017.
  9. Anand, Jatin (21 November 2016). "Big, fat weddings getting trim". The Hindu. Retrieved 8 January 2017.
  10. "Bicycle Ownership in India". Bike-eu.com. Archived from the original on 13 May 2009. Retrieved 5 April 2010. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  11. Singh, Amit (20 January 2010). "Now, paddle your way across Delhi". Mid-day.com. Retrieved 5 April 2010.
  12. "Hand-pulled rickshaws to go off Kolkata roads". Online edition of The Indian Express, dated 2005-08-15. Retrieved 23 April 2009.
  13. Legal, Our (31 October 2008). "Rule review for rickshaw ban". Online edition of The Telegraph, dated 2008-10-31. Calcutta, India. Retrieved 23 April 2009.
  14. Farrell, Sean. "The Taj Mahal: Pollution and Tourism". Trade and Environment Database (TED)(American University). Archived from the original on 26 September 2009. Retrieved 29 November 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  15. "Rickshaw ban from today". Online edition of The Times of India, dated 2007-06-09. 9 June 2007. Retrieved 18 June 2009.
  16. "Ban on slow vehicles in select areas likely". Online edition of The Telegraph, dated 2006-09-29. Calcutta, India. 30 September 2006. Retrieved 18 June 2009.
  17. "Ban on fish-carts extended". Online edition of The Hindu, dated 2002-10-15. Archived from the original on 6 March 2005. Retrieved 18 June 2008. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  18. "New Delhi News : Police opinion on plying of cycle-rickshaws irks Court". The Hindu. Chennai, India. 9 December 2009. Retrieved 5 April 2010.
  19. "Cycle rickshaws: Victims of car mania" (PDF). Centre for Science and Environment. Archived from the original (PDF) on 17 July 2007. Retrieved 18 June 2009.
  20. Banerjee, Rumu (18 January 2009). "Fading tongas on their last ride". Online edition of the Times of India, dated 2009-01-18. Retrieved 13 April 2009.
  21. Marianne De Nazareth. "Imperial jhutka on an exit march". Online edition of The Hindu, dated 2002-04-08. Archived from the original on 25 February 2007. Retrieved 18 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  22. Firoz Bakht Ahmed (19 December 2002). "Road to nowhere". Online edition of The Hindu, dated 2002-12-19. Chennai, India. Retrieved 18 June 2009.
  23. "Starting today, tourist buses, trucks can't drive into city". Online edition of The Indian Express, dated 2004-07-01. Archived from the original on 10 July 2004. Retrieved 13 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  24. http://www.historytv18.com
  25. "The World Factbook".
  26. ೨೬.೦ ೨೬.೧ "Indian Road Network". National Highways Authority of India. Retrieved 31 March 2009.
  27. "National Highways". Portal of Government of India. Archived from the original on 10 January 2009. Retrieved 23 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  28. "Rural Roads: A Lifeline for Villages in India" (PDF). World Bank. p. 3. Retrieved 3 June 2009.
  29. "Pradhan Mantri Gram Sadak Yojana (PGMSY)". Ministry of Rural Development, Government of India. 2 November 2004. Retrieved 3 June 2009.
  30. "Chandigarh Roads"
  31. Moore, Ted (14 May 2007). "Traffic Accidents Kill at Least 51 in India on Monday". ENews 2.0. Archived from the original on 25 July 2012. Retrieved 12 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  32. "Report of Committee for study of the applicability of Variable Message Sign (VMS) on NHs inter-alia for finalization of Interim Guidelines" (PDF). Ministry of Road Transport and Highways. 24 October 2007. p. 2. Retrieved 6 June 2009.
  33. "India leads world in road deaths: WHO". TOI. 17 August 2009.
  34. Ramesh, Randeep (11 October 2008). "India's deadly roads". The Guardian. London.
  35. ೩೫.೦ ೩೫.೧ ೩೫.೨ Sanjay K. Singh. "Review of Urban Transportation in India" (PDF). Journal of Public Transportation, Vol. 8, No. 1, 2005. Retrieved 23 June 2009.
  36. "Number of Buses Owned by the Public and Private Sectors in India". Open Government Data Platform India. 2012. Retrieved 29 November 2017.
  37. "BRT projects in Indian cities as inclusive transport systems?" (PDF). CEPT University. Retrieved 28 November 2015.
  38. John Pucher; Nisha Korattyswaropam; Neha Mittal; Neenu Ittyerah. "Urban transport crisis in India" (PDF). Archived from the original (PDF) on 14 March 2007. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  39. "Landmarks in Transport". Brihanmumbai Electric Supply and Transport. Archived from the original on 29 March 2009. Retrieved 18 April 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  40. "BMTC The Present". Bangalore Metropolitan Transport Corporation. Archived from the original on 17 May 2008. Retrieved 18 April 2009.
  41. "Ahmedabad BRTS Corridor: A Rare Success Story". India Today (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). 28 August 2010. Retrieved 2018-02-25.
  42. "A timeline of BEST buses in Mumbai". Daily News and Analysis. Mumbai. 29 June 2013. Retrieved 11 March 2015.
  43. "Volvo's first city buses in India operating". Volvo Buses. 25 January 2006. Archived from the original on 9 August 2009. Retrieved 23 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  44. "Volvo to foray into city bus segment in India". The Hindu Businessline. 9 August 2005. Archived from the original on 25 May 2006. Retrieved 23 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  45. "Volvo intra-city buses to hit B'lore roads on Jan 17". The Financial Express. 11 January 2005. Retrieved 23 June 2009.
  46. "India Gets First AC Bus Stop!". EfyTimes. 15 December 2008. Archived from the original on 2 May 2009. Retrieved 5 April 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  47. S. Dorairaj (28 December 2005). "Koyambedu bus terminus gets ISO certification". The Hindu. Chennai, India. Retrieved 25 April 2009.
  48. "Transport in India". International Transport Statistics Database. iRAP. Retrieved 17 February 2009.
  49. Woods, Phil (28 July 2001). "The star of India". Online edition of the Telegraph, dated 2001-07-28. London. Retrieved 19 June 2009.
  50. "Honda tightens two-wheeler grip in India". Online edition of The Hindu Business Line, dated 2009-02-03. Archived from the original on 6 February 2009. Retrieved 19 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  51. "Lambretta Scooter". Archived from the original on 23 September 2017. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  52. "Now hire bikes from Metro stations in Bengaluru – Times of India". The Times of India. Retrieved 13 February 2017.
  53. Swaroop, Mamta; Siddiqui, Selma Marie; Sagar, Sushma; Crandall, Marie L. (2014). "The problem of the pillion rider: India's helmet law and New Delhi's exemption". Journal of Surgical Research. 188 (1): 64–68. doi:10.1016/j.jss.2014.01.003.
  54. Gentleman, Amelia (7 November 2007). "New Delhi Air Quality Is Worsening, Group Says". The New York Times. Retrieved 5 April 2010.
  55. "Production Trend". Official webpage of the Society of Indian Automobile Manufacturers. Archived from the original on 9 April 2009. Retrieved 13 April 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  56. Ghate AT, Sunder S (2014). "Proliferation of Cars in Indian Cities: Let Us Not Ape the West". Energy Research Institute Policy. Brief 12.
  57. "Transport in Brazil". International Transport Statistics Database. iRAP. Retrieved 17 February 2009.
  58. Car Dekho. "Why Chennai turned into 'Detroit of India'". The Financial Express.
  59. S. Muralidhar (13 February 2005). "New face to good old Maruti 800". Business Line. Archived from the original on 19 December 2008. Retrieved 13 April 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  60. Oconnor, Ashling (11 January 2008). "Tata Nano – world's cheapest new car is unveiled in India". driving.timesonline.co.uk. London. Retrieved 21 January 2008.
  61. Kurup, Saira (29 March 2009). "Homemade Nano". Online edition of The Times of India, dated 2009-03-29. Retrieved 10 April 2009.
  62. "Bangalore's car pooling venture ropes in celebrities". IANS. Retrieved 28 May 2009.
  63. "Radio One, CommuteEasy partner to promote car pooling in Bangalore". Archived from the original on 20 July 2011. Retrieved 28 May 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  64. "Car pooling kicks off in City" (PDF). Bangalore Traffic Police. Retrieved 28 May 2009.
  65. Shwetha S. "10,000 plunge into car pool". Online edition of DNA, dated 22 May 2009. Retrieved 28 May 2009.
  66. Sengupta, Atmadip Ray & Tamal (7 September 2009). "Kolkata breathes easy sans its old vehicles". The Economic Times. Retrieved 2018-04-10.
  67. Colenbrander S, Gouldson A, Roy J, Kerr N, Sarkar S, Hall S, Sudmant A, Ghatak A, Chakravarty D, Ganguly D, Mcanulla F (2017). "Can low-carbon urban development be pro-poor? The case of Kolkata, India". Environment & Urbanization. 29 (1): 139–158. doi:10.1177/0956247816677775.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  68. Ghosh P, Somanathan R (2013). "Improving Urban Air Quality in India: Lessons from the Kolkata Clean Air Regulations of 2009" (PDF). International Growth Centre.
  69. "Mahindra Jeeps on The CJ3B Page". Film.queensu.ca. 31 January 2007. Archived from the original on 21 April 1999. Retrieved 5 April 2010. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  70. "Company Profile: Tata Motors". Official webpage of the Tata Group. Archived from the original on 23 January 2009. Retrieved 23 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  71. "The historic Tata Motors journey". Rediff News. 20 March 2009. Retrieved 23 June 2009.
  72. "Telco net spurts 44%, to pay Rs 8 a share". Online edition of The Financial Express, dated 1997-05-28. Archived from the original on 15 May 2013. Retrieved 23 June 2009. Cite uses deprecated parameter |dead-url= (help)
  73. Sarkar, John. "SUVs still ruling the roads in India". Online edition of the Economic Times, dated 2008-10-05. Retrieved 7 June 2009.
  74. N. Ramakrishnan. "SUVs set to blaze new trail". Online edition of The Hindu Business Line, dated 2003-03-13. Retrieved 7 June 2009.