ಕನಕಗಿರಿ ಜೈನ ಕ್ಷೇತ್ರ

ಕನಕಗಿರಿ ಜೈನ ಕ್ಷೇತ್ರ
Distant view of Kanakagiri Tirth
Religion
Affiliation	Jainism
Deity	Parshvanatha
Festivals	Mahamastakabhisheka, Mahavir Jayanti
Location
Location	ಕನಕಗಿರಿ, ಚಾಮರಾಜನಗರ, ಕರ್ನಾಟಕ
Location within Karnataka
Geographic coordinates	11°56′59.815″N 76°46′6.491″E
Architecture
Creator	Western Ganga dynasty
Date established	5th - 6th ಕ್ರಿ.ಶntury
Temple(s)	3

ಕನಕಗಿರಿ ಜೈನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ವಿಜಯ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಜಿನಾಲಯವಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿ ಹಾಗೂ ಕೂಷ್ಮಾಂಡಿನಿ ದೇವಿಯವರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಎದುರು ಬದುರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯ. ಕಾಳಸರ್ಪದೋಷ ಹೊಂದಿರುವವರು ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸುವುದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಜಿನಾಲಯದ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ೨೪ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜೈನಮಠವೂ ಸಹ ಇದ್ದು, ಈಗಿನ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು ಶ್ರೀ ಭುವನಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು. ಇವರು ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣರಾಗಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ,ಅನಾಥಾಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೈನಮಠದಲ್ಲಿ ತಂಗಲು ವಸತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಸಹ ಇದೆ. ಕನಕಗಿರಿಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಚಾಮರಾಜನಗರದಿಂದ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರಿನಿಂದಲೂ ತಲುಪಬಹುದು. ಹರವೆ-ಮಲೆಯೂರು ಎನ್ನುವುದು ಕನಕಗಿರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಊರಿನ ಹೆಸರು. ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲದೇ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರವು, ಶ್ರೀ ಭುವನಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದನಂತರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ

ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜೈನ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಮಂಗ ದೇಶ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು . ಜೈನ ಸಂತ ಆಚಾರ್ಯ ಪೂಜ್ಯಪಾದರು 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.  ಕನಕಗಿರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮಹಾವೀರ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸಮವಸರಣ ದಿವ್ಯ ಸಭೆ (ಸಭೆ) ನಡೆಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಕನಕಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗಾ , ಹೊಯ್ಸಳ , ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲದ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳಿವೆ .

ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 5 ಅಥವಾ 6 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು . ಹೊಯ್ಸಳ , ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಒಡೆಯರ್ ಮುಂತಾದ ನಂತರದ ರಾಜವಂಶಗಳ ರಾಜರು ಸಹ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು. ಹೊಯ್ಸಳರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಜನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ದೇವರಿಗೆ ವಿಜಯ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ.

ಕ್ರಿ.ಶ.೯೦೯ರ ದಿನಾಂಕದ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಜೈನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭಟ್ಟಾರಕ ಕನಕಸೇನರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಅನುದಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ .  916 ಕ್ರಿ.ಶ ರ ಹಿಂದಿನ ಶಾಸನವು ಪಶ್ಚಿಮಗಂಗ ರಾಜ ನೀತಿಮಾರ್ಗ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಯ್ಸಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಿಲಾ ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಎರಡೂ ಜೈನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ

350 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಕೋಟೆ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಮುಖಮಂಟಪ , ನವರಂಗ, ಸುಖನಾಸಿ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗೃಹ . ಈ ದೇವಾಲಯವು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿದೆ - ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ , ಪದ್ಮಾವತಿ , ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಿನಿ , ಕೂಷ್ಮಾಂಡಿನಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಬ್ರಹ್ಮ ಯಕ್ಷ. ಗರ್ಭಗೃಹವು ಭಗವಾನ್ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಸುಖನಾಸಿಯು ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 3 ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು 24 ತೀರ್ಥಂಕರರ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬಾಹುಬಲಿಯ 18 ​​ಅಡಿ ಏಕಶಿಲೆಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ .

ಕನಕಗಿರಿಯು ಕಾಳಸರ್ಪದೋಷ ಪರಿಹಾರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಏಕೈಕ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ . ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮೈಸೂರು ರಾಜಮನೆತನದ ರಾಣಿ ದೇವರಮ್ಮಣ್ಣಿ ಒಮ್ಮೆ ಕಾಳಸರ್ಪದೋಷದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಧರಣೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾವತಿ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾವಿನ ಹೆಡೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಖನಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಬಳಿ 24 ತೀರ್ಥಂಕರರ 24 ಚರಣ (ಪಾದ ಗುರುತುಗಳು) ಇವೆ . ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಜೈನ ಸಂತರು ಒಮ್ಮೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ್ದ ಗುಹೆಗಳಿವೆ .  ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ಶ್ರೀ ಭುವನಕೀರ್ತಿ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮಠವಿದೆ .

ಅತಿಶಯ ಮಹೋತ್ಸವ ೨೦೧೭

ಜೈನ ಸಮಿತಿಯು ಕನಕಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 16 ರಿಂದ 5 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017 ರವರೆಗೆ ಅತಿಶಯ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. 18 ಅಡಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮೊದಲ  ಮತ್ತು ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ ,  ರಂದು ನಡೆಸಲಾಯಿತು

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

• "Chamarajanagar District Website". chamrajnagar.nic.in. Retrieved 30 July 2017.
• Charya, S V Upendra (2019), The Issues That Made Newsi, Notion Press, ISBN 978-168466752-9
• Chugh, Lalit (2017), Karnataka's Rich Heritage – Temple Sculptures & Dancing Apsaras: An Amalgam of Hindu Mythology, Natyasastra and Silpasastra, Notion Press, ISBN 978-194713736-3
• Jaganathan, Rijutha (21 October 2014). "Jain heritage at Kanakagiri". Deccan Herald. Retrieved 30 July 2017.
• Jain, Vijay K. (2018), Ācārya Umāsvāmī's Tattvārthasūtra – With Explanation in English from Ācārya Pūjyapāda's Sarvārthasiddhi, Vikalp Printers, ISBN 978-819327262-6
• "Kanakagiri Mahotsava". Deccan Herald. 13 January 2017. Retrieved 29 August 2020.
• Singh, N. K.; Mishra, A. P. (2007), Encyclopaedia of Oriental Philosophy, vol. 7, Global Vision Pub House, ISBN 978-818220113-2