ಸದಸ್ಯ:Priyanka R Gowda

ಕರಡಿ ಮಜಲು — ಜನಪದದ ಜೀವಂತ ವಾದ್ಯಕಲೆ

ಕರಡಿ ಮಜಲು (ಅಥವಾ ಕರಡಿ ಮೇಳ) ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ವಾದ್ಯಕಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಈ ಕಲೆ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಬ್ಬಗಳು, ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಮದುವೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. “ಕರಡಿ” ಎಂಬುದು ಚರ್ಮದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಡೊಳ್ಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ, ಮತ್ತು “ಮಜಲು” ಎಂದರೆ ಮೇಳ, ಸಮೂಹ, ತಂಡ. ಹೀಗಾಗಿ ಕರಡಿ ಮಜಲು ಎಂದರೆ ಕರಡಿ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ವಾದ್ಯಗಾರರ ಗುಂಪು ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ಬೆಳಕು

ಕರಡಿ ಮಜಲು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಲೆ. ಜನಪದ ಸಂಶೋಧಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಇದು ಮೂಲತಃ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು. ದೇವರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರಡಿ ಮಜಲು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕರಡಿಯ ಘೋಷವು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳ ಸಂತೋಷ, ಮದುವೆಯ ಸಂಭ್ರಮ, ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ವಾದ್ಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ

ಕರಡಿ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಡು, ಎಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಕುರಿಯ ಚರ್ಮದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಮ ಹಾಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಡೊಳ್ಳಿನಂತಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬದಿ ತೀವ್ರ, ಚುರುಕಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿ ಗಂಭೀರ, ಆಳವಾದ ಘೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಾದಕರು ಬಲಗೈಯಿಂದ ಒಂದು ಬದಿಯನ್ನು, ಎಡಗೈಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತು ನುಡಿಸುವ ರೀತಿಯೂ ವಿಶೇಷ. ವಾದ್ಯಗಾರನು ಕರಡಿಯನ್ನು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮುಂದೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಿಂತುಕೊಂಡೇ ನುಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾಳನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಮಂಜೀರಾ ಅಥವಾ ತಾಳಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಈ ವಾದ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಶಹನಾಯಿ ಅಥವಾ ನಾದಸ್ವರಂ ಹಾದಿಗಳೂ ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ

ಒಂದು ಕರಡಿ ಮಜಲು ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 6 ರಿಂದ 12 ಮಂದಿ ವಾದಕರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಕರಡಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಉಳಿದವರು ತಾಳ ಅಥವಾ ಮಂಜೀರಾ ಹಿಡಿದು ಲಯ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಂಡದ ನಾಯಕನು ಹಾಡು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಉಳಿದವರು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಂತೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

“ಶರಣು ಶ್ರೀ ಗುರುವರ, ಮರಣರಹಿತಕರ” ಎಂಬಂತಹ ಪಲ್ಲವಿಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ನಂತರ ತಾಳದ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಆನಂದ, ಉತ್ಸಾಹ, ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ, ವಾದಕರು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ವಾದ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಿರುಗುತ್ತಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ

ಕರಡಿ ಮಜಲು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಂಗೀತವಲ್ಲ — ಅದು ಒಂದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅನುಭವ. ಹಬ್ಬಗಳು, ಉತ್ಸವಗಳು, ದೇವರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಮದುವೆಗಳು—all these moments come alive with its beats. ಕರಡಿಯ ಘೋಷವು ಕೇವಲ ಕಿವಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ತುಂಬುತ್ತದೆ.

ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕರಡಿಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ದೇವರ ಆರ್ಭಟವನ್ನು ತೋರುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಭ್ರಮದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಜನರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುವ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕರಡಿ ಮಜಲು ಧಾರ್ಮಿಕ-ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ.

ಕರಡಿ ಮನೆತನಗಳ ಪಾತ್ರ

ಕರಡಿ ಮಜಲು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಪರಂಪರೆಕಲೆ. ಕರಡಿ ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗವಲ್ಲ, ಬದುಕಿನ ಭಾಗ. ಅವರು ಹಬ್ಬ-ಜಾತ್ರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಊರು-ಊರಿಗೆ ತೆರಳಿ ತಮ್ಮ ಕಲೆಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ರಕ್ಷಕರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೊಡುಗೆ

ಕರಡಿ ಮಜಲು ಕಲೆಯನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಿ ಜನಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಚನ್ನಮಲ್ಲಪ್ಪ ಗಂಗಪ್ಪ ಕರಡಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಪ್ರಮುಖ. ಅವರ “ಕರಡಿ ಮಜಲು” ಎಂಬ ಕೃತಿ ಈ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ತಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಪದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಸಹ ಈ ಕಲೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕಲಾ ಶಿಬಿರಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರಡಿ ಮಜಲುಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಧ್ವನಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ

ಕರಡಿಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಜನರು “ಸಿಂಹದ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ” ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕರಡಿ ಮಜಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೆ, ಹಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿಯೂ ಅದರ ಘೋಷ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಶಬ್ದ ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಕುಣಿಯಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಆನಂದಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೋಲಿಕೆ: ಇತರೆ ಜನಪದ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ

ಕರಡಿ ಮಜಲು “ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ” ಮತ್ತು “ಕರಡಿ ಕುಣಿತ”ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನೃತ್ಯಮಯ ಚಲನೆಗಳಿರುವಾಗ, ಕರಡಿ ಮಜಲು ಶುದ್ಧ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಘೋಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕರಡಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಕರಡಿ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಕುಣಿಯುವ ನೃತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ವೇಷಕಲೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕರಡಿ ಮಜಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾದ್ಯಮೇಳ.

ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಕರಡಿ ಮಜಲು

ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕರಡಿ ಮಜಲು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ನಗರಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ, ಮೈಸೂರು ದಸರಾ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕರಡಿ ಮಜಲು ತನ್ನ ಘೋಷವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿದೆ.

ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸಹಕಾರದಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಟಿವಿ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಕಲೆಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಂಘಗಳು ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸವಾಲುಗಳು

ಆದರೆ, ಈ ಕಲೆಗೆ ಕೆಲವು ಸವಾಲುಗಳೂ ಎದುರಾಗಿವೆ. ವಾದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚರ್ಮವನ್ನು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಎದುರಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಯುವಪೀಳಿಗೆಯವರು ನಗರ ಜೀವನದತ್ತ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕಲೆಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕಡಿಮೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದೂ ಒಂದು ತೊಂದರೆ.

ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ

ಕರಡಿ ಮಜಲು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾದ್ಯಕಲೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಕನ್ನಡ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ಹೆಮ್ಮೆ. ಇದನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಲು, ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಕಲೆಯ ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕರಡಿ ಮಜಲು ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಗೌರವಧನ, ಪಿಂಚಣಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಬೇಕು. ಡಿಜಿಟಲ್ ದಾಖಲೆ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು.

ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿ

ಕರಡಿ ಮಜಲು ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಪಾಲಿಗೆ ಇದು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು, ಸರ್ಕಾರ, ಸಮಾಜ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ದುಡಿಯುವುದು ಅವಶ್ಯಕ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಮಕ್ಕಳು ಇದನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆತರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲ, ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೂ ಗರ್ಜಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.

ಕರಡಿ ಮಜಲು — ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಣ್ಣಿನ ನಾದ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಇಂದು ನಗರಗಳ ಉತ್ಸವಗಳವರೆಗೂ ಹರಡಿರುವ ಘೋಷಮಯ ಕಲೆ. ಇದರ ತಾಳಕ್ಕೆ ಜನರು ಕುಣಿದು ಕುಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ದೇವರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವ ಉಕ್ಕುತ್ತದೆ, ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಸಿಡಿಲು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲೆ ಕೇವಲ ಸಂಗೀತವಲ್ಲ, ಅದು ಬದುಕಿನ ಉತ್ಸವ. ಕರಡಿ ಮಜಲು ಕನ್ನಡ ಜನಪದದ ಅಜರಾಮರ ಆಸ್ತಿ; ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

• janapada.karnataka.gov.in

• ವಿಕಿಪೀಡಿಯ: kn.wikipedia.org/wiki/ಕರಡಿ_ಮಜಲು

• ಚನ್ನಮಲ್ಲಪ್ಪ ಗಂಗಪ್ಪ ಕರಡಿ, ಕರಡಿ ಮಜಲು, ಪುಸ್ತಕ ಮಾಹಿತಿ — bookbrahma.com

• kanaja.karnataka.gov.in