ಸದಸ್ಯ:Venugopal.rp/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ

ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರರ 'ಶಿವರಾತ್ರಿ': ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವದ ಪುನರ್ಸೃಷ್ಟಿ ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರರ 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕವು ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಪುನರ್ಮನನ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಟಕವು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆ ಅಥವಾ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಜೀವನಾಧಾರಿತ ಕಥನವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಕಂಬಾರರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಜನಪದೀಯ (ಜಾನಪದ) ಮತ್ತು ಮಿಥಕೀಯ (ಪೌರಾಣಿಕ) ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ಸಮಾಜದ ಚಲನಶೀಲತೆ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತದೆ. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಬಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಲನೆಯು ಈ ನಾಟಕದ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ಕಂಬಾರರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಕನ್ನಡದ ದೇಸೀ ಸಂವೇದನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕದ ವಸ್ತು, ಆಶಯ, ರಂಗಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ೧. ವಚನ ಚಳವಳಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಕ್ರಾಂತಿ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಕಾಯಕದ ಭೇದಭಾವ, ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು. ನಾಟಕವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ:

* ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ: ನಾಟಕವು ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶ್ರಮವೂ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತವಾದುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಾಸೋಹ ತತ್ವವು ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
* ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆ: ಬಸವಣ್ಣನವರು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ತನ್ನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ನೇರ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಾತಿಯ ಮೇಲು ಕೀಳು ಮತ್ತು ಲಿಂಗಭೇದಗಳು ಇಲ್ಲವಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಶಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಟಕವು ಈ ತತ್ವಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ದೃಶ್ಯೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.
* ಅನುಭವ ಮಂಟಪ: ಈ ನಾಟಕವು ಅನುಭವ ಮಂಟಪವನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರದೆ, ಸಮಾನತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಚನಕಾರರು ತಮ್ಮ ಅನುಭಾವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ-ಸಾಮಾಜಿಕ ವೇದಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

೨. ಕಂಬಾರರ ಮಿಥಕೀಯ ಮತ್ತು ಜನಪದೀಯ ಶೈಲಿ ಕಂಬಾರರು 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ಅದರ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿ. ಅವರು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅನುಕರಿಸದೆ, ತಮ್ಮ ಜಾನಪದೀಯ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಮಿಥ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆ: ಕಂಬಾರರು ಬಸವಣ್ಣನವರನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅವರನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ದೇವತೆಯನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲು ಮಿಥಕೀಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕುರಿತಾದ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ಲಾವಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ನಾಟಕದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ನಾಟಕವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡು ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
* ಭಾಷಾ ಸೊಗಡು: ನಾಟಕದ ಭಾಷೆಯು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಡುಮಾತಿನ ಲಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯು ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಳವಳಿಯು ಕೇವಲ ಪಂಡಿತರ ಚಳವಳಿಯಾಗಿರದೆ, ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಚಳವಳಿ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತುಗಳ ನಡುವಿನ ಲಯಬದ್ಧ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಾಟಕೀಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
* ಕಥನ ಮತ್ತು ರಂಗವಿನ್ಯಾಸ: ಕಂಬಾರರ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಗೇಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಂಗ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠೀಯತೆ (ಕನಿಷ್ಠವಾದ) ಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲು ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

೩. ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ದುರಂತದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಂತೆ, 'ಶಿವರಾತ್ರಿ'ಯೂ ಸಹ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನಡುವಿನ ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಟಕವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದುರಂತಮಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

* ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ವಿರೋಧ: ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಗಳು ಅಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾಗಟೆ, ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಿದೇವರಂಥ ಪಟ್ಟಭದ್ರ ವರ್ಗಗಳ ವಿರೋಧವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ನಾಟಕದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಟಕವು ಈ ವರ್ಗದವರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಡೆಸುವ ಕುತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಮನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
* ದೇಸೀ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದ ಸಂಘರ್ಷ: ಕಂಬಾರರು ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದೇಸೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ (ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತು ಶರಣರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ) ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ (ಪಾರಂಪರಿಕ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ) ನಡುವಿನ ವೈಚಾರಿಕ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿರದೆ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.
* ಬಸವಣ್ಣನವರ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷ: ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಾಯಕರಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪಡುವ ಪಾಡು ನಾಟಕದ ತಿರುಳಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮಹಾನ್ ಕನಸುಗಳು, ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಎದುರಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ವೈಫಲ್ಯಗಳು ಅವರಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಆ ಒಂದು ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಜಾತಿ ಕೇಳಿದ್ದೇ ಘೋರ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುರಂತವು ಇಡೀ ಚಳವಳಿಯ ದುರಂತವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.

೪. ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳು 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕವು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

* ವಚನ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಶಕ್ತಿ: ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಅಕ್ಕ ನಾಗಮ್ಮ, ನೀಲಾಂಬಿಕೆಯಂತಹ ಸ್ತ್ರೀ ವಚನಕಾರರು ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು. ಅನುಭವ ಮಂಟಪವು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು, ಅನುಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.
* ನೀಲಾಂಬಿಕೆಯ ಪಾತ್ರ: ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪತ್ನಿಯಾದ ನೀಲಾಂಬಿಕೆಯ ಪಾತ್ರವು ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಆಕೆ ಕೇವಲ ಪತ್ನಿಯಾಗಿರದೆ, ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಸದೃಢವಾಗಿರುವ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಆದರ್ಶ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.
* ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸವಾಲುಗಳು: ನಾಟಕವು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಒಳಗೇ ಎದುರಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹುತ್ತದೆ. ಅಂದಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದ ನಡುವೆಯೂ, ವಚನ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಧ್ವನಿಯು ಈ ನಾಟಕದ ಮೂಲಕ ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

೫. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು 'ಶಿವರಾತ್ರಿ'ಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಕಂಬಾರರ 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕವು ಕೇವಲ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಕಥೆಯಾಗಿರದೆ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

* ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ: ಬಸವಣ್ಣನವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ನಾಟಕವು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಘನತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಸಂದೇಶವು ಪ್ರತಿ ಯುಗಕ್ಕೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದುದು.
* 'ತಲೆದಂಡ'ಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ: ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ತಲೆದಂಡ' ನಾಟಕದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ನಾಡರು ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಸಂಘರ್ಷದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಿದರೆ, ಕಂಬಾರರು ಅನುಭಾವ, ಭಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ದೇಸೀ ಸಂವೇದನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕವು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾನವೀಯ ಆಯಾಮವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.
* ಕಲಾತ್ಮಕ ಮಹತ್ವ: ಕಂಬಾರರು ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದೀಯ ರೂಪಕಗಳು, ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಸಮರ್ಥ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ತೀರ್ಮಾನ ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರರ 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕವು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾನ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಳವಳಿಯ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಟಕವು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಆದರ್ಶ ಮತ್ತು ಆಶಯಗಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಪ್ರಯತ್ನ, ಅದರ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ದುರಂತವನ್ನು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಬಾರರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತು, ಜನಪದೀಯ ಶೈಲಿ, ಮತ್ತು ಅನುಭಾವಿಕ ಆಳವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದೃಶ್ಯ ಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಾಟಕವು ಕೇವಲ ಭೂತಕಾಲದ ಘಟನೆಯಾಗಿರದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ರಾತ್ರಿಯ ಮೌನವು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕನಸುಗಳ ದಹನ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರುವ ಆಶಯ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ.