ಕಾಡು

ಈ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕಾಡು (ಚಲನಚಿತ್ರ) ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ

ಬ್ರೆಜಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಅಮೆಜಾನ್ ನದಿ ಸುತ್ತಲ ಕಾಡು

Proportion and distribution of global forest area by climatic domain, 2020

ಕಾಡು ಮರಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶ. ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶವು ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೯.೪% ಭಾಗವನ್ನು (ನೆಲಭಾಗದ ಸು. ೩೦%) ಆವರಿಸಿದೆ. ಮರಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಂದರವಾದ, ಜನದಟ್ಟಣೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕಾಡುಗಳು ಮಳೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಅವು ಅನೇಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ 9.4% ಅನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ.

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

Since the 13th century, the Niepołomice Forest in Poland has had special use and protection. In this view from space, different coloration can indicate different functions.

ಕಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ನಿಖರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅರಣ್ಯದ 800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮರಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಮರಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಅರಣ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅರಣ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮೂರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ: ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಭೂ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಪ್ರದೇಶ.. ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾನೂನು ಪದನಾಮಗಳು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ: ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಮರಗಳು ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಭೂಮಿ.. ಭೂ ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮರದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಯಾವುದೇ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು. ಅಂತಹ ಭೂ ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಮರಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ರೋಗ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಅರಣ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರುವ ಮರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ (ಸಾಂದ್ರತೆ), ಮರದ ಕೆಳಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶ, ಮರದ ಕಾಂಡಗಳ ಕೆಳಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಅಡ್ಡ-ವಿಭಾಗದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಮಿಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.. ಅಂತಹ ಭೂದೃಶ್ಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ, ಕಾಡು ಮತ್ತು ಸವನ್ನಾಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ . ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಅರಣ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಇದು ಆವರಿಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ 60% ರಿಂದ 100% ವರೆಗೆ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತದೆ ref>"Introduction: Definition of a Forest". MuseumLink Illinois. Retrieved 2014-11-16.</ref> ಆದರೆ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸವನ್ನಾ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಇತರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಸವನ್ನಾವನ್ನು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಅರಣ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 10% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶವು ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಕೆಲವು ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಅರಣ್ಯ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆ ಸ್ಪ್ರೂಸ್ ತೋಟಗಳನ್ನು ಮರಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಕಸನ

ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಮೊದಲ ಕಾಡುಗಳು ಡೆವೊನಿಯನ್ ಯುಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು 380 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಆರ್ಕಿಯೊಪೆಟರಿಕ್ಸ್‌ನ ವಿಕಾಸದೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಆರ್ಕಿಯೊಪೆಟರಿಕ್ಸ್ ಒಂದು ಸಸ್ಯ, ಮರದಂತಹ ಮತ್ತು ಮೂಲಿಕೆಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, 10 ಮೀಟರ್ (33 ಅಡಿ) ಎತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಆರ್ಕಿಯೊಪೆಟರಿಕ್ಸ್ ಸಮಭಾಜಕದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ಆರ್ಕಿಯೊಪೆಟರಿಕ್ಸ್ ಮೊದಲ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಬೇರುಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ನೆರಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆರ್ಕಿಯೊಪೆಟರಿಕ್ಸ್‌ನ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಭಾಗಗಳು ಅದರ ಅರಣ್ಯ ಮೇಲಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು. ಬಿದ್ದ ಭಾಗಗಳು, ನೆರಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳು ಮೊದಲ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥವು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು, ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ

ಭೂಮಿಯ ಜೀವಗೋಳದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ 75% ರಷ್ಟು ಅರಣ್ಯಗಳು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ 80% ರಷ್ಟು ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ. ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ಮರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾರಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮಭಾಜಕದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ 10° ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಾಗಿವೆ , ಆದರೆ 53°N ಮತ್ತು 67°N ನಡುವಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಟೈಗಾ ಕಾಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮದಂತೆ, ಕಾಡುಗಳು ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಆಂಜಿಯೋಸ್ಪರ್ಮ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆಯಾದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಅಪವಾದಗಳಿವೆ. ಕಾಡುಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳು) ಅನೇಕ ಮರ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಮರ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ (ಉದಾ., ಟೈಗಾ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಕಾಡುಗಳು). ಇತರ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಾಡುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ರಚನೆ

Spiny forest at Ifaty, Madagascar, featuring various Adansonia (baobab) species, Alluaudia procera (Madagascar ocotillo) and other vegetation

ಕಾಡುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಪದರಗಳಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಲಿನ ಪದರ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಳಗಿನ ಪದರ ಸೇರಿವೆ. ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ಐದು ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮೇಲಿನ ಪದರವು ಎತ್ತರದ ಮರಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದರ ಕೆಳಗಿನ ಪದರವು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಮರಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಪದರವು ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಚಿಕ್ಕ ಮರಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮೇಲಿನಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪದರವು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐದನೇ ಪದರ, ನೆಲದ ಪದರವು ಹುಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಪದರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಪದರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ . ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಾಚಿಗಳ ಪದರವೂ ಇರುತ್ತದೆ . ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಐದು ಪದರಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಡಿಮೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಮೂರು ಪದರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು: ಮೇಲಿನ ಪದರ, ಕೆಳಗಿನ ಪದರ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಪದರ. ಕಡಿಮೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಗಳು ಮಧ್ಯಂತರ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪದರಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ವರ್ಗೀಕರಣ

ಕಾಡುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಅರಣ್ಯ ಇರುವ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ . ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ (ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ, ಪತನಶೀಲ) ಎಲೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಹ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗೀಕರಣವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಗಲ ಎಲೆಗಳೇ ಅಥವಾ ಕೋನಿಫೆರಸ್ ಆಗಿವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅನೇಕ ಜನರು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದರೂ, ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಇತರವುಗಳ ಸರಳೀಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು 26 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ 26 ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು 6 ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

1. ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಕೋನಿಫೆರಸ್ ಕಾಡುಗಳು ,
2. ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಕಾಡುಗಳು ,
3. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ,
4. ಶರತ್ಕಾಲದ ಕಾಡುಗಳು ,
5. ವಿರಳ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ,
6. ಬೆಳೆಸಿದ ಕಾಡುಗಳು .

ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೋನಿಫೆರಸ್ ಕಾಡುಗಳು

ಕೋನಿಫೆರಸ್ ಕಾಡುಗಳು ಶೀತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ, ಬಲವಾದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಮಾನ, ದೀರ್ಘ ಶೀತ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಈ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಅವು ಕೆಲವು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ, ಯುರೇಷಿಯಾ, ಕೆನಡಾ, ಸ್ವೀಡನ್, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಸೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ. ಪೈನ್, ಸ್ಪ್ರೂಸ್, ಫರ್ ಮುಂತಾದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮರ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕಿವಿಯ ಬೆಕ್ಕುಗಳು, ತೋಳಗಳು, ಕರಡಿಗಳು, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳು, ಅಳಿಲುಗಳು, ಹೈನಾಗಳು, ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ದೊಡ್ಡ ದೇಹದ ಕಶೇರುಕಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣು ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಮಸ್ ನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣು ಫಲವತ್ತಾಗಿಲ್ಲ. ಕೋನಿಫೆರಸ್ ಬೀಜಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಎಲೆಯುದುರುವ ಕಾಡುಗಳು

Broadleaf forest in Bhutan

ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಮರಗಳು ಅಗಲವಾದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮಳೆಗಾಲದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸುತ್ತವೆ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರುತ್ತವೆ. ಅವು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ, ಯುರೋಪ್, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ಚಿಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಶೀತ ಚಳಿಗಾಲ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 80-180 ಸೆಂ.ಮೀ ಮಳೆ ಮತ್ತು 10-20 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ತಾಪಮಾನವು ಈ ಕಾಡುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಮರಗಳು 40-50 ಮೀ. ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಓಕ್, ಬೀಚ್, ಹತ್ತಿ ಮರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಮ್‌ನಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳಿವೆ. ಪಾಚಿಗಳು, ಪಾಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಲೈಕೆನ್‌ಗಳು ಮರದ ಕಾಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಜಿಂಕೆಗಳು, ಕರಡಿಗಳು, ಅಳಿಲುಗಳು, ನರಿಗಳು, ಮರಕುಟಿಗಗಳು, ಆಮೆಗಳು, ಹಲ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಸಿಂಹಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು

ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶೀತ ಚಳಿಗಾಲಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಮರಗಳು ಸಣ್ಣ ಸೂಜಿಯ ಆಕಾರದ ಎಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಗಲವಾದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೈತ್ಯ ಮರಗಳಿಲ್ಲ. ಮರಗಳು 3.8 ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿನ ಮರಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಲು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ ಕತ್ತೆಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಮೊಲಗಳು, ಕಾಡು ಇಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿಗಳು. ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ಗೊರಸುಗಳು, ಜಿಗಿಯುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು.

ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಕಾಡುಗಳು

ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ವರ್ಷವಿಡೀ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಮಳೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಜು ತುಂಬಾ ದಟ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಿಂತ ಭೂಮಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಸ್ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ರೆಡ್‌ವುಡ್ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ಮರಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು

ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶ ಎರಡೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ 200-225 ಸೆಂ.ಮೀ.. ಇದು ವರ್ಷವಿಡೀ ಏಕರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ, ಮಲಯ, ಬೊರ್ನಿಯೊ, ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮರಗಳು ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಹಳ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಪತನಶೀಲ ಮರಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸದಿದ್ದರೂ, ಈ ಕಾಡುಗಳು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಎಲೆಗಳು ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಕಶೇರುಕಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಹುಳುಗಳು, ಬಸವನಹುಳು, ಶತಪದಿಗಳು, ಮಿಲಿಪೀಡ್‌ಗಳು, ಚೇಳುಗಳು, ಜೇಡಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಗಣೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಕಶೇರುಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಜೀವಿಗಳಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಈ ಕಾಡುಗಳು ಆನೆಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಹುಲಿಗಳು, ಸಾಂಬಾರ್ ಜಿಂಕೆಗಳು, ಚುಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಾಡುಗಳು

ಉಷ್ಣವಲಯದ ಋತುಮಾನದ ಕಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರವಲ್ಲದ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಮರಗಳು 40 ಮೀ ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಎತ್ತರ. ಅತಿ ಎತ್ತರದವು ಪತನಶೀಲ ಮರಗಳು, ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನವುಗಳು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಮರಗಳು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ತೇಗ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಮರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಕಾಡುಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು

ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮರವು 50 ವರ್ಷಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ 15,70,000 ರೂ. ಮೌಲ್ಯದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು.

• ಇದು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ .
• ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅವು ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ .
• ಮರವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಸತಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅರಣ್ಯಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ , ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

• ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜೀವರಾಶಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು . ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಮರವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 100 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು (220 ಪೌಂಡ್) ನಿವ್ವಳ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
• ಇಂಗಾಲದ ಸಿಂಕ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು . ಆದ್ದರಿಂದ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಅವು ಅವಶ್ಯಕ .
• ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು . ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2017 ರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕಾಡುಗಳು ಮಳೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದರೆ, ಅದು ಬರಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು , ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಶಾಖದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. and in the tropics to occupational heat stress of outdoor workers.
• ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ನೀರು .
• ಪ್ರವಾಹದಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು .
• ಆನುವಂಶಿಕ ಮೀಸಲು ತಾಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳ ಮೂಲವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯ ಇಂಧನ, ಮರ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮೇವಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರಿಗೆ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಮೂಲವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು

• Forests in danger Archived 4 March 2009 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.
• Intact Forests with maps and reports (archived 8 September 2015)
• Global Forest Resources Assessment 2005 by the Food and Agriculture Organization
• CoolForests.org – Conservation Cools the Planet^[Usurped!] (archived 24 January 2008)
• Forest area is land under natural or planted stands of trees of at least 5 meters in situ, whether productive or not, and excludes tree stands in agricultural production systems
• Forest area (sq. km) data from the World Bank's World Development Indicators, made available by Google
• Luck Baker, Andrew (18 November 2008). "The first forests – Discovery 2008". BBC Online.
• "The World's 10 Most Threatened Forest Hotspots". Conservation International. 2 February 2011.
•  Schlich, Wilhelm; Pinchot, Gifford (1911). "Forests and Forestry" . In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. Vol. 10 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 645–660. {{cite encyclopedia}}: Cite has empty unknown parameters: |HIDE_PARAMETER= and |separator= (help)