ಜಯಂತ ನಾರ್ಳಿಕರ್

ಜಯಂತ್ ವಿಷ್ಣು ನಾರ್ಳೀಕರ್
ಜಯಂತ್ ವಿಷ್ಣು ನಾರ್ಳೀಕರ್
	ಜಯಂತ್ ವಿಷ್ಣು ನಾರ್ಳೀಕರ್
ಜನನ	19 July 1938 (age 87); ಕೊಲ್ಹಾಪುರ್, ಭಾರತ
ವಾಸಸ್ಥಳ	ಪುಣೆ, ಭಾರತ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ	ಭಾರತೀಯ
ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ	ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ
ಸಂಸ್ಥೆಗಳು	ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]br /> ಟಾಟಾ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ; ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಖಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂತರವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ
ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾಪೀಠ	ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ; ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸಲಹೆಗಾರರು	ಫ಼್ರೆಡ್ ಹಾಯ್ಲ್
ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು	ತನು ಪದ್ಮನಾಭನ್
ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣ	ಭಾಗಶಃ ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿ ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನ ; ಹಾಯ್ಲ್ ನಾರ್ಳೀಕರ್ ಗುರುತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತ
ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು	ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ; ಆಡಮ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ; ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ

ಡಾ. ಜಯಂತ ನಾರ್ಳಿಕರ್ (೧೯ ಜುಲೈ ೧೯೩೮ - ೨೦ ಮೇ ೨೦೨೫) ಭಾರತದ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಫ್ರೆಡ್ ಹೋಯ್ಲ್ (Fred Hoyle)ರವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಐನ್ ಸ್ಟೈನ್ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ವಾದ ಮತ್ತು ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾಚ್ ವಾದ, ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ 'ಹೋಯ್ಲ್ -ನಾರ್ಲಿಕರ್ ಥಿಯರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು'. ಅವರು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಖಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಅಂತರ-ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರದ (IUCAA) ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.^[೧] ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ

ಜಯಂತ ನಾರ್ಳಿಕರ್ ಅವರು ೧೯೩೮ರ ಜುಲೈ ೧೯ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ, ವಿಷ್ಣು ವಾಸುದೇವ ನಾರ್ಳಿಕರ್, ಒಬ್ಬ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ತಾಯಿ, ಸುಮತಿ ನಾರ್ಳಿಕರ್, ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು.^[೨] ನಾರ್ಳಿಕರ್ ಅವರು ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ (B.Sc.) ಪಡೆದರು.^[೩] ನಂತರ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. (ಟ್ರೈಪೋಸ್) ಪದವಿಯನ್ನು ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿದರು.^[೪] ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಟೈಸನ್ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಫ್ರೆಡ್ ಹೋಯ್ಲ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ‌೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ

ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ನಂತರ, ನಾರ್ಳಿಕರ್ ಅವರು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ (೧೯೬೩-೧೯೭೨) ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ Hoyle ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಥಿಯರೆಟಿಕಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೋನಮಿಯಲ್ಲಿ (Institute of Theoretical Astronomy) ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (೧೯೬೬-೧೯೭೨) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.

೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ, ಮುಂಬೈಯ ಟಾಟಾ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (TIFR) ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. TIFRನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಖಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.

೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗದ (UGC) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಖಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಅಂತರ-ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು (IUCAA) ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ೨೦೦೩ರವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು IUCAAದಲ್ಲಿ ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು

ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Steady State Theory): ಜಯಂತ ನಾರ್ಳಿಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರು ಫ್ರೆಡ್ ಹೋಯ್ಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮಹಾಸ್ಫೋಟ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ (Big Bang Theory) ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ವಿಶ್ವವು ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಸದಾ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಹೊಸ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಸಿದ್ದಾಂತವಾಗಿದೆ. ಹೋಯ್ಲ್‌- ನಾರ್ಲೀಕರ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Hoyle-Narlikar theory of gravity): ಇದು ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ರ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ತತ್ವವನ್ನು (Mach's Principle) ಆಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಜಡತ್ವವು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ವಜಾರ್‌ಗಳ (Quasars) ಅಧ್ಯಯನ: ಕ್ವಜಾರ್‌ಗಳು ಅತಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಕಾಯಗಳು. ಇವುಗಳ ಕೆಂಪು ಪಲ್ಲಟವು (redshift) ಅವುಗಳ ಅಗಾಧ ದೂರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದ್ದರೂ, ನಾರ್ಳಿಕರ್ ಅವರು ಕೆಲವು ಕ್ವಜಾರ್‌ಗಳು ಹತ್ತಿರದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕೆಂಪು ಪಲ್ಲಟವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನದ ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು: ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ತರಂಗಗಳು, ಕಪ್ಪು ಕುಳಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.‌

ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ

ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ನಾರ್ಳಿಕರ್ ಅವರು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನದ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು:

ದಿ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸ್ (The Structure of the Universe)
ವೈರಸ್ (ಮರಾಠಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ
ದಿ ರಿಟರ್ನ್ ಆಫ್ ವಾಮನ (The Return of Vaman - ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ) ಆನ್ ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಟು ಕಾಸ್ಮಾಲಜಿ (An Introduction to Cosmology)
ದಿ ಪ್ರೈಮ್‌ವಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ (The Primeval Universe)
ಎ ಡಿಫರೆಂಟ್ ಅಪ್ರೋಚ್ ಟು ಕಾಸ್ಮಾಲಜಿ (A Different Approach to Cosmology - Hoyle ಮತ್ತು Geoffrey Burbidge ಅವರೊಂದಿಗೆ)

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು

ಡಾ. ಜಯಂತ ನಾರ್ಳಿಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು:

ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ (೨೦೦೪) - ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
ಪದ್ಮಭೂಷಣ (೧೯೬೫) - ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೭೮) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೦)
ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಸ್ಟ್ರೋನಾಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಜಾನ್ಸೆನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (Prix Janssen) (೧೯೯೫)
ಕಳಿಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೬) - ಯುನೆಸ್ಕೋದಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೦) - ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೪) - ಅವರ ಮರಾಠಿ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ "ಚಾರ್ ನಗರಾಂತಲೇ ಮಾಝೆ ವಿಶ್ವಾ" ಗಾಗಿ
ನಾರ್ಳಿಕರ್‌ ಅವರು ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ನಿಧನ

ಜಯಂತ ನಾರ್ಳಿಕರ್ ಅವರು ಗಣಿತಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ ಡಾ. ಮಂಗಳ ರಾಜವಾಡೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಗೀತಾ, ಗಿರಿಜಾ ಮತ್ತು ಲೀಲಾವತಿ ಎಂಬ ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ^[೫]^[೬]

೨೦ ಮೇ ೨೦೨೫ರಂದು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು.^[೭]

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು

Jayant Narlikar's Home page Archived 2005-11-22 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.
An interview with Jayant Narlikar on the origin of Universe (2004, in Spanish)
Jayant V. Narlikar's Summarized Biography Archived 2007-08-19 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.
Publications of J.V. Narlikar - part 1
Publications of J.V. Narlikar - part 2
Cosmology, Facts and Problems (French) Archived 2007-09-28 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

↑ Mascarenhas, Anuradha (20 July 2018). "Astrophysicist Jayant Narlikar Turns 80: 'Despite excellent work at many labs, a Nobel Prize in science eludes India since 1930'". The Indian Express (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Retrieved 9 June 2020.
↑ "Vasant Shankar Huzurbazar" (PDF). Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy: 45–50. Retrieved 28 October 2016.
↑ "Face to Face with Professor Jayant V Narlikar". www.ias.ac.in. Retrieved 29 September 2020.
↑ Mitton, Simon (2005). Fred Hoyle: A Life in Science. Aurum. p. 275. ISBN 978-1-85410-961-3.
↑ "Jayant Vishnu Narlikar". Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy. 19: 123–127. 1994. Retrieved 27 July 2015.
↑ Dadhich, Naresh (10 July 2014). "Jayant Vishnu Narlikar" (PDF). Current Science. 107 (1): 113–120. arXiv:1407.4367. Bibcode:2014arXiv1407.4367D. Retrieved 27 July 2015.
↑ "Renowned astrophysicist and Padma Vibhushan Dr Jayant Narlikar passes away". Business Standard. 20 May 2025. Retrieved 20 May 2025.

[1] Mascarenhas, Anuradha (20 July 2018). "Astrophysicist Jayant Narlikar Turns 80: 'Despite excellent work at many labs, a Nobel Prize in science eludes India since 1930'". The Indian Express (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Retrieved 9 June 2020.

[INSA_Huzurbazar-2] "Vasant Shankar Huzurbazar" (PDF). Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy: 45–50. Retrieved 28 October 2016.

[3] "Face to Face with Professor Jayant V Narlikar". www.ias.ac.in. Retrieved 29 September 2020.

[4] Mitton, Simon (2005). Fred Hoyle: A Life in Science. Aurum. p. 275. ISBN 978-1-85410-961-3.

[INSA-5] "Jayant Vishnu Narlikar". Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy. 19: 123–127. 1994. Retrieved 27 July 2015.

[CurrentScience-6] Dadhich, Naresh (10 July 2014). "Jayant Vishnu Narlikar" (PDF). Current Science. 107 (1): 113–120. arXiv:1407.4367. Bibcode:2014arXiv1407.4367D. Retrieved 27 July 2015.

[7] "Renowned astrophysicist and Padma Vibhushan Dr Jayant Narlikar passes away". Business Standard. 20 May 2025. Retrieved 20 May 2025.

[೧]

[೨]

[೩]

[೪]

[೫]

[೬]

[೭]