ಬೀರಬಲ್ ಸಾಹ್ನಿ

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಇಂದ
Jump to navigation Jump to search
Birbal Sahni
Bust of Birbal Sahni (Birla Industrial & Technological Museum).jpg
ಬಿರ್ಲಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ & ಟೆಕ್ನಾಲಾಜಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಬಾಲ್ ಸಾಹ್ನಿರವರ ಪ್ರತಿಮೆ
ಜನನ1891
ಬೆಹ್ರಾ, ಸಹರಾನ್ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಪಂಜಾಬ್
ಮರಣ1949
ಲಕ್ನೋ
ಪೌರತ್ವಭಾರತ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಭಾರತೀಯ
ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರPaleobotany
ಸಂಸ್ಥೆಗಳುಲಕ್ನೋ
ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,
ಲಾಹೋರ್, ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್
ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸಲಹೆಗಾರರುಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸೆವಾರ್ಡ್
Other academic advisorsಗೋಬೆಲ್
ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣಬೆನ್ನೆಟ್ಟಿಟಾಲೆಸ್,, ಪೆಂಟೊಕ್ಸಿಲೇಲ್ಸ್, ಹೋಮೋಕ್ಸಿಲೊನ್ ರಾಜ್ ಮಹಲೆನ್ಸ್
ಪ್ರಭಾವಿತರು, ಸಂಗಾತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಸೂರಿ
ಸಂಗಾತಿSavitri Suri

ಬೀರಬಲ್ ಸಾಹ್ನಿ (14 ನವೆಂಬರ್ 1891 - 10 ಏಪ್ರಿಲ್ 1949) ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ.ಅವರು ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದರು.ಅವರು ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಯೊಬೊಟಾನಿಯ ಬೀರಬಲ್ ಸಾಹ್ನಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಭಾರತದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಸಸ್ಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿವೆ.ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಟಾನಿಕಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.[೧] [೨][೩][೪]

ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಬೀರಬಲ್ ಸಾಹ್ನಿ 14 ನವೆಂಬರ್ 1891 ರಂದು ವೆಸ್ಟ್ ಪಂಜಾಬ್ನ ಶಹಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೇರಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.ಅವರು ಈಶ್ವರ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಲಾಲಾ ರುಚಿ ರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿಯವರ ಮೂರನೇ ಮಗ.ಈ ಕುಟುಂಬವು ಮೂಲತಃ ಡೆರಾ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಖಾನ್ನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು .ಅವರು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜನಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತಿದ್ದರು.ಅವರ ತಂದೆ ರುಚಿ ರಾಮ್ ಅವರು ಲಾಹೋರ್ನಲ್ಲಿ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು.ರುಚಿ ರಾಮ್ ಅವರು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರುದರ್ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ನೀಲ್ಸ್ ಬೋರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಐವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಕಳುಹಿಸಿದರು.ಜಲಿಯನ್ವಾಲಾ ಬಾಗ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ ಚಳವಳಿಯ ನಂತರ ರುಚಿ ರಾಮ್ ಅವರು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸಮೀಪವು ಅವರ ಮನೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ, ಗೋಪಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ, ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು ಮತ್ತು ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಳವಿಯಾ ಅವರ ಮನೆ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಬಿರ್ಭಲ್ ಸಾಹ್ನಿ ಅವರು ಲಾಹೋರ್ನಲ್ಲಿ (ಅವರ ತಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ) ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (1911) ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು.ಅವರು ಶಿವರಾಮ್ ಕಶ್ಯಪ್ (1882-1934) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲಿತರು,ಅವರು 1914 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ನ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್ನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.ನಂತರ ಅವರು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸೆವಾರ್ಡ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಡಿ.ಎಸ್.ಸಿ. ಯನ್ನು 1919 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. [೫][೬]

ವೃತ್ತಿ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  • ಸಾಹ್ನಿರವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ನಿಯಮಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಸಸ್ಯಗಳು (1920, Palaeontologica ಇಂಡಿಕಾ) ಒಂದು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಕೆಲಸ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ Seward ಸೇರಿದರು.
  • 1919 ರಲ್ಲಿ ಆತ ಜರ್ಮನ್ ಸಸ್ಯ morphologist ಕಾರ್ಲ್ ರಿಟ್ಟರ್ ವಾನ್ Goebel ಮ್ಯೂನಿಚ್ ಕೆಲಸ.[೭]
  • 1920 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುಂದರ್ ದಾಸ್ ಸುರಿ ಪುತ್ರಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಸೂರಿ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು.ಸಾವಿತ್ರಿ ಅವರು ಇವರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು
  • ಸಾಹ್ನಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
  • 1921 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮತ್ತು ಲಕ್ನೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ತಮ್ಮ ಸಾವಿನ ತನಕ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು
  • 1929 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ SC ಡಿ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
  • ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಂದು ಗುಂಪು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಮತ್ತು palaeobotanical ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಸೆಂಟರ್ ಆಯಿತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು
  • ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಸಂಶೋಧಕರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹ್ನಿ ಸ್ನೇಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು . ಚೆಸ್ಟರ್ ಎ. ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ 1958-1959ರವರೆಗೆ ಇವರ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೇಲಿಯೋಬಾಟನಿಸ್ಟ್.
  • 1954 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10 ರಂದು ಪ್ಯಾಲೇಬೊಟೋನಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದಿ ಪಾಲಿಬೊಬ್ಯಾಟಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು, ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಖನೌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬಾಟನಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು ಆದರೆ ನಂತರ ಅದರ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು 1949 ರಲ್ಲಿ ಲಕ್ನೋದ 53 ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.
  • 1949 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 3 ರಂದು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು.ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ, 10 ಏಪ್ರಿಲ್ 1949 ರಂದು, ಸಾಹ್ನಿ ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು.

ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಸಾಹ್ನಿಯು ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು .

  • 1936 ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ (FRS) ನ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಿತು.
  • 1930 ಮತ್ತು 1935 ರ 5 ನೇ ಮತ್ತು 6 ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಟಾನಿಕಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಪಾಲಿಯೊಬೊಟನಿ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು;
  • 1940 ರ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು;
  • ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಭಾರತ, 1937-1939 ಮತ್ತು 1943-1944.
  • 1948 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.
  • 1950 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ಎಂಬ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಟಾನಿಕಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ
  • ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಮ್ ಆಜಾದ್ 1947 ರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸಾಹ್ನಿಯವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವನು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.
  • ಬೊಟಾನಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬಿರ್ಬಾಲ್ ಸಾಹ್ನಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
  • ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಜಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಾಹ್ನಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಅನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  1. Thomas, H. H. (1950). "Birbal Sahni. 1891-1949". Obituary Notices of Fellows of the Royal Society. 7 (19): 264. doi:10.1098/rsbm.1950.0017. 
  2. R. Cuneo, S. Archangelsky (1986). "Ferugliocladaceae, a new conifer family from the Permian of Gondwana". Review of Palaeobotany and Palynology. 51 (1–3): 3–30. doi:10.1016/0034-6667(87)90016-9. 
  3. Rothwell, Gar W (1982). "New interpretations of the earliest conifers". Review of Palaeobotany and Palynology. 37 (1–2): 7–28. doi:10.1016/0034-6667(82)90035-5. 
  4. A. Doyle, James; J. Donoghue, Michael (1986). "Seed plant phylogeny and the origin of angiosperms: An experimental cladistic approach". THE BOTANICAL REVIEW. 52 (4): 321–431. doi:10.1007/bf02861082. 
  5. Khanna, Sunita Khanna (2004). "The Man That Was" (PDF). Newsletter, Birbal Sahni Institute of Paleobotany. 7: 7. 
  6. Sitholey, R.V. (1950). "(Sahni Memorial Volume) Paleobotany in India - VII. Professor Birbal Sahni 1891-1949". The Journal of the Indian Botanical Society. 29 (1): https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.25379/2015.25379.The–Journal–Of–The–Indian–Botanical–Society–Vol–xxix–1950#page/n9/mode/1up. 
  7. Scott, R.A. (1995). "Chester A. Arnold (1901–1977): Portrait of an American paleobotanist". In W., Culp Darrah. Historical perspective of early twentieth century Carboniferous paleobotany in North America. 185. Paul C. Lyons, Elsie Darrah Morey, Robert Herman Wagner. Geological Society of America. pp. 215–224. ISBN 978-0-8137-1185-0.