ಸದಸ್ಯ:Doddanagouda.gudihindin/sandbox

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಇಂದ
Jump to navigation Jump to search
                                                                ಶ್
ನಮ್ಮ ದೇಶವೇ ಹೆಮ್ಮೆ ಪದುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಅದ್ಭುತ ಕಲೆಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಅಮೋಘ ಕಲೆ ಉಕ್ಷಗಾನ. ಗೀತೆ- ವಾದ್ಯ- ನೃತ್ಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಕಲೆ ಇದು. ಮೂಡಲಪಾಯ ಹಾಗೂ ಪಡುವಲುಪಾಯ ಎಂಬ ಭೇದಗಳಿವೆ. ಪಡುವಲುಪಾಯದಲ್ಲಿ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಬಡಗತಿಟ್ಟು ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. 

ಡಾ. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಜೋಶಿಯವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವಂತೆ "ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ, ಅಭಿನಯ, ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾತುಗಾರಿಕೆಗಳೆಂಬ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಮ್ಮಿಲನವೇ ಯಕ್ಷಗಾನ". ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹೆಸರೆ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ "ಯಕ್ಷಾರ್ಥ ಗಾನಂ" ಎಂದರೆ, ಪೊಜೆಗೋಸ್ಕರ ನಡೆಯುವ ಗಾನ.ಇಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು, ಹನ್ನೇರಡು ಆಟದ ಮೇಳಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳವು ಒಂದು.

ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳದ ಇತಿಹಾಸ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಸ.೧೮೧೨ರಲ್ಲಿ ಅಂದಿನಜ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರಯ್ಯ ಹೆಗಡೆಯವರು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅರಸರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಸನ್ನಧಾನಕ್ಕೆ ದಶಾವತಾರ ಮೇಳವೊಂದನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆಂದು ತಾ. ೧೨-೧೧-೧೮೬೭ ರಲ್ಲಿ ಆಗ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರ ಒಂದರಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ರಾಜ ಮುದ್ರಾಂಕಿತವಾದ ಈ ಪತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾವು ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ೧೮೧೨ನೇ ಇಸವಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳವೋದು ಅಸ್ಥತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸುಮಾರು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯತೊಡಗಿದಾಗ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮೇಳವು ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆದಿರಬಹುದು. ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ ಶರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮೇಳ ಮೋದಲ ತಿರುಗಾಟದ ಆಟವನ್ನು ಶುರು ಮಾಡಿತು. ಶ್ರೀ ಮಂಜಯ್ಯ ಹೆಗಡೆಯವರ ನಂತರ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾಗಳಾದ ಶ್ರೀ ರತ್ನವರ್ಮ ಹೆಗಡೆಯವರು ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಹೋರಡುವೋತೆ ಮಾಡಿದರು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮೇಳವನ್ನು ಬೇರೆಯವರು ನಡಸುತ್ತದ್ದರು. ಜಿಲ್ಲುಯ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರನ್ನೇಲ್ಲ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಹಾಕಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.ಪೂಜ್ಯ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗಡೆಯವರು ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಬಳಿಕ ಧರ್ಮಾಸ್ಥಳ ಮೇಳ ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರವಾಗಿ ರೂಪತಾಳಿತು. ಅವರು ಂಎಳದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದರು. "ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ ಅಳಿಯಬಾರದೆಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮರದ ಕಿರೀಟಗಳನ್ನು, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೋಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದಿಂದ ಇಂದು ಮಾಯವಾಗಿರುವ ಬಣ್ಣದ ವೇಷದ ಕಿರೀಟಗಳು , ಹನುಮಂತನ ಕರೀಟಗಳು, ಹೆಣ್ಣು ವೇಷದ ಕಿರೀಟ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಮ,ಆಡಿಸಿ ಕಿರೀಟಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಕೋಳ್ಳಲೇಬೇಕು, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೋಳ್ಳಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಪೌರಾಣಿಕವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಆಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಶ್ರೀ ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರರ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮೇಳಕ್ಕೇಂದೆ ಹಲವಾರು ಶುದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯ ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶ್ರೀ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮೇಳದ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕೋಂದು ಹೊಸ ಭರವಸೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಡರು. ಮುಂಬಯಿ, ದೆಹಲಿ, ಹೈದರಾಬಾದ ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹಡಗ್ಗಡೆಯವರು ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಶರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತ್ತದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಿ. ಕಲ್ಲಾಡಿ ಕೊರಗ ಶೆಟ್ಟಿಯನ್ನುವವರು ಆಕಲೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನವು ಬರಿ ಬಯಲಾಟವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಟೆಂಟಿನ ಆಟವಾಗಿ ಮಾಡಿ ನಾಟಕದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅದಕ್ಕಿತ್ತು ಆಕರ್ಷಕಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಕಲೆಯ ಮೂಲ ಸ್ವರುಪ ಕೆಟ್ಟಿತು ಎನ್ನುವ ಕಳಕಳಿಉ ಆರೋಪವು ಕೇಳಿಬಂತು. ಆದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸದಅಭಿರುಚಿಗೆತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಸ್ರೀ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನ್ಐಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಯಕ್ಷಗಾವ ಕಲೆಗೆ ಒದಗಿದ ಈ ಪತನವನ್ನು ಕಂಡು ಅನೇಕರು ಮರುಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲೆಯಾದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕೇಂದು ಅವರು ಪೂಜ್ಯ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪರಿಣಅಮವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಸದುದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ'ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಕವನಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

೧;ಮೈಸೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ ೨.ರಕ್ತಾಕ್ಷಿ

ಕಾದಂಬರಿಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  • ಕವಲು
  • ಚೋಮನ ದುಡಿ
  • ಕಾನೂರು ಹೆಗ್ಗಡತಿ
  • ಆವರಣ

ಉಲ್ಲೇಖ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

[Referenceses/>]ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದೆ.www.yourepeat.com/g/YAKSHAGANA