ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಹೋಗು

ಅಯ್ಯಪ್ಪ

ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಿಂದ, ಇದು ಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಅಯ್ಯಪ್ಪ
ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ದೇವರು
ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಹಿಂದೆ ಹುಲಿಗಳ ಹಿಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಚಿತ್ರ.
ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವರ್ಣಚಿತ್ರ
ಸಂಲಗ್ನತೆಹಿಂದೂತ್ವ
ನೆಲೆಶಬರಿಮಲೆ
ಮಂತ್ರಸ್ವಾಮಿಯೇ ಶರಣಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಪನ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ
ಆಯುಧಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣ, ಕತ್ತಿ
ಲಾಂಛನಗಳುಘಂಟೆ, ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣ
ವಾಹನಹುಲಿ
ಗ್ರಂಥಗಳುಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣ
ತಂದೆತಾಯಿಯರು

ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ಮತ್ತು ಮಣಿಕಂಠ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ, ಅವನನ್ನು ಸಾಕಾರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು[೧][೨][೩] ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವನು ಹರಿಹರ (ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿನಿ, ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮಗ).[೩][೪] ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪ, ಸಾಸ್ತಾವು, ಹರಿಹರಸುಧನ್, ಮಣಿಕಂದನ್, ಶಾಸ್ತಾ ಅಥವಾ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ ಮತ್ತು ಶಬರಿನಾಥ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.[೨][೩] ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವು ಅವನನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ (ಬ್ರಹ್ಮಾಚಾರ್ಯ) ಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡುವ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಅವರ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ಆಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ದುಷ್ಟ ಎಮ್ಮೆ ರಾಕ್ಷಸ ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೋಲಿಸಲು ಅವರು ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ರಾಜಮನೆತನದ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗಳಾದ ರಾಜಶೇಖರ ಪಾಂಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಕೋಪೆರುಂದೇವಿಯಿಂದ ಬೆಳೆದರು ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ವಿುಕ ಜೀವನದ ಯೋಧ ಯೋಗಿ ಆಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.[೨][೫][೬] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವನು ಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ನಂತಹ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಿಳಿ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.[೭][೮] ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯವು ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶಬರಿಮಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇಗುಲವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜನವರಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ.[೪] ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಕ್ರಿಯ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.[೯][೧೦]

ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಫಲವತ್ತಾದ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ದೇವತೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕೆಲವು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೆ.[೨] ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವೆಂದರೆ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಇದನ್ನು ಚಳಿಗಾಲದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.[೩][೧೧]

ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಯೋಗಪಟ್ಟಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಚಿತ್ರ
ಶಬರಿಮಲೆ ಐಕಾನ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುವ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಐಕಾನ್ ಯೋಗದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಅಥವಾ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಹೆಸರು "ಲಾರ್ಡ್ ಫಾದರ್" ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಈ ಹೆಸರು ಅಕ್ಷರಶಃ "ಅಯ್ಯನ್" ಮತ್ತು "ಅಪ್ಪನ್" ಎರಡರಿಂದಲೂ "ತಂದೆ" ಎಂಬ ಅರ್ಥದಿಂದ ಬರಬಹುದು. ಮೂಲ ಹೆಸರುಗಳು "ಅಯ್ಯನ್" ಮತ್ತು "ಅಪ್ಪನ್" ಮೋಹಿನಿ (ಇಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯನ್ನು ತಂದೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವಳು ವಿಷ್ಣು ದೇವರ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪವಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ಶಿವ ಕ್ರಮವಾಗಿ.[೧೨] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಎಂಬ ಪದವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಪುರಾಣಗಳು, ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಬೇರೆಡೆ ಬೇರುಗಳಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಊಹೆಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮಲಯಾಳಿ ಪದವಾದ ಅಚ್ಚನ್ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಪದ ಅಪ್ಪ ಅಂದರೆ "ತಂದೆ", ಅಯ್ಯಪ್ಪ"ಭಗವಂತ-ತಂದೆ" ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತದೆ.[೧೩][೧೪] ಪರ್ಯಾಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಸ್ತವ (ಸಾಸ್ತ, ಷಷ್ಟ, ಶಾಸ್ತ್ರ), ಇದು ವೈದಿಕ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅರ್ಥ "ಶಿಕ್ಷಕ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ, ಭಗವಂತ, ಆಡಳಿತಗಾರ".[೧೪] ಹಿಂದೂ ದೇವರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ "ಶಾಸ್ತ್ರಾ" ಮತ್ತು "ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಾ" ಎಂಬ ಪದಗಳು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.[೧೫]

ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು "ಹರಿಹರಸುಧನ" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.'[೧೬] - ಅಂದರೆ "ಹರಿಹರ" ಅಥವಾ "ಹರಿ" ಮತ್ತು "ಹರ" ಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನ ದೇವತೆ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವನಿಂದ ನೀಡಲಾದ ಹೆಸರುಗಳು.[೧೭] ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕಲ್ಲುಗಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಣಿಯಿಂದ "ಮಣಿಕಂಠ" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.[೧೮] ಮತ್ತು ಕಾಂತ, ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯನಾರ್ ಒಂದೇ ದೇವತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರ ಒಂದೇ ಮೂಲವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇತರರು ಅವನನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.[೧೫]

ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಒಬ್ಬ ಯೋಧ ದೇವತೆ. ಅವರು ಧರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ತಪಸ್ವಿ ಭಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪೂಜ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ - ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಜೀವನ ವಿಧಾನ, ಶಕ್ತಿಯುತ ಆದರೆ ಅನೈತಿಕ, ನಿಂದನೀಯ ಮತ್ತು ಅನಿಯಂತ್ರಿತರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಯೋಗದ ಯುದ್ಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.[೧೯] ಅವನ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಎಡ ತೊಡೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕರ್ಣೀಯವಾಗಿ ಬಿಲ್ಲು ಅಥವಾ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ.[೨೦] ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಇತರ ಚಿತ್ರಣಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಯೋಗದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.[೨] ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹುಲಿ ಸವಾರಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.[೨೧]

ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ದಂತಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳು ಇತರ ಹಿಂದೂ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.ಇದು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಘರ್ಷದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.[೨೨][೨೩] ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ರೀಭೂತನಾಥ ಪುರಾಣ ಪಠ್ಯವು ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ಹರಿಹರಪುತ್ರ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಪುತ್ರನ ಅವತಾರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ನಡುವಿನ ಈ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.[೨೪] ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಪಂದಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಯೋಧ ನಾಯಕನಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲಿಜಾ ಕೆಂಟ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿನ ದಂತಕಥೆಗಳು "ಕೃತಕವಾಗಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮತ್ತು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕೊಲಾಜ್ ಆಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ" ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.[೨೩] ರುತ್ ವನಿತಾ ಅವರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಬಹುಶಃ ದ್ರಾವಿಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ದೇವರು ಮತ್ತು ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಯ ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.[೨೫]

ಕೋರ್ ಸ್ಟೋರಿ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಹುಟ್ಟಿನ ಪಂದಳಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಿತ್ತು.[೨೬]ಆ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನ ಪಂದಳಂ ರಾಜನಿಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮಗು ಸಿಕ್ಕಿತು.[೨][೩][೪] ಹುಡುಗನ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಲು ರಾಜನು ಮಗುವನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು.[೨೬] ತಪಸ್ವಿ ರಾಜನಿಗೆ ಮಗುವನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗನಂತೆ ಬೆಳೆಸಲು ಮತ್ತು ೧೨ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಗು ಯಾರೆಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.[೨೬] ರಾಜಮನೆತನದವರು ಮಗುವಿಗೆ ಮಣಿಕಂಠ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.[೨೬]

ಹರಿಹರಪುತ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಜನಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.[೨೭]

೧೨ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ರಾಜನು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ("ಯುವರಾಜ") ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದನು. ಆದರೆ, ದುಷ್ಟ ಮಂತ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ರಾಣಿ ವಿರೋಧಿಸಿದಳು. ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಜೈವಿಕ ಮಗು ಮಾತ್ರ ಮುಂದಿನ ರಾಜನಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಮಂತ್ರಿ ರಾಣಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಕಿರಿಯ ಮಗುವು ಅಂಗವಿಕಲನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು.ದುಷ್ಟ ಮಂತ್ರಿ ಅವನನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.[೨೬] ಮಂತ್ರಿಯು ರಾಣಿಯ ಮನವೊಲಿಸಿ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನೆಪ ಹೇಳಲು, ಅವಳ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು "ಹುಲಿಯ ಹಾಲು" ಕೇಳಲು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನಿಂದ ಹಾಲನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಆಗ ಮಣಿಕಂಠ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.[೨೬] ಮಣಿಕಂಠನ ವಿಶೇಷ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ರಾಜನು ದತ್ತುಪುತ್ರನನ್ನು ದೈವಿಕ ಜೀವಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ ಮಣಿಕಂಠ ಮೂವತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಬಾಣ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬಾಣವು ಇಳಿದ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇಗುಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು (ಸುಮಾರು ಜನವರಿ ೧೪) ಭೇಟಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.[೨೮]

ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಮೇಲಿನ ಮೂಲ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.[೨೯] ರಾಣಿಯ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಅಂಗವಿಕಲನಲ್ಲ, ಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ರಾಣಿಗೆ ಹುಲಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತಪಸ್ವಿ ಯೋಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕಥೆಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.ನಂತರ ಕಾಡಿನ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಯೋಧನಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.[೩೦]

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವತಾರವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಶಾಸ್ತಾವು ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಅಯ್ಯನಾರ್ ಎಂದು ಪೂಜೆ ಇದೆ.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಕಥೆಗಳು ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡವು. ಒಂದು ಕಥೆಯು ೧ ನೇ ಮತ್ತು ೩ ನೇ ಶತಮಾನದ CE ನಡುವೆ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ದರೋಡೆಕೋರರು ಮತ್ತು ಲೂಟಿ ಮಾಡುವ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳಂತಹ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ದೇವತೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.[೩೧] ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಹಿಂದೂ ಯೋಗಿ ಕೂಲಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಲೂಟಿಕೋರರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಧಾರ್ವಿುಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.[೩೧]

ಒಂದು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಒಬ್ಬ ಪಾದ್ರಿಯ ಮಗುವಿನಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ತಂದೆಯನ್ನು ಭಯಂಕರ ದುಷ್ಕರ್ಮಿ ಉದಯನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ದುಷ್ಕರ್ಮಿಯು ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ನಂತರ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ದುಷ್ಟ ಉದಯನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.[೩೧] ಈ ಕಥೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಪಂತಲಮ್‌ನ ದೊರೆಗಳು ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಪಂತಲಮ್‌ನ ಆಡಳಿತಗಾರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಪಾಂಟ್ಯ ದೊರೆಗಳಿಗೆ ಕೂಲಿಯಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಕಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯೋಧ ವಾವರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಉದಯನನ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ಭಕ್ತರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲು ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.[೩೧]

ಪಾಲ್ ಯಂಗರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರಕ ದಂತಕಥೆಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಅದು ಇತರ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪರಂಪರೆಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.[೩೧]ಅಂತಹ ಒಂದು ಕಥೆಯು ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಎಮ್ಮೆ-ರಾಕ್ಷಸ ಮಹಿಷಾಸುರ ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆ-ರಾಕ್ಷಸಿ ಮಹಿಷಾಸುರಿಗೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೈವಿಕ ಜೀವಿಗಳು ದತ್ತ ಮತ್ತು ಲೀಲ ಮಾನವರಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದರು. ದತ್ತನು ದೈವಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಬಯಸಿದನು. ಆದರೆ ಲೀಲಾ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಮತ್ತು ದತ್ತನ ಸಹವಾಸವನ್ನು ಆನಂದಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯಲು ಬಯಸಿದ್ದಳು. [೩೨]ದತ್ತನು ಕೋಪಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಮಹಿಷಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಎಮ್ಮೆ ರಾಕ್ಷಸನಾಗಲು ಶಪಿಸಿದನು. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಲೀಲೆಯು ಅವನನ್ನು ಮಹಿಷ ಅಥವಾ ನೀರುಗಾಯಿ ರಾಕ್ಷಸನಾಗಲು ಶಪಿಸಿದಳು. ಅವರು ತಮ್ಮ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದರು. ನೀರಿನ ರಾಕ್ಷಸ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ದೇವತೆ ದುರ್ಗಾ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಜಲ ರಾಕ್ಷಸ ಮಹಿಷಾಸುರಿಯನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಕೊಂದರು, ದುಷ್ಟರ ಭಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತರಾಗಿದ್ದ ದೈವಿಕ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು.[೩೩] ಈ ದಂತಕಥೆಗಳು, ಕಿರಿಯ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಶಿವ (ಶೈವಿಸಂ), ವಿಷ್ಣು (ವೈಷ್ಣವ) ಮತ್ತು ದೇವಿ (ಶಾಕ್ಟಿಸಂ) ಸುತ್ತಲಿನ ವಿವಿಧ ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯವಾಗಿ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ.[೩೩]

ದೇವಾಲಯಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕೋಡೂರು, ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಹುಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೇರಳ ದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ, ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು ಅಯ್ಯಪ್ಪ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯ. ಪಡಿನೆಟ್ಟಂ ಪಾಡಿ ಕರುಪ್ಪನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಕ. ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಜನವರಿ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಮಂಡಲ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ಕುಲತುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ, ಆರ್ಯಂಕಾವು ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ, ಅಚನ್‌ಕೋವಿಲ್ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ, ಎರುಮೇಲಿ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಂಬಲಮೇಡು ದೇವಾಲಯಗಳು ಇವೆ.

ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಯೋಗಿ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಮೀಪದ ಅಚನ್‌ಕೋವಿಲ್ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯದಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಾದ ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕಲಾ ಮತ್ತು ಮಗ ಸತ್ಯಕನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.[೩೪][೩೫] ಕೆಲವು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ವಿಷ್ಣುಪರಶುರಾಮ ಅವತಾರದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.[೩೬]

ಶಬರಿಮಲೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

Ayyappan pilgrims walking barefoot to the Sabarimala shrine.

ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೇರುಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಅವರ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದದ್ದು ಶಬರಿಮಲೆ (ಶಬರಿಮಲೈ ಎಂದು ಸಹ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಪಂಬಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಥನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿ, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.[೩೭][೩೮][೩೯]

ಶಬರಿಮಲೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಜನಸಾಗರ

ಅನೇಕರು ಸರಳ ಜೀವನ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ, ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದು, ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಧು ಶೈಲಿಯ ಉಡುಪನ್ನು ನಲವತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಧರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಿಂಗಳುಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಗುಂಪಾಗಿ ಚಾರಣ, ಗುಂಪು ಜಾತಿಯಂತಹ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರು ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಭ್ರಾತೃತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.[೩೭][೪೦][೩೯] ಚಾರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಸ್ವಾಮಿಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.[೩೯][೪೧]ಸುಮಾರು ೧೮ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಅವರ ಸುದೀರ್ಘ ನಡಿಗೆಯ ನಂತರ, ಅವರು ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವರು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ೧೮ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಧಾರ್ವಿುಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ (ನೀತಿಗಳು ಅಥವಾ ಆಂತರಿಕ ದೇವರುಗಳು). ದೇಗುಲದ ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ತಂದು ದೇಗುಲದ ಬಳಿ ಹರಡುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.[೩೭][೩೮][೪೨]

ಮಾನವ ಸಂಚಾರವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿಡಲು, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತರು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ೫೧ ದಿನಗಳ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ದಿನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ದಿನ ೧೦೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಾತ್ರಿಕರು ನಡಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮುಟ್ಟಿನ ವಯಸ್ಸಿನ (೧೦-೫೦ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ) ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ೨೦೧೮ ರವರೆಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ದೇವತೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.[೨][೩೭][೩೮]ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ೨೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಇದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಭಕ್ತರು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ದಿನದಂದು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಸರಳವಾದ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕರು ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಇರುಮುಡಿ (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿಂದೂ ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಕಂಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳ ಸಣ್ಣ ಚೀಲವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ವಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಟಿಕ್), ತುಳಸಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಸುತ್ತ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಮಣಿಗಳು (ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ) ಸಹ ಹಿಂದೂಗಳು ಚಾರಣ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ, ಹರ್ಷೋದ್ಗಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.[೩೭][೩೮] ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ, ಇ. ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯು ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಯಾಣದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.[೪೧]

ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಾವರ್ ಅವರ ಮಸೀದಿ.

ಅವರನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.[೪] ವಾವರ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದಾಗಿ,[೪೩] [೪೪] ಈ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಹುಲಿ ಹಾಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಲೂಟಿ-ಚಾಲಿತ ದರೋಡೆಕೋರ ವಾವರ್ ಅನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ವಾವರ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವಾವರ್ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇತರ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರು ಮತ್ತು ದರೋಡೆಕೋರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಆಗುತ್ತಾನೆ.[೪೫] ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ವಾವರ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅರೇಬಿಯಾದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.[೪೫][೪೬]

ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ವಾವರ್ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಮಸೀದಿಯು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಕಡುತ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡೂ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆಗಳ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಶಬರಿಮಲೆ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಎರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.[೪೫] ಕೆಂಟ್ ಪ್ರಕಾರ, ಶಬರಿಮಲೆ ಬಳಿಯ ಮಸೀದಿಯು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಮಸೀದಿಯು ವಾವರ್ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮರಣದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾರೂ ವಾವರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ಅವರು ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಪುರಾಣವಾಗಿರಬಹುದು. ವಾವರ್ ದಂತಕಥೆ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳ ಸಂತರನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಹಕರಿಸುವ ಹಿಂದೂ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.[೪೭]

ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:ಎಸ್. ಎಂ. ಶ್ರೀರಾಮುಲು ನಾಯ್ಡು ಅವರಿಂದ ಶಬರಿಮಲ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ (೧೯೬೧) ,ಪಿ. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಅವರಿಂದ ಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ (೧೯೭೫ ಚಲನಚಿತ್ರ) , ಸರನಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ (೧೯೮೦) ,ದಶರಥನ್, ಅರುಲ್ ತಾರುಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ (೧೯೮೭), ದಶರಥನ್, ಶಿವ ಪುತ್ರ ಸ್ವಾಮಿ ಅಯಪ್ಪ (೧೯೯೦) ಪಿ.ಎಸ್. ಮಣಿ, ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ (೧೯೯೦) ರೇಣುಕಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರಿಂದ, ಎಂಗಲ್ ಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ (೧೯೯೦) ದಶರಥನ್, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹಾತ್ಯಂ (೧೯೯೧), ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೀಕ್ಷಾ ಮಹಿಮಲು ' (೧೯೯೨) ಗುಡಾ ರಾಮ ಕೃಷ್ಣ ಅವರಿಂದ, ಸ್ವಾಮಿ ಅಯಪ್ಪ ಶಬರಿಮಲೈ (೧೯೯೩) ಕೆ. ಶಂಕರ್ ಅವರಿಂದ, ಜೈ ಹರಿ ಹರ ಪುತ್ರ ಅಯ್ಯಪ್ಪ (೧೯೯೫), ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪ (೨೦೦೭),ಇರಾಜರಲ್ ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ವಿ. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್, ಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ (೨೦೧೨ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)' ' ಚೇತನ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ ವೆಟ್ಟಿಯಾರ್, ಓಂ ಶರಣಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ (೨೦೧೫) ಕೆ. ಶರತ್, ಶ್ರೀ ಓಂಕಾರ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೇ (೨೦೧೬) ಸಾಯಿ ಪ್ರಕಾಶ್, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಕಟಾಕ್ಷಂ (೨೦೧೯) ರುದ್ರಪಟ್ಲ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಅವರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.[೪೮][೪೯]

ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್(TV ಚಾನೆಲ್) ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಹೆಸರಿನ ಮಲಯಾಳಂ-ಭಾಷೆಯ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು ಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಸಾರಂ (೨೦೧೦), ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ (೨೦೧೨) ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲ ಸ್ವಾಮಿ ಅಯಪ್ಪನ್ (೨೦೧೯). ೨೦೨೧ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಿಚನ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಾರ್ವತಿ ಅವರಿಗೆ ಗಣೇಶ ಸೋನಿ ಟಿವಿನಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನಹರ್ತ ಗಣೇಶ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.[೫೦]

See also[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  1. Chandra, Suresh (1998). Encyclopaedia of Hindu Gods and Goddesses. Sarup and Sons. p. 28. ISBN 8176250392.
  2. ೨.೦ ೨.೧ ೨.೨ ೨.೩ ೨.೪ ೨.೫ ೨.೬ "Ayyappan – Hindu deity". Encyclopaedia Britannica. 2014.
  3. ೩.೦ ೩.೧ ೩.೨ ೩.೩ ೩.೪ Denise Cush; Catherine A. Robinson; Michael York (2008). Encyclopedia of Hinduism. Routledge. p. 78. ISBN 978-0-7007-1267-0.
  4. ೪.೦ ೪.೧ ೪.೨ ೪.೩ Constance Jones and Ryan James (2014), Encyclopedia of Hinduism, Infobase Publishing, ISBN 978-0-8160-5458-9, page 58
  5. Jeffery D. Long (2011). Historical Dictionary of Hinduism. Scarecrow Press. p. 78. ISBN 978-0-8108-7960-7.
  6. Younger 2002, pp. 17–21.
  7. MN Srinivas (2002). Collected Essays. Oxford University Press. p. 352. ISBN 978-0-19-565174-4.
  8. D. P. Dubey (1995). Pilgrimage Studies: Sacred Places, Sacred Traditions. SPS. pp. 136–137. ISBN 978-81-900520-1-6.
  9. Younger 2002, pp. 22–24.
  10. Press Trust of India (June 23, 2011). "Safety Manual for Sabarimala prepared". The New Indian Express. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 13 July 2011.
  11. Roshen Dalal (2010). Hinduism: An Alphabetical Guide. Penguin Books. pp. 238, 350. ISBN 978-0-14-341421-6.
  12. Paul Williams; Anthony Tribe; Alexander Wynne (2012). Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition. Routledge. p. 62. ISBN 978-1-136-52088-4.; Contemporary scholar Peter Harvey translates the term "arya satya" (see Four Noble Truths) as "True Realities for the Spiritually Ennobled" (Peter Harvey (2013), An Introduction to Buddhism, Cambridge University Press, page 52)
  13. Mikhail Sergeevich Andronov (1996). A Grammar of the Malayalam Language in Historical Treatment. Otto Harrassowitz Verlag. p. 49. ISBN 978-3-447-03811-9.
  14. ೧೪.೦ ೧೪.೧ Johannes Bronkhorst; Madhav Deshpande (1999). Aryan and non-Aryan in South Asia: evidence, interpretation, and ideology; proceedings of the International Seminar on Aryan and Non-Aryan in South Asia. Harvard University, Dept. of Sanskrit and Indian Studies. pp. 177–178. ISBN 978-1-888789-04-1.
  15. ೧೫.೦ ೧೫.೧ Roshen Dalal (2010). The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths. Penguin Books. p. 43. ISBN 978-0-14-341517-6.
  16. Kumar, cited ref by author is (Sekar 2009, 479-84)
  17. Younger, p.22
  18. "maNi". Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit. spokensanskrit.org. Retrieved 27 August 2017.
  19. Younger 2002, pp. 21–25.
  20. Williams, Joanna Gottfried (1981). Kalādarśana: American Studies in the Art of India. p. 72. ISBN 9004064982.
  21. "The mount of Swami Ayyappan is tiger". media4news.com.
  22. Younger 2002, pp. 18–25.
  23. ೨೩.೦ ೨೩.೧ Eliza Kent (2013). Lines in Water: Religious Boundaries in South Asia. Syracuse University Press. pp. 80–83. ISBN 978-0-8156-5225-0.
  24. Goudriaan, Teun (1978). "The Māyā of the Gods: Mohini". Māyā divine and human. Motilal Banarsidass Publ. pp. 42–43. ISBN 978-81-208-2389-1.
  25. Ruth Vanita; Saleem Kidwai (2000). Same-Sex Love in India: Readings in Indian Literature. Springer Publishing. p. 94. ISBN 1137054808.
  26. ೨೬.೦ ೨೬.೧ ೨೬.೨ ೨೬.೩ ೨೬.೪ ೨೬.೫ Younger 2002, p. 18.
  27. Eliza Kent (2013). Lines in Water: Religious Boundaries in South Asia. Syracuse University Press. pp. 79–80. ISBN 978-0-8156-5225-0.
  28. Younger 2002, pp. 18–19.
  29. Younger 2002, pp. 18–22.
  30. Devdutt Pattanaik (2014). Pashu: Animal Tales from Hindu Mythology. Penguin Books. pp. 109–111. ISBN 978-81-8475-692-0.
  31. ೩೧.೦ ೩೧.೧ ೩೧.೨ ೩೧.೩ ೩೧.೪ Younger 2002, pp. 20–21.
  32. Younger 2002, p. 21.
  33. ೩೩.೦ ೩೩.೧ Younger 2002, pp. 21–22.
  34. K. Srikumaran (2005). Theerthayathra: A Pilgrimage Through Various Temples. Bharatiya Vidya Bhavan. pp. 103, 120. ISBN 978-81-7276-363-3.
  35. Pattanaik, Devdutt (9 January 2014). The Man Who Was a Woman and Other Queer Tales from Hindu Lore. Routledge. p. 127. ISBN 9781317766308.
  36. Maria A. David (2009). Beyond Boundaries: Hindu-Christian Relationship and Basic Christian Communities. ISPCK. p. 9. ISBN 978-81-8465-001-3.
  37. ೩೭.೦ ೩೭.೧ ೩೭.೨ ೩೭.೩ ೩೭.೪ Fred Clothey (1978). Bardwell L. Smith (ed.). Religion and the Legitimation of Power in South Asia. BRILL Academic. pp. 3–9 with footnotes. ISBN 90-04-05674-2.
  38. ೩೮.೦ ೩೮.೧ ೩೮.೨ ೩೮.೩ Younger 2002, pp. 18–23.
  39. ೩೯.೦ ೩೯.೧ ೩೯.೨ Diana L Eck (2012). India: A Sacred Geography. Random House. pp. 13–14. ISBN 978-0-385-53191-7.
  40. Eliza Kent (2013). Lines in Water: Religious Boundaries in South Asia. Syracuse University Press. pp. 14–15. ISBN 978-0-8156-5225-0.
  41. ೪೧.೦ ೪೧.೧ E. Valentine Daniel (1987). Fluid Signs: Being a Person the Tamil Way. University of California Press. pp. 244–262. ISBN 978-0-520-06167-5.
  42. Stephen Knapp (2009). Spiritual India Handbook. Jaico. pp. 416–419. ISBN 978-81-8495-024-3.
  43. Mohammada, Malika (23 August 2017). "The Foundations of the Composite Culture in India". Aakar Books. Retrieved on 23 August 2017 – via Google Books.
  44. Osella, Caroline; Osella, Filippo (23 August 2017). "Men and Masculinities in South India". Anthem Press – via Google Books.
  45. ೪೫.೦ ೪೫.೧ ೪೫.೨ Eliza Kent (2013). Lines in Water: Religious Boundaries in South Asia. Syracuse University Press. pp. 81–86. ISBN 978-0-8156-5225-0.
  46. Kumar, KP Narayana. "Before arriving at Sabarimala temple in Kerala, devotees visit a mosque". The Economic Times.
  47. Eliza Kent (2013). Lines in Water: Religious Boundaries in South Asia. Syracuse University Press. pp. 84–88. ISBN 978-0-8156-5225-0.
  48. Rajadhyaksha, Ashish; Willemen, Paul (1999). Encyclopaedia of Indian cinema. British Film Institute. ISBN 9780851706696.
  49. "Ayyappan now in toon avatar". The Hindu. June 20, 2012. Retrieved 2014-06-21.
  50. "Ep. 608 - Story Time For The Kids - Vighnaharta Ganesh". SonyLIV. Archived from the original on 2019-12-31. Retrieved 2022-12-25.
"https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=ಅಯ್ಯಪ್ಪ&oldid=1158478" ಇಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ