ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಇಂದ
Jump to navigation Jump to search
ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ
Emblem of India.svg
ಭಾರತದ ಲಾಂಛನ
Delhi India Government.jpg
ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ಲಾಕ್, ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವಾಲಯ
Agency overview
ರಚಿಸಲಾದದ್ದು2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್1946
ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ
ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಸಂಸತ್ ಭವನ, ನವದೆಹಲಿ
ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸಚಿವರುರಾಮ್ ವಿಲಾಸ್ ಪಾಸ್ವಾನ್, (ಸಚಿವ)
ರಾವಸಾಹೇಬ್ ದಾನ್ವೆ, (ರಾಜ್ಯ ಮಂತ್ರಿ)

ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಚಿವಾಲಯವಾಗಿದೆ . ಸಚಿವಾಲಯವು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಚಿವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಚಿವ ರಾಮ್ ವಿಲಾಸ್ ಪಾಸ್ವಾನ್ . [೧]

ಇಲಾಖೆಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಇಲಾಖೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಇಲಾಖೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು:-

  • ರೈತರಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ದರಗಳು.
  • ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾದ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವುದು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಪಿಡಿಎಸ್) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಬಡವರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ, ಅಕ್ಕಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ಸೇರಿವೆ . ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿಯಿಂದ ( ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ) ಆಹಾರದ ಹೆಚ್ಚುವರಿವನ್ನು ಆಹಾರ ನಿಗಮ ಕಾಯ್ದೆ 1964 ರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಆಹಾರ ನಿಗಮವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಬೆಲೆ ಬೆಂಬಲ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಗಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿಡಿಎಸ್ ಸುಮಾರು 478,000 ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಬೆಲೆ ಅಂಗಡಿಗಳ (ಎಫ್‌ಪಿಎಸ್) ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಶಃ ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿತರಣಾ ಜಾಲವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಗ್ರಾಹಕ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು, ಬೆಲೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಅಗತ್ಯ ಸರಕುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಬ್ಯೂರೋ (ಬಿಐಎಸ್) ಮತ್ತು ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಇಲಾಖೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [೨]

ಇಲಾಖೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ: [೨]

  • ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರೀಕ್ಷಣಾ ಘಟಕ
  • ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳ ಮಾನದಂಡಗಳು
  • ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಬ್ಯೂರೋ
  • ಗ್ರಾಹಕ ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
  • ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಕಮಿಷನ್, ಮುಂಬೈ
  • ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ
  • ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1986
  • ಗ್ರಾಹಕ ಕಲ್ಯಾಣ ನಿಧಿ
  • ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ
  • ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ: ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು (ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ) ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆ, 1955 (1955 ರಲ್ಲಿ 39).
  • ಭವಿಷ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ(ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್) ಆಕ್ಟ, 1952 (1952 ರ 74).

ಇಲಾಖೆಯು ಆಹಾರ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಜನರ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಘನತೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಗೋಚರತೆ, ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಬದಲಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಈ ಉದ್ದೇಶ.

ಮಂತ್ರಿಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ
1 ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1945 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1946
2 ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1946 11 ಆಗಸ್ಟ್ 1947
3 ಲಾರ್ಡ್ ವೇವೆಲ್ 11 ಆಗಸ್ಟ್ 1947 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1947
4 ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ Sardar patel (cropped).jpg 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1947 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1947
5 ಸೈಯದ್ ಅಲಿ ಜಹೀರ್ 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1947 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1948
6 ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್ ಬ್ಯಾಟನ್ 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1948 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1949
7 ಲಾರ್ಡ್ ಪೆಥಿಕ್-ಲಾರೆನ್ಸ್ 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1949 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1950
1 ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1950 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1961
8 ಸರ್ವೆಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ 1 ಮಾರ್ಚ್ 1961 21 ಮಾರ್ಚ್ 1961
9 ವಿಲಿಯಂ ಹರೇ 21 ಮಾರ್ಚ್ 1961 ಮಾರ್ಚ್ 25

1962

10 ಗುಲ್ಜಾರಿಲಾಲ್ ನಂದಾ ಮಾರ್ಚ್ 25

1962

21 ಮಾರ್ಚ್ 1967
11 ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ Morarji Desai portrait.jpg 21 ಮಾರ್ಚ್ 1967 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1969
12 ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1969 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1969
13 ಚರಣ್ ಸಿಂಗ್ 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1969 24 ಮಾರ್ಚ್ 1970
14 ಬಿ.ಡಿ ಜಟ್ಟಿ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1970 24 ಮಾರ್ಚ್ 1971
15 ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1971 24 ಮಾರ್ಚ್ 1975
16 ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಿದಾಯತುಲ್ಲಾ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1975 24 ಮಾರ್ಚ್ 1977
17 ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1977 28 ಜುಲೈ 1979
18 ಯಶವಂತರಾವ್ ಚವಾಣ್ Y B Chavan (cropped).jpg 28 ಜುಲೈ 1979 1980
19 ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ 1980 1982
20 ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1989 21 ಜೂನ್ 1991
21 ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್ 21 ಜೂನ್ 1991 5 ಫೆಬ್ರವರಿ 1999
22 ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ Lkadvani.jpg 5 ಫೆಬ್ರವರಿ 1999 2001
23 ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ 2001 2002
24 ಶರದ್ ಯಾದವ್ 2002 15 ಮೇ 2004
25 ಶರದ್ ಪವಾರ್ 15 ಮೇ 2004 2014
26 ರಾಮ್ ವಿಲಾಸ್ ಪಾಸ್ವಾನ್ 2014

ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಕ್ರ.ಸಂ. ಹೆಸರು ಇಂದ ಗೆ
1 ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು 1947 1948
2 ಎಡ್ವಿನಾ ಮೌಂಟ್ ಬ್ಯಾಟನ್ 1948 1952
3 ಪೆಟ್ರೀಷಿಯಾ ನ್ಯಾಚ್‌ಬುಲ್ , 1955 1957
4 ಲೇಡಿ ಪಮೇಲಾ ಹಿಕ್ಸ್ 1957 1962
5 ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ 1962 1966
6 ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಿದಾಯತುಲ್ಲಾ 1970 1974
7 ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 21, 1974 ಮಾರ್ಚ್ 24, 1977
8 ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ 1977 1982
9 ಜಾನಕಿ ವೆಂಕಟರಮಣ 1982 1984
10 ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ 1985 1987
11 ಸೀತಾ ಕುಮಾರಿ 1987 1990
12 ಇಳಾ ಪಂತ್ 1987 1989
13 ಚಂದ್ರ ಶೇಖಾ ಸಿಂಗ್ 21 ನವೆಂಬರ್ 1990 26 ಜೂನ್ 1991
14 ಪುಷ್ಪಾ ಷಾ 26 ಜೂನ್ 1991 6 ಮಾರ್ಚ್ 1993
15 ವಿಮಲಾ ಶರ್ಮಾ 6 ಮಾರ್ಚ್ 1993 16 ಮೇ 1996
16 ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ 16 ಮೇ 1996 1 ಜೂನ್ 1996
17 ಮಾಯಾವತಿ 1 ಜೂನ್ 1996 19 ಮಾರ್ಚ್ 1998
18 ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ 1998 2001
19 ಕಾಂತಿಲಾಲ್ ಭೂರಿಯಾ 2001 2004
20 ಸುವ್ರಾ ಮುಖರ್ಜಿ 22 ಮೇ 2004 29 ಜನವರಿ 2006
21 ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ 1

ಜನವರಿ 2006

1 ಜನವರಿ 2006
22 ರೇಣುಕಾ ಚೌಧರಿ 1 ಜನವರಿ 2006 22 ಮೇ 2009
23 ಕೆ.ವಿ.ಥಾಮಸ್ 22 ಮೇ 2009 22 ಮೇ 2014
24 ರಾವಸಾಹೇಬ್ ದಾನ್ವೆ 22 ಮೇ 2014 31 ಮೇ 2019
25 ರಾವಸಾಹೇಬ್ ದಾನ್ವೆ 31 ಮೇ 2019 ಸ್ಥಾನಿಕ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ

  1. "Archived copy". Archived from the original on 2012-10-08. Retrieved 2018-09-21.CS1 maint: archived copy as title (link)
  2. ೨.೦ ೨.೧ "Dept of Consumer Affairs - Overview". Dept of Consumer Affairs. Archived from the original on 12 December 2012. Retrieved 4 January 2013.