ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ (ಹಿಂದೆ ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯ), ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸಚಿವಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕೃಷಿ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ. ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಕೃಷಿ ಸಚಿವರಾದ ನರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ತೋಮರ್ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಭಿಷೇಕ್ ಸಿಂಗ್ ಚೌಹಾನ್, ಕೃಷ್ಣ ರಾಜ್ ಮತ್ತು ಪರಸೊತ್ತಮಭಾಯ್ ರೂಪಾಲ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕೃಷಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯೇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂಲಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ಬಹುಪಾಲು ಕೃಷಿಮೂಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ - ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 52.1% ರಷ್ಟು ಜನರು 2009-10ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. | ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ | 2010 ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 2010-11ರಲ್ಲಿ 244.78 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಕೃಷಿ ನಿಯೋಗ ಯೋಜನೆಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ರೈತರಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ದಾಖಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಾಖಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಇತರ ಕಾರಣಗಳು ವರ್ಧಿತ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ದರಗಳು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿರುವುದು.

ಮೂಲಗಳು

ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 1871 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವರೆಗೆ, ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ^[೩]

ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕೃಷಿ, ಆದಾಯದ ಒಟ್ಟು ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು 1881 ರಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1947 ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಎಂದು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ^[೩]

ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2015 ರಂದು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ^[೪]

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳು

ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಎರಡು ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ^[೫]

ಕೃಷಿ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ. ಈ ಇಲಾಖೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ (ವ್ಯವಹಾರ ಹಂಚಿಕೆ) ನಿಯಮಗಳು, 1961 ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೈತರ ಸಹಕಾರ ಆಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ^[೬] ಕೃಷಿ ಎಮ್‌ಎಂಪಿ ಈ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೃಷಿ ಇ-ಆಡಳಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.
ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ. ಈ ಇಲಾಖೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಇಲಾಖೆಯು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ^[೭]

ಈ ಎರಡೂ ಇಲಾಖೆಗಳ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಡಳಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಮಂಡಳಿಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಮೇರೆಗೆ 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷ್ಣ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆಯು ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಬಲವಾದ ಯೋಜನೆ, ಉತ್ತಮ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕೃಷಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 2009-10ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಟ್ಟು ಬಜೆಟ್ ಕೇವಲ 38,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ^[೮]

ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು

ಸಚಿವಾಲಯವು "ಕೃಷಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನೋಟ" ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆ (ರಾಜ್ಯವಾರು ಮತ್ತು ಬೆಳೆವಾರು ವಿಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸೂಚಕಗಳಾದ ಸಾಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಿವರವಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯನ್ನು 2014 ಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ^[೯]

ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರ ಪಟ್ಟಿ

ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದರ್ಜೆ

	ಭಾರತದ ಲಾಂಛನ
Agency overview
Jurisdiction	ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ
Headquarters	ಕೃಷಿ ಭವನ ; ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ರಸ್ತೆ; ನವ ದೆಹಲಿ
Annual budget	₹೧,೪೨,೭೬೨ ಕೋಟಿ (ಯುಎಸ್$೩೧.೬೯ ಶತಕೋಟಿ) (2020-21 est.)
Ministers responsible	ನರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ತೋಮರ್, (ಸಚಿವ); ಪರಸೊತ್ತಮಭಾಯ್ ರೂಪಾಲ, (ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ); ಕೈಲಾಶ್ ಚೌಧರಿ, (ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ);
Website	agriculture.gov.in

^† ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಿಧನ

ಚಿತ್ರ	ಸಚಿವರು (ಜನನ-ಮರಣ)	ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ		ಪಕ್ಷ	ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ
ಚಿತ್ರ	ಸಚಿವರು (ಜನನ-ಮರಣ)	ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದಿನ	ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದ ದಿನ	ಪಕ್ಷ	ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ
ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ
	ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ (1884–1963)	15 ಆಗಸ್ಟ್ 1947	14 ಜನವರಿ 1948	ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್		ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
	ಜೈರಾಮದಾಸ್ ದೌಲತರಾಮ್ (1891–1979)	19 ಜನವರಿ 1948	13 ಮೇ 1950
	ಕೆ. ಎಂ. ಮುನ್ಶಿ (1887–1971)	13 ಮೇ 1950	13 ಮೇ 1952
	ರಫಿ ಅಹಮದ್ ಕಿದ್ವಾಯಿ (1894–1954)	13 ಮೇ 1952	24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1954^[†]
	ಪಂಜಾಬ್‌ರಾವ್ ದೇಶಮುಖ್ (1898–1965)	29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1954	25 ನವೆಂಬರ್ 1954
	ಅಜಿತ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಜೈನ್ (1902–1977)	25 ನವೆಂಬರ್ 1954	17 ಏಪ್ರಿಲ್ 1957
	ಅಜಿತ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಜೈನ್ (1902–1977)	17 ಏಪ್ರಿಲ್ 1957	24 ಆಗಸ್ಟ್ 1959
	ಎಸ್. ಕೆ. ಪಾಟೀಲ್ (1898–1981)	24 ಆಗಸ್ಟ್ 1959	10 ಏಪ್ರಿಲ್ 1962
	ಎಸ್. ಕೆ. ಪಾಟೀಲ್ (1898–1981)	10 ಏಪ್ರಿಲ್ 1962	1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1963
	ಸ್ವರಣ್ ಸಿಂಗ್ (1907–1994)	1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1963	27 ಮೇ 1964
	ಸ್ವರಣ್ ಸಿಂಗ್ (1907–1994)	27 ಮೇ 1964	9 ಜೂನ್ 1964			ಗುಲ್ಜಾರಿ ಲಾಲ್ ನಂದಾ
	ಸಿ. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಮ್ (1910–2000)	9 ಜೂನ್ 1964	24 ಜನವರಿ 1966			ಲಾಲ್ ಬಹಾದುರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ
	ಸಿ. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಮ್ (1910–2000)	9 ಜೂನ್ 1964	24 ಜನವರಿ 1966			ಗುಲ್ಜಾರಿ ಲಾಲ್ ನಂದಾ
ಆಹಾರ, ಕೃಷಿ, ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ ಇಲಾಖೆ
	ಸಿ. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಮ್ (1910–2000)	24 ಜನವರಿ 1966	13 ಮಾರ್ಚ್ 1967	ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್		ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ
	ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ ರಾಮ್ (1908–1986)	13 ಮಾರ್ಚ್ 1967	27 ಜೂನ್ 1970
	ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಲಿ ಅಹ್ಮದ್ (1905–1977)	27 ಜೂನ್ 1970	2 ಮೇ 1971
	ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಲಿ ಅಹ್ಮದ್ (1905–1977)	27 ಜೂನ್ 1970	2 ಮೇ 1971	ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್
Minister of Agriculture
	Fakhruddin Ali Ahmed (1905–1977) MP for Barpeta	2 May 1971	3 July 1974	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Indian National Congress (R)	Indira III	Indira Gandhi
	Chidambaram Subramaniam (1910–2000) MP for Palani	3 July 1974^[§]	10 October 1974	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Indian National Congress (R)	Indira III	Indira Gandhi
Minister of Agriculture and Irrigation
	Jagjivan Ram (1908–1986) MP for Sasaram	10 October 1974^[§]	2 February 1977	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Indian National Congress (R)	Indira III	Indira Gandhi
	Indira Gandhi (1917–1984) MP for Rae Bareli (Prime Minister)	3 February 1977	24 March 1977	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Indian National Congress (R)	Indira III	Indira Gandhi
	Morarji Desai (1896–1995) MP for Surat (Prime Minister)	24 March 1977	28 March 1977	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Janata Party	Desai	Morarji Desai
	Parkash Singh Badal (1927–2023) MP for Faridkot	28 March 1977	17 June 1977	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Shiromani Akali Dal
	Surjit Singh Barnala (1925–2017) MP for Sangrur	18 June 1977	28 July 1979	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Shiromani Akali Dal
	Brahm Prakash (1918–1993) MP for Outer Delhi	28 July 1979	14 January 1980	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Indian National Congress (Urs)	Charan	Charan Singh
Minister of Agriculture
	Rao Birender Singh (1921–2000) MP for Mahendragarh	14 January 1980	31 December 1984	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Indian National Congress	Indira IV	Indira Gandhi
	Rao Birender Singh (1921–2000) MP for Mahendragarh	14 January 1980	31 December 1984	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd		Rajiv I	Rajiv Gandhi
	Buta Singh (1934–2021) MP for Jalore	31 December 1984	12 May 1986	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd		Rajiv II
	Gurdial Singh Dhillon (1915–1992) MP for Firozpur	12 May 1986	14 February 1988	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd
	Bhajan Lal (1930–2011) Rajya Sabha MP for Haryana	14 February 1988	2 December 1989	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd
	Chaudhary Devi Lal (1915–2001) MP for Sikar (Deputy Prime Minister)	2 December 1989	1 August 1990	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Janata Dal	Vishwanath	Vishwanath Pratap Singh
	Vishwanath Pratap Singh (1931–2008) MP for Fatehpur (Prime Minister)	1 August 1990	10 November 1990	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Janata Dal	Vishwanath	Vishwanath Pratap Singh
	Chaudhary Devi Lal (1915–2001) MP for Sikar (Deputy Prime Minister)	21 November 1990^[§]	21 June 1991	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Samajwadi Janata Party (Rashtriya)	Chandra Shekhar	Chandra Shekhar
	Balram Jakhar (1923–2016) MP for Sikar	21 June 1991	17 January 1996	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Indian National Congress	Rao	P. V. Narasimha Rao
	P. V. Narasimha Rao (1921–2004) MP for Nandyal (Prime Minister)	17 January 1996	7 February 1996	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd
	Jagannath Mishra (1937–2019) Rajya Sabha MP for Bihar	7 February 1996	16 May 1996	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd
	Suraj Bhan (1928–2006) MP for Ambala	16 May 1996	1 June 1996	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Bharatiya Janata Party	Vajpayee I	Atal Bihari Vajpayee
	H. D. Deve Gowda (born 1933) Unelected (Prime Minister)	1 June 1996	29 June 1996	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Janata Dal	Deve Gowda	H. D. Deve Gowda
	Chaturanan Mishra (1925–2011) MP for Madhubani	29 June 1996	21 April 1997	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Communist Party of India	Deve Gowda	H. D. Deve Gowda
	Chaturanan Mishra (1925–2011) MP for Madhubani	21 April 1997	19 March 1998	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Communist Party of India	Gujral	Inder Kumar Gujral
	Atal Bihari Vajpayee (1924–2018) MP for Lucknow (Prime Minister)	19 March 1998	13 October 1999	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Bharatiya Janata Party	Vajpayee II	Atal Bihari Vajpayee
		13 October 1999	22 November 1999	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Bharatiya Janata Party	Vajpayee III
	Nitish Kumar (born 1951) MP for Barh	22 November 1999	3 March 2000	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Samata Party
	Atal Bihari Vajpayee (1924–2018) MP for Lucknow (Prime Minister)	3 March 2000	6 March 2000	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Bharatiya Janata Party
	Sundar Lal Patwa (1924–2016) MP for Narmadapuram	6 March 2000	27 May 2000	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Bharatiya Janata Party
	Nitish Kumar (born 1951) MP for Barh	27 May 2000^[§]	22 July 2001	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Samata Party
	Ajit Singh (1939–2021) MP for Baghpat	22 July 2001	24 May 2003	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Rashtriya Lok Dal
	Rajnath Singh (born 1951) Rajya Sabha MP for Uttar Pradesh	24 May 2003	22 May 2004	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Bharatiya Janata Party
	Sharad Pawar (born 1940) MP for Baramati, until 2009 MP for Madha, 2009–2014 Rajya Sabha MP for Maharashtra, from 2014	23 May 2004	26 May 2014	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Nationalist Congress Party	Manmohan I	Manmohan Singh
		23 May 2004	26 May 2014	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Nationalist Congress Party	Manmohan II	Manmohan Singh
	Radha Mohan Singh (born 1949) MP for Purvi Champaran	27 May 2014^[೧೦]	27 August 2015	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Bharatiya Janata Party	Modi I	Narendra Modi
Minister of Agriculture and Farmers' Welfare
	Radha Mohan Singh (born 1949) MP for Purvi Champaran	27 August 2015	30 May 2019	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd	Bharatiya Janata Party	Modi I	Narendra Modi
	Narendra Singh Tomar (born 1957) MP for Morena	31 May 2019^[೧೧]	7 December 2023	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd		Modi II
	Arjun Munda (born 1968) MP for Khunti	7 December 2023	9 June 2024	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd		Modi II
	Shivraj Singh Chouhan (born 1959) MP for Vidisha	10 June 2024	Incumbent	ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Ayd		Modi III