ಹಳದಿ ಘಾಟ್ ಕದನ

ಹಳದಿಘಾಟಿ ಯುದ್ಧವು 1576 ರ ಜೂನ್ 18 ರಂದು ನೇತೃತ್ವದ ಮೇವಾರ್ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಬರ್‌ನ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ I ನೇತೃತ್ವದ ಮೊಘಲ್ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. ಮೇವಾರಿ ಪಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮೊಘಲರು ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದರು, ಆದರೆ ಪ್ರತಾಪ್ ತನ್ನ ಸಹ ಕಮಾಂಡರ್‌ಗಳ ಮನವೊಲಿಸಿ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದನು. ೧೫೬೮ ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತೋರಗಢದ ಮುತ್ತಿಗೆಯು ಮೇವಾರದ ಫಲವತ್ತಾದ ಪೂರ್ವ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮೊಘಲರಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಳಿದ ಕಾಡು ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಇನ್ನೂ ಸಿಸೋಡಿಯರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮೇವಾರದ ಮೂಲಕ ಗುಜರಾತ್‌ಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅಕ್ಬರ್ ಹೊಂದಿದ್ದನು; ೧೫೭೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜ (ರಾಣಾ) ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅಕ್ಬರ್ ಹಲವಾರು ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ರಾಣಾನನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಅನೇಕ ರಜಪೂತ ನಾಯಕರಂತೆ ಸಾಮಂತನಾಗುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರತಾಪ್ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು, ಅದು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಗೋಗುಂಡ ಬಳಿಯ ಹಳದಿಘಾಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಿರಿದಾದ ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಯಾ ಸೈನ್ಯಗಳ ಬಲದ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ ಆದರೆ ಬಹುಶಃ ಮೊಘಲರು ಮೇವಾರ್ ಪಡೆಗಳಿಗಿಂತ ನಾಲ್ಕಕ್ಕೆ ಒಂದರಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮೇವಾರಿಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅಲೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿದವು ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪ್ ಗಾಯಗೊಂಡರು.ನಂತರ ದಿನ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ಝಾಲಾ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಅವನ ಕೆಲವು ಸೈನಿಕರು ಹಿಂಭಾಗದ ಕಾವಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಮೇವಾರ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಕ್ಬರ್ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಮೊಘಲ್ ಆಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದನು.

Chokha, Battle of Haldighati/ಹಳದಿ ಘಾಟಿ ಯುದ್ಧ, painted 1822

ಹಳದಿಘಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪ್ರತಾಪ್ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಮೊಘಲರ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಮರಣದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವನ ಪೂರ್ವಜರ ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದಿದ್ದನು.

ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಅಕ್ಬರ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಜಪೂತ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇವಾರ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಿಸೋಡಿಯಾ ಕುಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನೂ ಆಗಿದ್ದ ಮೇವಾರ್‌ನ ರಾಣಾ, ಮೊಘಲರಿಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದನು. ಇದು 1568 ರಲ್ಲಿ ಉದಯ್ ಸಿಂಗ್ II ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತೋರ್‌ಗಢದ ಮುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಮೇವಾರ್‌ನ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊಘಲರಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ನಂತರ ಮೇವಾರ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದಾಗ, ಅಕ್ಬರ್ ಅವನಿಗೆ ಹಲವಾರು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು, ರಜಪೂತ ರಾಜನನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮಂತನಾಗುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಈ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಬಯಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಗುಜರಾತ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಕ್ಬರ್ ಮೇವಾರ್‌ನ ಕಾಡು ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದನು. ಮೊದಲ ದೂತ ಜಲಾಲ್ ಖಾನ್ ಕುರ್ಚಿ, ಅಕ್ಬರನ ನೆಚ್ಚಿನ ಸೇವಕ, ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾದನು. ಮುಂದೆ, ಅಕ್ಬರನು ಅಂಬರ್ (ನಂತರ, ಜೈಪುರ ) ನ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್‌ನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು, ಅವನು ಕಚ್ವಾ ಕುಲದ ಸಹ ರಜಪೂತ, ಮೊಘಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಂಪತ್ತು ಗಗನಕ್ಕೇರಿತು. ಆದರೆ ಅವನೂ ಪ್ರತಾಪನನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಲು ವಿಫಲನಾದನು. ರಾಜ ಭಗವಂತ ದಾಸ್ ಅಕ್ಬರನ ಮೂರನೇ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದನು, ಅವನು ಸಹ ಪ್ರತಾಪನನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾದನು. ಅಬುಲ್ ಫಜಲ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಾಪ್ ಅಕ್ಬರ್ ನೀಡಿದ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಧರಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಒಲವು ತೋರಿದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಚಿಕ್ಕ ಮಗ ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್‌ನನ್ನು ಮೊಘಲ್ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಬು-ಫಜಲ್‌ನ ಈ ವೃತ್ತಾಂತವು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಮಕಾಲೀನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವೃತ್ತಾಂತಗಳಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಈ ಖಾತೆಯನ್ನು ಅಬ್ದುಲ್-ಖಾದಿರ್ ಬದಾಯುನಿ ಮತ್ತು ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ತುಜ್ಕ್-ಎ-ಜಹಾಂಗಿರಿಯಲ್ಲಿ, ಜಹಾಂಗೀರ್, ಮೇವಾರ್ ರಾಜನ ಹಿರಿಯ ಮಗ 1615 CE ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಮೊಘಲ್ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಯಾವುದೇ ಅನುಕೂಲಕರ ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲದೆ ತೋಡರ್ ಮಾಲ್ ಎಂಬ ಅಂತಿಮ ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನು ಮೇವಾರ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ, ಯುದ್ಧ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.

ಮುನ್ನುಡಿ

ಕುಂಭಾಲ್‌ಗಢದ ಬಂಡೆಯ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದ ರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್, ಉದಯಪುರದ ಬಳಿಯ ಗೋಗುಂಡ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅಕ್ಬರ್ ತನ್ನ ಕುಲದ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿರೋಧಿಗಳಾದ ಮೇವಾರದ ಸಿಸೋಡಿಯಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಕಚ್ವಾ, ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್‌ನನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು. ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಮಂಡಲ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಗೋಗುಂಡಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಸುಮಾರು 14 miles (23 km) ಗೋಗುಂಡದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಖಮ್ನೋರ್ ಗ್ರಾಮವಿತ್ತು, ಗೋಗುಂಡದಿಂದ " ಹಳದಿಘಾಟಿ " ಎಂಬ ಅರಾವಳಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಒಂದು ದಿಣ್ಣೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಅದರ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದಾಗ, ಅರಿಶಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ( ಹಲ್ದಿ ) ಹೋಲುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹಳದಿ ಮರಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್‌ನ ಚಲನವಲನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ರಾಣಾ, ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಪಡೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾ ಹಳದಿಘಾಟಿ ಪಾಸ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದನು. 1576 ರ ಜೂನ್ 18 ರಂದು ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

ಸೈನ್ಯದ ಬಲ

ಮೇವಾರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಣಾನ ಪಡೆಗಳು 20,000 ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು, ಇವು ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್‌ನ 80,000-ಬಲವಾದ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದವು. ಜಾದುನಾಥ್ ಸರ್ಕಾರ್ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್‌ನ ಕುದುರೆ ಚೇತಕ್, ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್‌ನ ಯುದ್ಧ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾರಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಯಂತೆಯೇ ಅವು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜಾದುನಾಥ್ ಸರ್ಕಾರ್ ಮೊಘಲ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು 10,000 ಬಲಶಾಲಿ ಎಂದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸತೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್‌ನ ಸೈನ್ಯವು 5,000–10,000 ಪುರುಷರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ರಜಪೂತರು ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಅಲ್ ಬದಾಯುನಿ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಣಾನ ಸೈನ್ಯವು ಪನರ್ವಾದ ರಜಪೂತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಾಣಾ ಪುಂಜಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 3,000 ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 400 ಭಿಲ್ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಕಾಲಾಳುಪಡೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್‌ನ ಅಂದಾಜು ಪಡೆಗಳು ಸುಮಾರು 10,000 ಪುರುಷರಾಗಿದ್ದವು. ಇವರಲ್ಲಿ 4,000 ಜನರು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಕುಲದ ಸದಸ್ಯರು, ಜೈಪುರದ ಕಚ್ವಾಗಳು, 1,000 ಇತರ ಹಿಂದೂ ಮೀಸಲು ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು 5,000 ಜನರು ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸೈನ್ಯದ ಮುಸ್ಲಿಮರು. ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ಯುದ್ಧ ಆನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ರಜಪೂತರು ಯಾವುದೇ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊಘಲರು ಚಕ್ರಗಳ ಫಿರಂಗಿ ಅಥವಾ ಭಾರೀ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಸ್ಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು.

Man Singh I ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್, Mughal Painting

Portrait of Maharana Pratap Singh ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್

ಸೇನಾ ರಚನೆ

ರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್‌ನ ಅಂದಾಜು 800 ಸೈನಿಕರಿದ್ದ ವ್ಯಾನ್‌ಗೆ ಹಕೀಮ್ ಖಾನ್ ಸುರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಫ್ಘನ್ನರು, ದೋಡಿಯಾದ ಭೀಮ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ರಾಮದಾಸ್ ರಾಥೋರ್ ( ಚಿತ್ತೋರ್ ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಜೈಮಲ್‌ನ ಮಗ) ಇದ್ದರು. ಬಲಪಂಥೀಯರು ಸರಿಸುಮಾರು 500 ಸೈನಿಕರಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ರಾಜ ರಾಮಶಾ ತೋಮರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂವರು ಪುತ್ರರು, ಸಚಿವ ಭಾಮಾ ಶಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರ ತಾರಾಚಂದ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಎಡಪಂಥೀಯರು ಬಿಡಾ ಝಾಲಾ [lower-alpha ೧] ಮತ್ತು ಝಾಲಾದ ಅವರ ಕುಲದವರು ಸೇರಿದಂತೆ 400 ಯೋಧರನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಾಪ್ ತನ್ನ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,300 ಸೈನಿಕರನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಬಾರ್ಡ್‌ಗಳು, ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಗರಿಕರು ಸಹ ಪಡೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಭಿಲ್ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ಏರಿದರು. ಮೊಘಲರು ಬರ್ಹಾದ ಸಯ್ಯದ್ ಹಾಶಿಮ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 85 ಚಕಮಕಿ ಸೈನಿಕರ ತುಕಡಿಯನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. ಅವರ ನಂತರ ಜಗನ್ನಾಥ ನೇತೃತ್ವದ ಕಚ್ವಾ ರಜಪೂತರ ಪೂರಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮುಂಚೂಣಿ ಪಡೆ ಮತ್ತು ಬಕ್ಷಿ ಅಲಿ ಅಸಫ್ ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊಘಲರು ಬಂದರು. ನಂತರ ಮಾಧೋ ಸಿಂಗ್ ಕಚ್ವಾ ನೇತೃತ್ವದ ಗಣನೀಯ ಮುಂಚೂಣಿ ಮೀಸಲು ಬಂದಿತು, ನಂತರ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಸ್ವತಃ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮೊಘಲ್ ಎಡಪಂಥೀಯರನ್ನು ಬಡಾಕ್ಷನ್‌ನ ಮುಲ್ಲಾ ಖಾಜಿ ಖಾನ್ (ನಂತರ ಘಾಜಿ ಖಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಮತ್ತು ಸಂಭಾರ್‌ನ ರಾವ್ ಲೋಂಕರ್ನ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಲೀಂ ಚಿಸ್ತಿಯ ಸಂಬಂಧಿಕರಾದ ಫತೇಪುರ್ ಸಿಕ್ರಿಯ ಶೇಖ್ಜಾದಾಸ್ ಸೇರಿದ್ದರು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪಡೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಘಟಕವು ಬರ್ಹಾದ ಸಯ್ಯಿದ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಬಲಪಂಥದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಮಿಹ್ತಾರ್ ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಾವಲು ಪಡೆ ಮುಖ್ಯ ಸೈನ್ಯದ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿತು.

ಯುದ್ಧ

ರಾಣಾನ ದಾಳಿಯು ಮೊಘಲ್ ಸೈನ್ಯದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಕುಸಿಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸೈನ್ಯವು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಅಬುಲ್ ಫಜಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ರಾತಿ-ತಲೈ (ನಂತರ ರಕ್ತ್ ತಲೈ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು) ಎಂಬ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರು. ಅಬುಲ್ ಫಜಲ್ ಈ ಸ್ಥಳವು ಖಮ್ನೋರ್‌ಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ಯುದ್ಧವು ಗೋಗುಂಡಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ಬದಾಯುನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇವಾರ್ ಸೈನ್ಯವು ಮೊಘಲರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅವರ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು, ಮೊಘಲರ ಮುಂಭಾಗವು ಮುರಿದುಹೋಯಿತು. ಆದರೆ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಾವಲುಗಾರರನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವವರೆಗೂ ಮೀಸಲು ಪಡೆಗಳು ದಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಅವನ ನಂತರ ಮಿಹ್ತಾರ್ ಖಾನ್ ಬಂದರು, ಅವರು ಕೆಟಲ್-ಡ್ರಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸೈನ್ಯ ಬಲವರ್ಧನೆಗಳ ಆಗಮನದ ಬಗ್ಗೆ ವದಂತಿಯನ್ನು ಹರಡಿದರು, ಮೊಘಲ್ ಮಸ್ಕಿಟೀರ್ ಲೈನ್ ರೈಫಲ್ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ಮೇವಾರಿ ಯುದ್ಧ ಆನೆಗಳ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮುರಿಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.