ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯರ ಪಟ್ಟಿ

ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಿಂದ, ಇದು ಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಶ್ವಕೋಶ
Jump to navigation Jump to search

ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎನ್ನುವುದು, ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನೊಬೆಲ್ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ, "ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ "ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವರಿಗೆ" ನೀಡಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ" ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ, ಒಂದು ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಮತ್ತು ಹಣದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಯಲ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನೊಬೆಲ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವೆರಿಜಸ್ ರಿಕ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ; ಕರೋಲಿನ್ಸ್ಕಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿನ ನೊಬೆಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ ದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ನೊಬೆಲ್ ಸಮಿತಿಯು ಶಾಂತಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧೯೦೧ ರಿಂದ ೨೦೧೮ ರ ವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೯೦೪ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ (೮೫೨ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೫೨ ಮಹಿಳೆಯರು) ಮತ್ತು ೨೪ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೨ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಐದು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಏಳು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ). ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.ಮದರ್ ತೆರೇಸಾರವರು ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಕವಿ, ದಾರ್ಶನಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಯೋಗದ ಅಭಿವರ್ಧಕರಾದ ಶ್ರೀ ಅರಬಿಂದೋ ಅವರನ್ನು ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಬಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಅವರು ವಿಫಲರಾದರು.

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧, ೧೯೯೯ ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ಐದು ಬಾರಿ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾರ್ವೇಯನ್ ನೊಬೆಲ್ ಸಮಿತಿ ದೃಢಪಡಿಸಿತು (೧೯೩೭ ರಿಂದ ೧೯೩೯ ರವರೆಗೆ, ೧೮೪೭ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೪೮ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು). ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ವೇಯನ್ ನೊಬೆಲ್ ಸಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಗೀರ್ ಲುಂಡೆಸ್ಟಾಡ್ ಇದನ್ನು "ನಮ್ಮ ೧೦೬ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಲೋಪ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿದ್ದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ಈ ಕೆಳಗಿನವರು.

ವರ್ಷ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಚಾರಧಾರೆ ಉಲ್ಲೇಖ
೧೯೧೩ Portrait of Rabindranath Tagore taken in 1909 ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಠಾಗೋರ್ ಸಾಹಿತ್ಯ "ಅವರ ಆಳವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ತಾಜಾ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಪದ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ; ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ, ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ." [೧][೨]
೧೯೩೦ Portrait of Sir CV Raman ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ "ಬೆಳಕಿನ ಚದುರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ." [೩][೪]
೧೯೭೯ Portrait of Mother Teresa captured in 1994 ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಶಾಂತಿ "ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ" [೫][೬]
೧೯೯೮ Picture of Amartya Sen ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ "ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ." [೭]
೨೦೧೪ Photograph of Kailash Satyarthi ಕೈಲಾಸ್ ಸತ್ಯಾರ್ಥಿ ಶಾಂತಿ "ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕಿನ ಪರವಾಗಿ ಅವರ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ." [೮]
೨೦೧೯ Picture of Dalai Lama ಅಭಿಜಿತ್‌ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ "ಜಾಗತಿಕ ಬಡತನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಅವರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ." [೯]

ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ನಾಗರಿಕರು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಕೆಳಗಿನವರು ಭಾರತೀಯರಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ಆದರೆ ತರುವಾಯ ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲದವರು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರನ್ನು ಇನ್ನೂ ಭಾರತೀಯ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ಷ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವಾಸಿಸುವ ದೇಶ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಚಾರಧಾರೆ Ref.
1968 Har Gobind Khorana.jpg ಹರ್ ಗೋಬಿಂದ್ ಖೊರಾನ  United States ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ "ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಕಾರ್ಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ." [೧೦][೧೧]
೧೯೮೩ Picture of Subrahmanyan Chandrasekhar ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್  United States ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ "ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಕಾಸದ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ." [೧೨][೧೩]
೨೦೦೯ Picture of Venkatraman Ramakrishnan ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್  United Kingdom /  United States ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ "ರೈಬೋಸೋಮ್‌ನ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ." [೧೪][೧೫]

ಇತರೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಈ ಕೆಳಗಿನವರು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು - ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ವಿದೇಶಿಯರು, ಭಾರತೀಯ ಸಂತತಿಯವರು ಮತ್ತು ಅವರು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಾಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದವರು.

ವರ್ಷ ಪುರಸ್ಕೃತರು ವಾಸಿಸುವ ದೇಶ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಚಾರಧಾರೆ Ref.
೧೯೦೨ Portrait of Ronald Ross ರೊನಾಲ್ಡ್ ರೋಸ್  United Kingdom( ಅಲ್ಮೋರಾ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು) ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ "ಮಲೇರಿಯಾ ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ; ಅದು ಒಂದು ಜೀವಿಯೊಳಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಈ ರೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ." [೧೬][೧೭]
೧೯೦೭ Portrait of Rudyard Kipling ರುಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್  United Kingdom(ಬಾಂಬೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು) ಸಾಹಿತ್ಯ "ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕರ ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಶಕ್ತಿ, ಕಲ್ಪನೆಯ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ." [೧೮][೧೯]
೧೯೮೯ Picture of Dalai Lama ೧೪ನೇ ದಲೈ ಲಾಮಾ  India(ತಕ್ಸರ್, ಟಿಬೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು) ಶಾಂತಿ "ಅವರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು, ಅವರ ಜನರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಬಳಕೆಗೆ ಅವರ ನಿರಂತರ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕಾಗಿ." [೨೦][೨೧]
೨೦೦೧ Picture of Dalai Lama ವಿ.ಎಸ್.ನೈಪಾಲ್  United Kingdom(ಚಗುವನಾಸ್, ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಆಂಡ್ ಟೊಬಾಗೋದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು) ಸಾಹಿತ್ಯ "ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತಿಹಾಸಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ನಮ್ಮನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಅವಿನಾಶವಾದ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ." [೨೨][೨೩]

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟಾಗೋರ್ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್ ಕೈಲಾಸ್ ಸತ್ಯಾರ್ಥಿ

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  1. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-facts.html
  2. https://web.archive.org/web/20170611070728/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-facts.html
  3. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman-facts.html
  4. https://web.archive.org/web/20150917083216/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman-facts.html
  5. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/teresa-facts.html
  6. https://web.archive.org/web/20170611070754/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/teresa-facts.html
  7. https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1998/sen/facts/
  8. "The Nobel Peace Prize 2014". Nobel Foundation. Archived from the original on 10 June 2017. Retrieved 7 November 2018.
  9. "ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಅಭಿಜಿತ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಗೆ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ". Kannadaprabha. Retrieved 14 December 2019.
  10. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1968/khorana-facts.html
  11. https://web.archive.org/web/20170601162054/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1968/khorana-facts.html
  12. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1983/chandrasekhar-facts.html
  13. https://web.archive.org/web/20170617071544/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1983/chandrasekhar-facts.html
  14. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/ramakrishnan-facts.html
  15. https://web.archive.org/web/20170614113034/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/ramakrishnan-facts.html
  16. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/ross-facts.html
  17. https://web.archive.org/web/20170615205458/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/ross-facts.html
  18. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1907/kipling-facts.html
  19. https://web.archive.org/web/20170617154420/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1907/kipling-facts.html
  20. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html
  21. https://web.archive.org/web/20150414100403/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html
  22. http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2001/index.html
  23. https://web.archive.org/web/20160201013651/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2001/index.html