ಇಂದಿರಾ ನಾಥ್

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಇಂದ
Jump to navigation Jump to search
ಇಂದಿರಾ ನಾಥ್
ಜನನ೧೯೩೮
ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳುರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಾಸ್ತ್ರ
ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಅಖಿಲಭಾರತ ವೈದ್ಯವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ

ಇಂದಿರಾ ನಾಥ್ ಇವರ ಜನನ ೧೪ ಜನವರಿ ೧೯೩೮ಲ್ಲಿ ಆಯಿತು.ಇವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರೋಗನಿರೋಧಕರು ಹಾಗೆಯೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಂದಿಸದಿರುವಿಕೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಷ್ಠರೋಗದಲ್ಲಿನ ನರಗಳ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಕುಷ್ಠರೋಗದ ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಗಾಗಿ ಇವರ ಕೊಡುಗೆ ಇದೆ[೧]. ಇಮ್ಯುನೊಲಾಜಿ, ಪ್ಯಾಥಾಲಜಿ, ಮೆಡಿಕಲ್ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ರೋಗಗಳು.,ಪ್ರೊ ನಾಥ್ ರವರ ಇತರ ವಿಶೇಷ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು.[೨][೩]

ವೃತ್ತಿ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ನಾಥ್ ತಮ್ಮ ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್ ಅನ್ನು ನವದೆಹಲಿಯ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ (ಏಮ್ಸ್)ನಿಂದ ಪಡೆದರು[೪][೫]. ಯು.ಕೆ ಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ತರಬೇತಿಯ ನಂತರ ಅವರು ಎ.ಐ.ಎಂ.ಎಸ್ ಅನ್ನು ಎಂ.ಡಿ (ಪ್ಯಾಥಾಲಜಿ) ಆಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕುಷ್ಠರೋಗ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ೪.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. [೬][೭] ನಾಥ್ ರವರು ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಯು.ಕೆ ನಲ್ಲಿ ನಫೀಲ್ಡ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು[೮]. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಷ್ಠರೋಗದಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಜಾನ್ ಟರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಾ. ಆರ್ಜೆಡಬ್ಲ್ಯೂ ರೀಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಾಥ್ ರವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.[೯] ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಪಡೆಯುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿದಿದ್ದರು . ಆದರೆ ಭಾರತದಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವ ವಿಚಾರ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಪತಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ೩ ವರ್ಷ ಇದ್ದು, ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅದರಂತೆ ಅವರು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ನೇಚರ್ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ಇನ್ನೂ, ಮರಳಿ ಬರಲು ಇದು ಬಹಳ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ನೀವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪಾತ್ರವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ನೀವು ಭಾವಿಸಿದ್ದೀರಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.[೧೦] ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಗುರ್ಸರನ್ ತಲ್ವಾರ್ ಅವರ ಏಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು, ಅದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ನಂತರ 1980 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಏಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (೧೯೮೬) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು ಆದರೆ ಐಐಎಂಎಸ್ನಲ್ಲಿ ಐಎನ್ಎಸ್ಎ-ಎಸ್ಎನ್ ಬೋಸ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು, ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾದಾಗ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ 100 ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವರೂ ಒಬ್ಬರು.[೧೧] ಅವರು೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಪಿಯರೆ ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಡಿಎಸ್‌ಸಿ ಪಡೆದರು. ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಎಐಎಂಎಸ್‌ಟಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಡೀನ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಬ್ಲೂ ಪೀಟರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ (ಲೆಪ್ರಾ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್) ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿಯೂ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಂಶೋಧನೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಾನವ ಕುಷ್ಠರೋಗದಲ್ಲಿನ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ರೋಗದಿಂದ ನರಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಹಾನಿಯ ಬಗೆಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.[೧೨] ಕುಷ್ಠರೋಗದ ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್ಉಳಿದಿರುವ ಸೂಚಕಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರ ಕೆಲಸವು ಹುಡುಕಲಾಗಿದೆ.ಅವರು ೧೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ಆಹ್ವಾನಿತ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜರ್ನಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ / ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.[೧೩] ಕುಷ್ಠರೋಗಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕಾರ್ಯವು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಕುಷ್ಠರೋಗದ ಮೇಲೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಟಿವಿ ದೂರದರ್ಶನ್ ಯುರೇಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ[೧೪], ಇಂದಿರಾ ಕುಷ್ಠರೋಗದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಳಂಕವು ಎಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕುಷ್ಠರೋಗ ದೋಷವು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ದೋಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. "ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಅದನ್ನು ದಯೆಯಿಂದ ನೋಡಬೇಕು." ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ಕುಷ್ಠರೋಗವು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಶೀತ, ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗಿವೆ. ಕುಷ್ಠರೋಗವು ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಬೇಗನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕಾವುಕೊಡುವ ಅವಧಿ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ." ಇದು ನರಗಳ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ನೀವು ನೋಡುವ ವಿರೂಪಗಳು ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸುತ್ತವೆ, ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (ಡಬ್ಲ್ಯುಎಚ್‌ಒ) 1982 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮಲ್ಟಿ ಡ್ರಗ್ ಥೆರಪಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಸಂಭವವು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ೫೭.೮/ ೧೦೦೦೦ ರ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ೧/ ೧೦೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.[೧೫] ೨೦೦೫ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ WHO ಗುರಿಯನ್ನು ಭಾರತ ತಲುಪಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ. ಇಂದಿರಾದಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಈ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ.[೧೬]

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಗೌರವದ ವರ್ಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಗೌರವ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ
೨೦೦೩ ಸಿಲ್ವರ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಟಸ್ಕನಿ, ಇಟಲಿ
೨೦೦೩ ಚೆವಲಿಯರ್ ಓರ್ಡ್ರೆ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡು ಮೆರೈಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಸರ್ಕಾರ
೨೦೦೨ ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಸೈನ್ಸ್ (ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್) ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲೋರಿಯಲ್ ಯುನೆಸ್ಕೋ
೧೯೯೯ ಪದ್ಮಶ್ರಿ[೧೭] ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ
೧೯೯೫ ಆರ್ಡಿ ಬಿರ್ಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
೧೯೯೫ ಕೊಕ್ರೇನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರ
೧೯೯೪ ಬಸಂತಿ ದೇವಿ ಅಮೀರ್ ಚಂದ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ[೧೮] ಐಸಿಎಂಆರ್
೧೯೯೦ ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ಭಾಸಿನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
೧೯೯೮ ಕ್ಲೇಟನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಉಪನ್ಯಾಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
೧೯೮೭ ೧ನೇ ನಿತ್ಯ ಆನಂದ್ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್ ಉಪನ್ಯಾಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ INSA
೧೯೮೪ ಕ್ಷನಿಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಐಸಿಎಂಆರ್
೧೯೮೩ ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ[೧೯]
೧೯೮೧ ಜಲ್ಮಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಓರೇಶನ್ ಐಸಿಎಂಆರ್

ಗೌರವಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಅವರಿಗೆ ಈ ಮೊದಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿದೆ : ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ಇಂಡಿಯಾ, ಅಲಹಾಬಾದ್ (೧೯೮೮), ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು (೧೯೯೦),[೨೦] ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ (ಐಎನ್ಎಸ್ಎ; ೧೯೯೨),[೨೧] ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್[೨೨] (ಭಾರತ) (೧೯೯೨), ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾಥಾಲಜಿ (1೯೯೨) ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ (ಟಿಡಬ್ಲ್ಯೂಎಎಸ್) (೧೯೯೫). ಅವರು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು, ಹಾಗೆಯೇ ಐಎನ್‌ಎಸ್‌ಎ ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (೧೯೯೫–೯೭), ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯ (೧೯೯೨–೯೪, ೧೯೯೮-೨೦೦೬) ಮತ್ತು ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ (ಭಾರತ) ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ (೨೦೦೧–೦೩) ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ, ಭಾರತ (೨೦೦೩)ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪದ್ಮಶ್ರೀಮತ್ತು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಎಲ್'ಓರಿಯಲ್-ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.ಮೇಲಿನ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ)

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  1. http://nopr.niscair.res.in/handle/123456789/34339
  2. https://www.researchgate.net/profile/Indira_Nath
  3. https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-life/simply-a-class-apart/article28595254.ece
  4. https://insaindia.res.in/detail/N92-1095
  5. https://www.sciencemag.org/author/indira-nath
  6. https://archive.indiaspend.com/viznomics/79000-leprosy-cases-detected-in-india-in-6-months-of-2016-2016
  7. http://www.wewit.in/content/professor-indira-nath
  8. http://www.nuffieldinternational.org/
  9. https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/guide/leprosy-symptoms-treatments-history#1
  10. https://www.nature.com/articles/nm0602-545.pdf?origin=ppub
  11. https://www.nature.com/articles/nm0602-545
  12. http://nopr.niscair.res.in/handle/123456789/34339
  13. https://www.worldcat.org/title/science-reporter/oclc/807942064
  14. https://www.youtube.com/watch?v=yvw--vqJYCk
  15. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5885632/
  16. https://www.youtube.com/watch?v=yvw--vqJYCk
  17. https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
  18. https://www.icmr.nic.in/awardprize/basanti-devi-amir-chand-prize
  19. https://web.archive.org/web/20151007054538/http://www.mha.nic.in/awards_medals
  20. https://www.ias.ac.in\php/fell_detail.php3?name=Indira&intials=&year=14-01-1938
  21. The Year Book 2014 // Indian National Science Academy, New Delhi
  22. http://www.nams-india.in/downloads/fellowsmembers/ZZ.pdf