ಸದಸ್ಯ:KR Sanjana Hebbar/ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹಳೇಬೀಡು

ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಿಂದ, ಇದು ಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಶ್ವಕೋಶ
Kedareshwara Temple
Hindu temple (Hoysala style)
Kedareshwara Temple, 1173–1219
Kedareshwara Temple, 1173–1219
Country ಭಾರತ
StateKarnataka
DistrictHassan District
Languages
ಸಮಯ ವಲಯಯುಟಿಸಿ+5:30 (IST)
PIN
573121
ISO 3166 codeIN-KA
ಹಳೇಬೀಡು ಕೇದ್ರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿಂದಿನ ನೋಟ

ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಹಳೇಬೀಡುನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ ೨ ( ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೭೩ - ೧೨೨೦ ) ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಣಿ ಕೇತಲಾದೇವಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ ಈಶ್ವರ (ಹಿಂದೂ ದೇವರು ಶಿವನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು). ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [೧] [೨]

ದೇವಾಲಯದ ಯೋಜನೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಹಳೇಬೀಡು ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೇಗುಲದ ಹೊರಗೋಡೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಯೋಜನೆ

ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೨೧೯ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಸೋಪ್ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೨ ನೇ ಮತ್ತು ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗುವ ಮೊದಲು ಸೋಪ್ ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮೊದಲು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು. [೩] ದೇವಾಲಯವು ಜಗತಿ ( ವೇದಿಕೆಯ ಎತ್ತರದ ಮೇಲ್ಮೈ ) ಎಂಬ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದರಿಂದ ಆರು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಕಾಮತ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಹೊಯ್ಸಳರ ಹೊಸತನ. ಹೊಯ್ಸಳ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗರ್ಭಗೃಹದ ( ಗರ್ಭಗೃಹ ) ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗೆ ( ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಪಥ ) ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ವೇದಿಕೆಯು ನೋಡುಗರಿಗೆ ಗೋಡೆಯ ಉಬ್ಬು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಉತ್ತಮ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [೪] ಮುಖ್ಯ ದೇಗುಲದ ಹೊರಭಾಗವು ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ (ನಕ್ಷತ್ರ) ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ರಂದ್ರ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ( ಜಾಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಕ್ಷರಶಃ, "ಜರಡಿ") ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಗೆರಾರ್ಡ್ ಫೋಕೆಮಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಹೊಯ್ಸಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಅಥವಾ "ಸ್ಥಿರವಾದ ಚೌಕ" (ಅಥವಾ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡ) ದೇವಾಲಯದ ಯೋಜನೆಗಳು ಹೊರಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಹಿನ್ಸರಿತಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು "ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [೫] [೬] [೭]

ಹಳೇಬೀಡು ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಂಟಪ
ಹಳೇಬೀಡು ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಗೋಡೆ ಫಲಕ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪ

ದೇವಾಲಯವು ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ( ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳ ರಚನೆ ) ತ್ರಿಕೂಟ ಎಂದು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತ್ರಿಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ದೇಗುಲವು ಮಾತ್ರ ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಪಾರ್ಶ್ವದ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ದಪ್ಪವಾದ ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಮರೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಭಾಂಗಣದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [೮] ಶೈವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದರೂ (ಶಿವ ದೇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ) ಇದು ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ (ವಿಷ್ಣು ದೇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ದಂತಕಥೆಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಫ್ರೈಜ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾನಲ್ ರಿಲೀಫ್‌ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳು ಸುಕನಾಸಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮುಖಮಂಟಪಗಳಿಂದ "ಸ್ಥಿರವಾದ ಚೌಕ" (ಇಂಡೆಂಟ್) ಕೇಂದ್ರ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ( ಮಹಾಮಂಟಪ ) ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಒಂದು ಮುಖಮಂಟಪವು ಕೇಂದ್ರ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ವೇದಿಕೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [೯] ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭಾಂಗಣದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಯ ( ಅಧಿಷ್ಠಾನ ) ತಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಾರ್ಶ್ವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅಚ್ಚೊತ್ತುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ( ಪುರಾಣ ) ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಫ್ರೈಜ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಕಾಮತ್ ಇದನ್ನು "ಅಡ್ಡ ಚಿಕಿತ್ಸೆ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [೧೦] ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರವು ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಮೇಲ್ವಿನ್ಯಾಸವು ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ. ನರ್ತಿಸುವ ಭೈರವ (ಶಿವನ ರೂಪ), ಗೋವರ್ಧನ (ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಿರುವ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರು), ವರದರಾಜನಾಗಿ ವಿಷ್ಣು, ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಾರ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿವೆ. [೧೧]









ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  1. "Alphabetical List of Monuments – Karnataka -Bangalore, Bangalore Circle, Karnataka". Archaeological Survey of India, Government of India. Indira Gandhi National Center for the Arts. Retrieved 12 April 2013.
  2. "Kedaresvara Temple". Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle. ASI Bengaluru Circle. Retrieved 12 April 2013.
  3. Kamath (2001), pp.116, p.136
  4. Foekema (1996), p.25
  5. Foekema (1996), p.21
  6. Hardy (1995), p.329
  7. Kamath (2001), p. 115, p.136
  8. Foekema (1996), p.25
  9. "Kedaresvara Temple". Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle. ASI Bengaluru Circle. Retrieved 12 April 2013.
  10. Kamath (2001), p.134
  11. "Kedaresvara Temple". Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle. ASI Bengaluru Circle. Retrieved 12 April 2013.



ಛಾಯಾಂಕಣ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  • ಗೆರಾರ್ಡ್ ಫೊಕೆಮಾ, ಹೊಯ್ಸಳ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ, ಅಭಿನವ್, ೧೯೯೬ 
  • ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ, ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ರೂಪ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರ : ಕರ್ಣಾಟ ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ೭ ರಿಂದ ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನಗಳು, ಅಭಿನವ್, ೧೯೯೫  .

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]