ಇಟ್ರಿಯಮ್
| ಉಪವರ್ಗ | transition metal  |
|---|---|
| ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ | period 5, group 3 |
| ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ | Ytterby |
| Associated hazard | yttrium exposure |
| Has effect | yttrium exposure |
| Discoverer or inventor | ಜೊಹಾನ್ ಗಾಡೊಲಿನ್, ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ವೊಹ್ಲರ್ |
| ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸಮಯ | 1787 |
| Location of discovery | ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ |
| Element symbol | Y |
| Chemical formula | Y |
| Canonical SMILES | [Y] |
| Electron configuration | [Kr] 4d¹ 5s² |
| NIOSH Pocket Guide ID | 0673 |
| Unicode character | 釔 |
ಇಟ್ರಿಯಮ್(ಯಟ್ರಿಯಮ್) ಒಂದು ಸಂಕ್ರಮಣ ಲೋಹ ಮೂಲಧಾತು. ವಿರಳ ಭಸ್ಮ ಲೋಹಗಳ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ರಂಜಕಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೇಸರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಥಿಲೀನ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಪಯೋಗವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಜೊಹಾನ್ ಗಾಡೊಲಿನ್ ಎಂಬ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ೧೭೯೪ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಇದರ ಹೆಸರು ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶದ ಯ್ಟೆರ್ಬಿ ನಗರದ ಹೆಸರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಊರಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿನ ಗಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಮೂಲಧಾತುಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಎರ್ಬಿಯಮ್, ಟೆರ್ಬಿಯಮ್, ಯ್ಟೆರ್ಬಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಯ್ಟ್ರಿಯಮ್ ಎಲ್ಲವೂ ಈ ಪುಟ್ಟ ಊರಿನ ಹೆಸರಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿರುವವು. ಯಟ್ರಿಯಮ್ Y ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 39 ಹೊಂದಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೂಲಧಾತುವಾಗಿದೆ. ಇದು ಲ್ಯಾಂಥನೈಡ್ ಮೂಲಧಾತುಗಳಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೆಳ್ಳಿ-ಬಿಳಿ ಪರಿವರ್ತನಾ ಲೋಹವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಮೂಲಧಾತುವಾಗಿದೆ . ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಲ್ಯಾಂಥನೈಡ್ ಮೂಲಧಾತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದಿರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ [೧]।. ಇದರ ಏಕೈಕ ಸಕ್ರಿಯ ಐಸೊಟೋಪ್ 89Y ಆಗಿದೆ , ಇದು ಭೂಗತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಯಟ್ರಿಯಮ್ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ , ಆದರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ .
ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಇತಿಹಾಸ
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]೧೭೮೭ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವೀಡಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾರ್ಲ್ ಆಕ್ಸೆಲ್ ಅರೆನಾಸ್ ಸ್ವೀಡನ್ನ ಯಟರ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಖನಿಜ ಅದಿರನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು . ಆ ಹಳ್ಳಿಯ ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಯಟರ್ಬೈಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನು. ನಂತರ, ೧೭೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಗ್ಯಾಡೋಲಿನ್ ಅದಿರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಲೋಹವನ್ನು ಮೊದಲು ೧೮೨೮ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ವೊಹ್ಲರ್ [೨]।ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದನು .
ಸಮೃದ್ಧಿ
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಖನಿಜವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅದಿರಿನಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ . ಇದು ಯುರೇನಿಯಂ ಅದಿರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ 28 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಲೋಹವಾಗಿದೆ. ಇದು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ಗೆ 31 ಭಾಗಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ , ಇದು ಬೆಳ್ಳಿಗಿಂತ 400 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ಗೆ 10–150 ಭಾಗಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ( ಒಣ ತೂಕದಿಂದ ಮಿಲಿಯನ್ಗೆ 23 ಭಾಗಗಳು ) ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ಗೆ 23 ಭಾಗಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಅಪೋಲೋ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಟ್ರಿಯಮ್ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ .
ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದು ಮಾನವ ದೇಹದ ಯಕೃತ್ತು, ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳು, ಗುಲ್ಮ, ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ . ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇಡೀ ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 0.5 ಮಿಗ್ರಾಂ ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಎದೆ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ 4 ಪಿಪಿಎಂ ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 20 ಪಿಪಿಎಂ ವರೆಗೆ ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಎಲೆಕೋಸಿನಲ್ಲಿ 100 ಪಿಪಿಎಂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿದೆ. ಸಸ್ಯ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಯಟ್ರಿಯಮ್ನ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯು 700 ಪಿಪಿಎಂ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ .
ಏಪ್ರಿಲ್ 2018 ರಲ್ಲಿ, ಜಪಾನ್ನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳ ದೊಡ್ಡ ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಕಸ್ ದ್ವೀಪ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಿನಾಮಿ-ಟೋರಿ-ಸಿಮಾ , ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಯಟ್ರಿಯಮ್ನ ದೊಡ್ಡ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನವು ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಹೊಂದಿರುವ ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 16 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪರೂಪದ ಭೂಮಿಯ ಮೂಲಧಾತುಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖನವು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಉಪಯೋಗಗಳು
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]ಇದನ್ನು ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಲೆನ್ಸ್ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ .
ಭೌತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಮೃದುವಾದ, ಬೆಳ್ಳಿಯಂತಹ, ಅತ್ಯಂತ ಹೊಳಪಿನ ಮತ್ತು ಸ್ಫಟಿಕದಂತಹ ಅಪರೂಪದ-ಭೂಮಿಯ ಲೋಹವಾಗಿದೆ . ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಇತರ ಅಪರೂಪದ-ಭೂಮಿಯ ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ . ಶುದ್ಧ ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಬಹಳ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಲೋಹವಾಗಿದೆ. ಇದು ತಾಡಿಸಿದಾಗ ಉರಿಯುತ್ತದೆ, 400 °C ವರೆಗಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ [೨] .
ರಾಸಾಯನಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]ಯಟ್ರಿಯಮ್ನ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವು ಲ್ಯಾಂಥನೈಡ್ ಮೂಲಧಾತುಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಅವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಟ್ರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ (Y 2 O 3 ) ನ ಲೇಪನವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ , ಇದು 750 °C ನಲ್ಲಿ 10 µm ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ (1000 °C), ಅವು ಯಟ್ರಿಯಮ್ ನೈಟ್ರೈಡ್ (YN) ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ [೨] .
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]- ↑ IUPAC contributors (2005). Connelly N G; Damhus T; Hartshorn R M; Hutton A T (eds.). Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005 (PDF). RSC Publishing. p. 51. ISBN 978-0-85404-438-2. Archived from the original on 2009-03-04. Retrieved 2007-12-17
- ↑ ೨.೦ ೨.೧ ೨.೨ CRC contributors (2007–2008). "Yttrium". In Lide, David R. (ed.). CRC Handbook of Chemistry and Physics. 4. New York: CRC Press. p. 41. ISBN 978-0-8493-0488-0
| ಗುಂಪು → | ೧ | ೨ | ೩ | ೪ | ೫ | ೬ | ೭ | ೮ | ೯ | ೧೦ | ೧೧ | ೧೨ | ೧೩ | ೧೪ | ೧೫ | ೧೬ | ೧೭ | ೧೮ | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ↓ ಆವರ್ತ | ||||||||||||||||||||
| ೧ | 1 H |
2 He | ||||||||||||||||||
| ೨ | 3 Li |
4 Be |
5 B |
6 C |
7 N |
8 O |
9 F |
10 Ne | ||||||||||||
| ೩ | 11 Na |
12 Mg |
13 Al |
14 Si |
15 P |
16 S |
17 Cl |
18 Ar | ||||||||||||
| ೪ | 19 K |
20 Ca |
21 Sc |
22 Ti |
23 V |
24 Cr |
25 Mn |
26 Fe |
27 Co |
28 Ni |
29 Cu |
30 Zn |
31 Ga |
32 Ge |
33 As |
34 Se |
35 Br |
36 Kr | ||
| ೫ | 37 Rb |
38 Sr |
39 Y |
40 Zr |
41 Nb |
42 Mo |
43 Tc |
44 Ru |
45 Rh |
46 Pd |
47 Ag |
48 Cd |
49 In |
50 Sn |
51 Sb |
52 Te |
53 I |
54 Xe | ||
| ೬ | 55 Cs |
56 Ba |
* |
72 Hf |
73 Ta |
74 W |
75 Re |
76 Os |
77 Ir |
78 Pt |
79 Au |
80 Hg |
81 Tl |
82 Pb |
83 Bi |
84 Po |
85 At |
86 Rn | ||
| ೭ | 87 Fr |
88 Ra |
** |
104 Rf |
105 Db |
106 Sg |
107 Bh |
108 Hs |
109 Mt |
110 Ds |
111 Rg |
112 Cn |
113 Nh |
114 Uuq |
115 Uup |
116 Uuh |
117 Uus |
118 Uuo | ||
| * ಲ್ಯಾಂಥನೈಡ್ಗಳು | 57 La |
58 Ce |
59 Pr |
60 Nd |
61 Pm |
62 Sm |
63 Eu |
64 Gd |
65 Tb |
66 Dy |
67 Ho |
68 Er |
69 Tm |
70 Yb |
71 Lu | |||||
| ** ಆಕ್ಟಿನೈಡ್ಗಳು | 89 Ac |
90 Th |
91 Pa |
92 U |
93 Np |
94 Pu |
95 Am |
96 Cm |
97 Bk |
98 Cf |
99 Es |
100 Fm |
101 Md |
102 No |
103 Lr | |||||