ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಇಂದ
Jump to navigation Jump to search
ಕರ್ನಾಟಕ-ಜಿಲ್ಲೆಗಳು-ಕೊಡಗು: ಕರ್ನಾಟಕ, (ಕಿತ್ತಳೆಬಣ್ಣ) ನ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವ ಕೊಡವಗಳ ನೆಲೆ

ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಚಿತಾ- ಸಮಾಧಿ/ A burial urn/Cromlech ವೀರರಾಜಪೇಟೆಯ ಸಮೀಪ, Joshika in 1868
ಸೋಮವಾರ ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿನ ಕೂರ್ಗ್ ರಾಜನ ಅರಮನೆಯ ಪೋರ್ಟಿಕೋ (ಮೇ 1853, X, p.48)[೧]
  • ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ:-
  • ಇಂದಿನ ಕೊಡಗು ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ. ಹಿಂದೆ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ರಾಜ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. (ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ೧.೫ ಮೀ. ಮತ್ತು ೭.೫ ಮೀ ಅಗಲದ ೨ ಅಥವಾ ೩ ಮೀ. ಆಳದ ೫೦೦ ರಿಂದ ೬೦೦ ಮೀ ವರೆಗಿನ ಉದ್ದದ ಕಂದಕವನ್ನು ಹೊಂಧಿದ್ದು ಅಥವಾ ಕೊಡಗಿನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಂಗ (-ಫೋರ್ಟ-ವಾರ್ ಟ್ರೆಂಚ್, ಇದರಿಮದ ಕಡಂಗವು- ಕೊಡಗು ಆಗಿರಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ೯ ನೇ ಮತ್ತು ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.)[೨]). ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು ಕುಡಗು ನಾಡ್ (ಕೊಡಗು), ಎಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಭಾಗಗಳೂ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರು ಎರಡೂ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ (ಕೊಡವ-ಕೊಡವು; ಕೊಡಗಾ-ಕೊಡಗು; ಕೊರ್ಗ್ಸ್-ಕೂಗ್).ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಿಗೂ ಕೊಡವರು ಎಂದೇ ಕರೆಯುವರು.[೩]

ಆರಂಭಿಕ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  • ಕೊಡವರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಕೊಡಗು) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಆರಂಭಿಕ ಕೃಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಚನ್ಗಲ್ವ ಮತ್ತು ಕೊನ್ಗಲ್ವ ಹಾಗೆ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪಾಳೆಗಾರ ಇವರು ಆಳಿದರು. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಕದಂಬರು, ಗಂಗರು, ಚೋಳರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಹೊಯ್ಸಳರು, ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರು; ಅವರ ಕೈಕೆಳಗೆ ಕೆಳಗೆ ಅನೇಕ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು, ಕೊಡಗನ್ನು ಆಳಿದರು.[೪]
  • ಕೊಡಗು ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆ ವಸ್ತು ಎಂದು ೯ ನೇ ಮತ್ತು ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ತನಕ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದ ಇವರಲ್ಲಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚನ್ಗಲ್ವ ,ಚಂಗ- ನಾಡು ರಾಜರು, ನಂಜರಾಯಪತಟ್ಟಣ ಶೈಲಿಯ ರಾಜರು, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗವಾಗಿ ನಡೆದ, ತಲಕಾಡು ರಾಜರು ಆಳಿದರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೈಸೂರು ರಲ್ಲಿ ಹುಣಸೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಜೊತೆ ಕೊಡಗು,. ಪತನದ ನಂತರ, ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಚೋಳರು ಗಂಗಾ ಅಧಿಕಾರದ, ಚನ್ಗಲ್ವ ಎರಡನೆಯದು ಉಪವಂಶ ಆಯಿತು.ಚನ್ಗಲ್ವ ಕೊನ್ಗಲ್ವ ಮತ್ತು ಕೊಡವರ ಎರಡೂ ಕೊಡಗು ಚೋಳರ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಧಣಿಗಳು ಇದ್ದರು.
ಖೆಡ್ಡಾ- ಕೊಡಗಿನ ಆನೆಗಳು
  • ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಚೋಳರ ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಹೊಯ್ಸಳರ ಮೈಸೂರು ದೇಶದ ಹೊರ ಬಂದಾಗ ಚನ್ಗಲ್ವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೊರಗುಳಿದವು; ಆದರೆ ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಅವರು ಸದ್ದಡಗಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳ ಅರಸರ ಸಾಮಂತರು ಆಯಿತು. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ಆಡಳಿತದ ಪತನದ ನಂತರ, ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಂಜ ರಾಜಾ ಹೊಸ ಚನ್ಗಲ್ವ ರಾಜಧಾನಿ ನಂಜರಪಟ್ಟಣ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
  • ಹಲೇರಿ ರಾಜವಂಶವು ಇಕ್ಕೇರಿ ಅರಸರ ರಾಜವಂಶವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೇಲಾಡಿ ನಾಯಕರ ಒಂದು ಉಪಶಾಖೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೊಡಗು ಮೈಸೂರುನಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು ಮತ್ತು (ಇಕ್ಕೇರಿ ಅಥವಾ ಬೆಡ್ನೂರ್ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜಕುಮಾರ-ಪ್ರಾಯಶಃ ಚಂಗಲ್ವಾಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಕೊಡಗಿನ ರಾಜರುಗಳು 1834 ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದರು. 1681 ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಮಡಿಕೇರಿ (ಮರ್ಕರಾ) ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾತು. [೫][೬]

ಮೂಲದ ಬಗೆಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಮಡಿಕೇರಿಯ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇವಸ್ಥಾನ
  • ಕೊಡವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಬಗೆಗಿನ ಮೂಲವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ವಿವಾಹದ ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ಸಮಾರಂಭಗಳು, ಮತ್ತು ಆರಾಧನೆಯ ವಿಧಗಳು ಅವರ ವಿಲಕ್ಷಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಅನೇಕ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವಲ್ಲ, ಆದರೆ ದೂರದ ಗತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಮಲೆಕಾಸ್ ಅಥವಾ ವಿದೇಶಿಯರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಹೀಗಿವೆ
  • 1. ಇಂಡೋ-ಸೈಥಿಯನ್ ಮೂಲದ ರಜಪೂತರ ಸಂತತಿಯ ಸೈನಿಕರು.
  • 2. ಕುರ್ದ್ಸ್ / ಯೆಮೆನಿಗಳ ಗುಂಪೊಂದು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ದಾಳಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು 7 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತಾಂತರವನ್ನು ಬಲವಂತಪಡಿಸಿತು.
  • 3. ವೇದದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ನದಿಯ ಸರಸ್ವತಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆರಂಭಿಕ ಹರಪ್ಪನ್ರು.
  • ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮೈಸೂರು ಜನಾಂಗದ ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು 11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾಮದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಬಂದವರು.
  • 5. ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಕೊಡಗಿನ ಒರಟಾದ, ಏಕಾಂತ, ವಿರಳವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಧಾಮವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಅಪರಿಚಿತ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ಅಲೆಮಾರಿ ಗುಂಪು.
  • ಕೊಡವರು ಹುಟ್ಟಿದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ, ಅವರು ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನುರಿತವರು, ಅವರು ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗಿಂತಕ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಸಮಾಜವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.[೭]

ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಸೆರಂಗಪಟ್ಟಣಲ್ಲಿರುವ ಕತ್ತಲಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ. ಹಿಂದೂ ಕೊಡವರು, ನಾಯರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಗಲೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು ಇಸ್ಲಾಂನ್ನು ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವರನ್ನು ಇಂತಹ ದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.(Dungeon dwelling of Seringapatam)
  • 1770 ರಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರಾಜಾ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತ ಮೈಸೂರಿನ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅವರು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿದ್ದರು. ಹೈದರ್ ಅವರನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. ಅವರ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಒಂದು ಸನ್ನೆಯಂತೆ, ರಾಜ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೈದರ್ ಆಲಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಗೌರವ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. 1780 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ ಅಲಿ, ಲಿಂಗರಾಜರ ಮರಣದ ನಂತರ ಯುವಕರಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಮೈಸೂರು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಇಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸೈನ್ಯದ ಜೊತೆ ಗವರ್ನರ್ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಅವರ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. 1782 ರಲ್ಲಿ, ಕೊಡವರು ದಂಗೆ ಎದ್ದು ಮೈಸೂರು ಪಡೆಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕೊಡವರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಮಡಿಕೇರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಭಾಷಣದಿಂದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರಚೋದಕನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದನು. ಆ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, ಅವನು,'ಐದು ಸಹೋದರರು ಒಬ್ಬ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಹಿಂದೂ ದರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚೋದನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು. ಅವರು 1785 ರಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತೆ ಮೋಸದ ಶಾಂತಿಯುತ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ಕೊಡವರನ್ನು "ಶಿಕ್ಷಿಸಿದನು". ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು; ನಿರಾಕರಿಸಿದವರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಕೊಡಗಿಗೆ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸೇನಾಪಡೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದನು. 1788 ರಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ವೀರರಾಜ (ಅಥವಾ ವೀರಾ ರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್), ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರರಾದ ಲಿಂಗ ರಾಜಾ ಮತ್ತು ಅಪ್ಪಾಜಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪೆರಿಯಾಪಟಮ್‍ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೆರೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಕೊಡವ ಬಂಡಾಯದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಅವರೇ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಡನೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಟಿಪ್ಪು ದಳವನ್ನು (ಫ್ರೆಂಚ್‍ರ ಜೊತೆ )ಹೊರಗೆ ಹಾಕಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಜನರಲ್ ಅಬೆರ್ಕ್ರೊಂಬಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಅವರು ಭೇಟಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಕೊಡಗು ರಾಜ ವಿರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆ ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು (ಇದನ್ನು ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿರಾಜಪೇಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಟಿಪ್ಪುವಿನಿಂದ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಜನರು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೊಡವ ರೈತರನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಕೊಡಗಿನ ಭಾಗಗಳು ನಿರ್ಜನವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತುಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ರೈತರನ್ನು (ನಂತರ ಕೊಡಗು ಆರ್ಬ್ಬಾಶೇಗೌಡಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನೆರೆಹೊರೆಯ ಸುಳ್ಯದಿಂದ (ಕೆಳ ಕೂರ್ಗ್‍ನ ಕೊಚಾರ್ನ ಭಾಗ) (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ) ಮತ್ತು ಸಕಲೇಶ್ಪುರ (ಹಾಸನ) ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಬಂದರು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಿಂದ ಏರಿ(ಐರಿ) ಮತ್ತು ಹೆಗ್ಗಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಧಾನಿ) ಜೈಲಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಕೊಂಕಣಿ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು ವಿರಾಜಪೇಟೆ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಸುಮಾರು 50,000 ಕೊಡವರನ್ನು ಕಾಣೆಯಾಗಿವದರು (ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಕೆಲವರನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು), ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗುನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10,000-100,000 ಕೊಡವರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೊಡಗುನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (25,00-50,000 ಸುಮಾರು) ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. [೮]

ನಂತರದ ಹಲೆರಿ ಮನೆತನ- ಚಿಕ್ಕ ವೀರರಾಜ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

Edward Nash - ಕೊಡಗಿನ ದೊಡ್ಡ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರನ ಮಗಳು?-ದೇವಮ್ಮಾಜಿ, ತೈಲಚಿತ್ರ
  • ದೊಡ್ಡ ವೀರರಾಜನು ತನ್ನ ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಭೀಕರ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ. ಆ ವೀರ ರಾಜನು 1809 ರಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು. ಅವನ ನೆಚ್ಚಿನ ಮಗಳು ದೇವಮ್ಮಾಜಿ ಅವರನ್ನು ರಾಣಿಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಸೋದರ ಲಿಂಗರಾಜನು, ತನ್ನ ಸೋದರನ ಮಗಳಿಗೆ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಆಡಲಿತನೆ ಡೆಸಿದ ನಂತರ, 1811 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತದ್ದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಇವನು 1820 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದನು. ಅವನ ಮಗ ಚಿಕ್ಕ ವೀರರಾಜ ಇಪ್ಪತ್ತು ಯುವಕನು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವನು ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯವನೂ ಮತ್ತು ಕ್ರೂರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಬಲಿಪಶುಗಳಾದವರ ಪೈಕಿ ದೇವಮ್ಮಾಜಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರ ಪೂರ್ವಜರ ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರೂ ಅವನ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಕೊನೆಯ ಕೆಲವು ರಾಜರುಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಮುಕ್ಕತಿರ ಮತ್ತು ಪಳಂಗಂದ ಕೊಡವ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 1832 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಜನ ಮತ್ತು ರಾಜದ್ರೋಹದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಪುರಾವೆಗಳು ಮೈಸೂರು ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅವರ ಎದುರಲ್ಲೇ ವಿಚಾರಣೆಗ ನೆಡೆದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯವು ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ 1834 ರ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ರಾಜ ಶರಣಾದನು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೊಡಗಿನ ಆಕ್ರಮಣ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ರಕ್ತಮಯಪ್ರಕರಣವಾಗಿತ್ತು. ಸೋಮವಾರಪೇಟ್ ಸಮೀಪ, ಮಡಂಡಾ ಅಪ್ಪಚುನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಗ್‍ ದಂಡಿನ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ವೀರರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಹೇಡಿತನದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಶರಣಾದಾಗ ಈ ಕೂರ್ಗ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. [೯] [೧೦] [೧೧]

ಬ್ರಿಟಷರ ಆಡಳಿತ:- ಗೌರಮ್ಮ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

Princess Gouramma- ವೀರರಾಜನ ಮಗಳು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಗೌರಮ್ಮ- ನಂತರ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಗೌರಮ್ಮ.
ಕೊಡಗು- 1859
ನಲಕಾಡು ಅರಮನೆ
  • 1834 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 11 ರಂದು, ರಾಜನೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಏಜೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಫ್ರೇಸರ್ ಅವರು ರಾಜನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೇ 7 ರಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ 'ಕೂರ್ಗ್' ಆಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1852 ರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲೂರಿಗೆ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ವೀರರಾಜ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ತನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಮಗಳು ಗೌರಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದರು, ಇವರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಮಗಳು ಗೌರಮ್ಮನನ್ನು ಕೊಡಗಿನ ಸಾಮಂತ ರಾಣಿಯನ್ನುಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಜೂನ್ 30 ರಂದು ಗೌರಮ್ಮ ಕ್ರೈಸ್ತಮತಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿದ್ದರು, ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳು ಅವಳ ಧರ್ಮಮಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು. ನಂತರ ಅವಳು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ವಿವಾಹವಾದರು. 1864 ರಲ್ಲಿ ಅವಳ ಸಾವಿನ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು. ವೀರರಾಜನು 1863 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಕೆನ್ಸಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾಯಿತು.[೧೨]
  • ಕೂರ್ಗ್ (ಕೊಡಗು) ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ 1,582 ಚದರ ಮೈಲುಗಳು (4,100 ಚ.ಕಿಮೀ.) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ, ಇದು ಮೈಸೂರಿನ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ಗೆ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಕಮಿಷನರ್, ಕೂರ್ಗ್‍ನ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಕೊಡಗಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಪಾಂಡಿನ ಬೆಳ್ಳಿಯಪ್ಪವನ್ನು ಕೊಡಗು ಗಾಂಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [8] [2]
  • ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತವಾಗಿ, ಇದು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತ ಯಾರು ಮೈಸೂರು, ನ ನಿವಾಸಿ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಅಧೀನ ಒಂದು ಆಯುಕ್ತ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕೊಡಗು ನಂತರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಪಾಂಡ್ಯಂಡ ಬೆಳ್ಳಯಪ್ಪನನ್ನು ಕೊಡಗಿನ ಗಾಂಧಿ ಎಂದು ಕರೆದರು. [೧೩]
1913 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ

ಸ್ವತಂತ್ರಭಾರತದಲ್ಲಿ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ರಾಜ್ಯ ಮರುಸಂಘಟನೆ ಕಾಯಿದೆ, 1956 ರ ಮೊದಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಕ್ಷೆ. ಕೊಡಗು (ನಂತರ ಕೂರ್ಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಕಡು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ.
  • 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಕೂರ್ಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 1950 ರಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. 1952 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಗ್ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯಿತು. 1952-1956 ಸಿ.ಎಂ. ಪೂಣಚ್ಚ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. [9] 1956 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಗಡಿರೇಖೆಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ರೇಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮರುಸಂಘಟಿಸಿದಾಗ ಅದು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿತು.
  • ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಧುನಿಕ ಮುಂದುವರೆದ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಔಪಚಾರಿಕ ಹೆಸರು ಕೊಡಗು ಮೂಲಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು. [10]
  • ಕೊಡಗಿನ ಅನೇಕರು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ, ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕ್ಯಾರಿಯಪ್ಪ, ಜನರಲ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಐಯಪ್ಪ (ಬಿಇಎಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಐಯಪ್ಪ), ಎಸ್.ಕೆ.ಡಿನ್ ನಾಯಕ ಅಜ್ಜಮಾದ ದೇವಯ್ಯ (ಯುದ್ಧದ ಹುತಾತ್ಮ), ಹಾಕಿ ನಾಯಕ ಎಂ. ಪಿ. ಗಣೇಶ್, ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರ ರೋಹನ್ ಬೋಪಣ್ಣ, ಸಿಎಜಿ ಸಿ ಜಿ ಸೋಮಯಾ ಮುಂತಾದವರು ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು.[೧೪] [೧೫]

ಕೊಡಿಗೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  • ಇಂದಿನ ಮಡಿಕೇರಿ ಹಿಂದೆ 'ಮುದ್ಡು ರಾಜ ಕೇರಿ' (ಮುದ್ದುರಾಜನ ಪಟ್ಟಣ ಎಂದು ಅರ್ಥ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು 1633-1687ರಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಗನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ ಮುದ್ದುರಾಜರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ವೀರಜಜೇಂದ್ರ ಪೇಟೆಯಿಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದ ವಿರಾಜಪೇಟೆ ಇಂದಿನ ದಿನವು ಹಲೆರಿ ರಾಜ ದೊಡ್ಡ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
  • ಚಿಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರರು ಕೂರ್ಗ್‍ನ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಆ ಆಡಳಿತಗಾರನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆಳಿದ ಸಮಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪುಸ್ತಕ 'ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜೇಂದ್ರ' ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ.
  • ರಾಜ ದೊಡ್ಡ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರ ಅವರು ನಲ್ನಾಡು ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.[೧೬][೧೭][೧೮][೧೯]

ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಫೈಲ್[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  • ಕಿ ಮಿ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶ - ೪೧೦೪
  • ಜನಸಂಖ್ಯೆ: ಕೊಡಗು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೦೧೧ ಪ್ರಕಾರ ಜನಗಣತಿ ೫೫೪೦೦೦ ಆಗಿದೆ. ಕೊಡಗು ೩ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು, ವಿರಾಜಪೇಟೆ, ಮಡಿಕೇರಿ ಮತ್ತು ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ
  • ಎತ್ತರ: ಸುಮಾರು ೩೮೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರವನ್ನು.
  • ಹವಾಮಾನ: ಉಷ್ಣವಲಯದ, ತೇವವಾದ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು.
  • ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳು: ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ (ಕೊಡಗು ಭಾಷಾ), ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿ.[೨೦]

ನೋಡಿ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಉಲ್ಲೇಖ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  1. "Portico of the Coorg Rajah's Palace at Somwaspett". The Wesleyan Juvenile Offering: A Miscellany of Missionary Information for Young Persons. Wesleyan Missionary Society. X: 48. May 1853. Retrieved 29 February 2016. 
  2. Dany Biddappa ಮೊದಲ ಸಂಪಾದಕರ ಸಂಪಾದನೆ- ಬೇರೆ ಆಧಾರ ದೊರೆತಿಲ್ಲ.
  3. Kamath, Dr. S. U. (1993). Karnataka State Gazetteer: Kodagu District. Bangalore: Government Press. p. 160. 
  4. CoorgNews.in
  5. "Portico of the Coorg Rajah's Palace at Somwaspett". The Wesleyan Juvenile Offering: A Miscellany of Missionary Information for Young Persons. Wesleyan Missionary Society. X: 48. May 1853. Retrieved 29 February 2016.
  6. Subrahmanyam 1989, p. 212
  7. Unique & Independant: Kodavas of Kodagu by Dr. Neria H. Hebbar
  8. Kamath, Dr. S. U. (1993). Karnataka State Gazetteer: Kodagu District. Bangalore: Government Press.
  9. [Kamath, Dr. S. U. (1993). Karnataka State Gazetteer: Kodagu District. Bangalore: Government Press. p. 160.]
  10. [Muthanna, I. M. (1953). A Tiny Model State of South India. Kodagu: Tiny Spot. p. 99.]
  11. [Ponnappa, Lt. Col. K. C. (1999). A Study of the Origins of Coorgs. Kodagu: Kodagu. p. 23.]
  12. Coorg History: CoorgNews.In website
  13. [Correspondent, C M Ramachandra. "Coorg and the Reorganisation of States". The Hindu. Retrieved 15 August 2017]
  14. States after 1947 A-L
  15. "Coorg (district, India)". Britannica Online Encyclopedia. Retrieved 1 June 2012.
  16. Mookonda, Kushalappa (10 January 2017). "The set-up of Kodagu's royal cemetery". Deccan Herarld. Retrieved 28 June 2018.
  17. "On the Haleri trail" (17 August 2009). Deccan Herald. Retrieved 28 June 2018.
  18. The Jnanpeeth Awards
  19. [https://www.udayavani.com/supplements/multifaceted/dr-masti-venkatesh-iyengar-story ಮಾಸ್ತಿ ಎಂಬ ಆಸ್ತಿ Team Udayavani, Jun 8, 2019,]
  20. KODGU DISTRICT