ಕಲಂಬಿಡೈ

ಕಲಂಬಿಡೈ Temporal range:
The pink-necked green pigeon, a frugivorous species
The speckled pigeon, a granivorous species
Scientific classification
Unrecognized taxon (fix):	Columbidae
Type genus
Columba Linnaeus, 1758
Subfamilies
See text
Geographic range of the family

ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಹಾಗು ಡವ್‍ಗಳು ಕೆಲವು ೩೧೦ ಪ್ರಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಕ್ಷಿ ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗ ಕಲಂಬಿಡೈಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಣ್ಣ ಕುತ್ತಿಗೆಗಳು, ಮಾಂಸದಂಥ ಸಿಯರ್‌ಗಳಿರುವ ಸಣ್ಣ, ತೆಳುವಾದ ಕೊಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಪ್ಪ ದೇಹದ ಪಕ್ಷಿಗಳು. ಡವ್‍ಗಳು ಬೀಜಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಪಾರಿವಾಳವು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ನಂತರ ಮರಿ ಮಾಡುವ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ . ಇದು ಕೊಲಂಬಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಈ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 310 ಜಾತಿಗಳಿವೆ.

ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ

ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿವೆ, ಆದರೆ ಸಹಾರಾ ಮರುಭೂಮಿ, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು (ಸವನ್ನಾಗಳು), ಇತರ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಕೆಲವು ಮರುಭೂಮಿಗಳು, ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಂಜರು ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಪಾರಿವಾಳಗಳು ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯಾದ ಗ್ರೋಂಡ್ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ತೂಕವಿರುತ್ತವೆ. ಚಿಕ್ಕವು ಕೊಲಂಬಿನಾ ಕುಲದ ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು ಸುಮಾರು 22 ಗ್ರಾಂ ತೂಗುತ್ತದೆ.

ದೇಹದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳು

ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಹಾರಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು. ಅವುಗಳ ಇಡೀ ದೇಹವು ಹಾರಲು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಗರಿಗಳು, ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳು ಹಾರಲು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಕಿರಣದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರ 20-25 ಸೆಂ.ಮೀ. ದೇಹವು ತಲೆ, ಕುತ್ತಿಗೆ, ಮಧ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು ಬಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ದುಂಡಗಿನ ತಲೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ರೆಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಪ್ಪವಾದ ರೋಂಬಾಯ್ಡ್ ಹೊದಿಕೆ ಇದೆ. ಮೇಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿರುವ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳಿವೆ. ರೆಕ್ಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಪ್ಪ ಚರ್ಮದ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಕಣ್ಣುರೆಪ್ಪೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಕ್ಟಿಟೇಟಿಂಗ್ ಮೆಂಬರೇನ್ ಎಂಬ ಪೊರೆ ಇದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳ ಹಿಂದೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿರುವ ಕಿವಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿವೆ. ಇವು ಕಿವಿಯೋಲೆಯೊಳಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಉದ್ದವಾದ ಕುತ್ತಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿವೆ. ದೇಹದ ಹಿಂಭಾಗದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುದದ್ವಾರವಿದೆ, ನಂತರ ಬಾಲವಿದೆ. ಬಾಲವು ಕೋಕ್ಸಿಕ್ಸ್ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಎಂಬ ಎಣ್ಣೆ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಸ್ರವಿಸುವ ಎಣ್ಣೆಯು ಗರಿಗಳನ್ನು ತೇವಾಂಶ ನಷ್ಟದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಗರಿಗಳು

ಪಾರಿವಾಳಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಗರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು:

1. ರೆಕ್ಕೆ ಗರಿಗಳು
2. ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಗರಿಗಳು
3. ದಾರದ ಗರಿಗಳು

ರೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ 23 ರೆಕ್ಕೆ ಗರಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ತೋಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ 11 ಗರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ 12 ಗರಿಗಳನ್ನು ದ್ವಿತೀಯ ಗರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಲದಲ್ಲಿ 12 ಗರಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಫ್ಯಾನ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಪಿಕ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ದೇಹದ ಶಾಖವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ತಂತುಗಳ ಗರಿಗಳು ತುಂಬಾ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಆಹಾರ

ಇದು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ . ಇದು ಬೀಜಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಪಾರಿವಾಳವು ತನ್ನ ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಏಕೈಕ ಪಕ್ಷಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ . ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಪಾರಿವಾಳಗಳೂ ಇವೆ. ನೆಲದ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲ್‌ಗಳು ಹುಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಹವಳವನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಪಾರಿವಾಳವು ಸರೀಸೃಪಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಪಾರಿವಾಳವು ಬಸವನ ಹುಳುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ.

ಗೂಡು

ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕಸವನ್ನು ಬಳಸಿ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಮರಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮರಿಗಳು 7 ರಿಂದ 27 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತವೆ.  ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ರಾಕ್ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಸತ್ತ ಪಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ.

ವರ್ಗಗಳು

ಪಾರಿವಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪಾರಿವಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಧಗಳಿವೆ. ನೋಡಲು ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಾರಿವಾಳಗಳ ಅಳಿವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ಅನೇಕ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, 10 ಜಾತಿಯ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಈಗ ಅಳಿದುಹೋಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಡೋಡೋದಂತಹ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, 59 ಜಾತಿಯ ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು, ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ವಿವಿಧ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿವೆ.

ಸಂದೇಶವಾಹಕ

ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಪಳಗಿದ ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1946 ರಿಂದ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸರು ಸಂವಹನ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ .  ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಪಾರಿವಾಳ ಓಟವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ದೂರದವರೆಗೆ ಹಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಗೂಡುಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕು ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿಯೂ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ಸಾಕು ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೋಟದಲ್ಲಿ ವಿಧೇಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕಾಡು ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಿವಾಳಗಳು

ಹೀಬ್ರೂ ಬೈಬಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ದೇವರಿಗೆ ದುಬಾರಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಜನರು ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊಡಲು ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯೇಸುವಿನ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ನಂತರ, ಅವರ ಪೋಷಕರು ದೇವರಿಗೆ ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಟ್ಟರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರಿವಾಳಗಳು ಪ್ರವಾದಿಯವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಇಸ್ಲಾಂನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ . ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಪಾರಿವಾಳಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಪಾರಿವಾಳಗಳು

ಇಸ್ರೇಲ್ ದೇವತೆ ಅಶೇರಾ, ರೋಮನ್ ದೇವತೆ ವೀನಸ್ ಮತ್ತು ಫೀನಿಷಿಯನ್ ದೇವತೆ ತಾನಿತ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [  ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಪಾರಿವಾಳವು ಹೊತ್ತ ಆಲಿವ್ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೈನ್ಯ

ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಬ್ರಿಟನ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ 32 ಪಾರಿವಾಳಗಳಿಗೆ ಡಿಕಿನ್ ಪದಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು .

ಆಹಾರವಾಗಿ

ಕೆಲವು ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಖಾದ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ಪಾರಿವಾಳ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಖಾದ್ಯವಾಗಿವೆ.  ಪಾರಿವಾಳದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎದೆಯಿಂದ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ಅಥವಾ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ, ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಹೂದಿಗಳು, ಅಸ್ಸಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬರು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಏಷ್ಯನ್ನರಲ್ಲಿ, ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಚೀನಿಯರು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು

• Columbidae.org.uk^[Usurped!] Conservation of pigeons and doves
• Dove videos^[Usurped!] on the Internet Bird Collection
• The differences between doves & pigeons
• Pigeon Fact Sheet from the National Pest Management Association with information on habits, habitat and health threats
• "Pigeon breeds: from the NPA Standard – Table of Contents by Groups". American National Pigeon Association. 2014.
• "British Pigeon Show Society Hall of Fame, Show Categories and Trophies". British Pigeon Show Society. 2014.
• "List of the Breeds of Fancy Pigeons" (PDF). Entente Européenne d'Áviculture et de Cuniculture. 1 October 2009.
• The Complete Guide To Pigeons (Columbidae)