ಮಹಾಲಾಸ

ಮ್ಹಾಳಸ
ಖಂಡೋಬ ಮತ್ತು ಮ್ಹಾಳಸ ಮನಿ-ಮಲ್ಲ ದಾನವರನ್ನು ವಧಿಸುವುದು — ಜನಪ್ರಿಯ ಓಲಿಯೋಗ್ರಾಫ್, ಸು. ೧೮೮೦.
ದೇವನಾಗರಿ	म्हाळसा, महालसा
ಸಂಸ್ಕೃತ ಲಿಪ್ಯಂತರಣ	Mhāḷasā
ಸಂಲಗ್ನತೆ	ಮೋಹಿನಿಯ ಅವತಾರ ಪಾರ್ವತಿ (ಖಂಡೋಬ ಪಂಥದಲ್ಲಿ)
ಆಯುಧ	ತ್ರಿಶೂಲ
ಸಂಗಾತಿ	ಖಂಡೋಬ (ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ)

ಮ್ಹಾಳಸ (ಮರಾಠಿ: म्हाळसा IAST: Mhāḷasā), ಮ್ಹಾಳಾಸ ಅಥವಾ ಮಹಾಲಾಸ ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ, ಒಬ್ಬ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇವತೆಯಾಗಿ, ಅವಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ ಮೋಹಿನಿಯ ರೂಪವೆಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಖಂಡೋಬ ಪಂಥದಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಜಾನಪದ ದೇವತೆ ಖಂಡೋಬನ, ಅಂದರೆ ಶಿವನ ರೂಪದ, ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ಅವಳನ್ನು ಶಿವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮ್ಹಾಳಸಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಗೋವಾದ ಮರಡೋಲ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮರಡೋಲ್ನಲ್ಲಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವಾದ ಮಹಾಲಾಸ ನಾರಾಯಣಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಕುಲದೇವತೆ (ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ) ಆಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.

ಪ್ರತಿಮಾ ವಿಜ್ಞಾನ

ಮಹಾಲಾಸ ನಾರಾಯಣಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಲಾಸಳ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿವೆ, ಅವು ತ್ರಿಶೂಲ, ಕತ್ತಿ, ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಲೆ ಮತ್ತು ಪಾನ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ. ಅವಳು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ದಾರ) ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಮಲಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯ ಅಥವಾ ದಾನವನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾಳೆ, ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಲೆಯಿಂದ ಸ್ರವಿಸುವ ರಕ್ತವನ್ನು ಹುಲಿ ಅಥವಾ ಸಿಂಹ ನೆಕ್ಕುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ದೈವಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗೂ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ತುಳುನಾಡುದ ವೈಷ್ಣವರು ಅವಳನ್ನು ಮೋಹಿನಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿ, ನಾರಾಯಣಿ ಮತ್ತು ರಾಹು-ಮತ್ತನಿ (ರಾಹುವನ್ನು ವಧಿಸಿದವಳು) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ಭವಿಷ್ಯ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮ್ಹಾಳಸಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ತೋಳುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಖಂಡೋಬನ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದಂತಕಥೆಗಳು

ಒಂದು ಜಾನಪದ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಹಾಳಸಳನ್ನು ಶಿವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಹಾಳಸಳು ತಿಮ್ಮಸೇಠ ಎಂಬ ಶ್ರೀಮಂತ ಲಿಂಗಾಯಿತ ವರ್ತಕನ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು. ತಂದೆಯ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಖಂಡೋಬನ ದೈವಿಕ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಹಾಳಸಳನ್ನು ಪೌಷ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು (ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪೌಷ ಮಾಸದ ಪೂರ್ಣಿಮೆ) ಪಾಲಿ (ಪೆಂಬರ್)ನಲ್ಲಿ ಖಂಡೋಬನಿಗೆ ಮದುವೆಯಾದಳು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದವು. ಈ ಘಟನೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪೌಷ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಪಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪೂಜೆ

ಗೋವಾದಲ್ಲಿರುವ ಮರಡೋಲ್ ದೇವಾಲಯ

ಮಹಾಲಾಸ/ಮ್ಹಾಳಸಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ (ಗ್ರಾಮ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆ) ಆಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಗೋವಾದ ಮರಡೋಲ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮರಡೋಲ್ನಲ್ಲಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ, ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅವಳ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಅವಳು ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕರಾಡೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಪಡ್ಯೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ದೈವಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕಲಾವಂತ, ಭಂಡಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಗಳ ಕುಲದೇವತೆ (ಕುಟುಂಬದ ದೇವತೆ) ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.

ದೇವತೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ವಲಸೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವೆರ್ಣಾ, ಕಾರವಾರ, ಕುಮಟಾ, ಮುದಗೇರಿ, ಕುಂದಾಪುರ, ಬಸ್ರೂರು, ಶಿರ್ವಾ, ಮಂಗಳೂರು, ಕಾಸರಗೋಡು, ಹರಿಕಂದಿಗೆ, ಮಲ್ಪೆ, ಮಡಂಗೇರಿ (ಗೋಕರ್ಣದ ಬಳಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ) ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮ್ಹಾಳಸಳನ್ನು ಖಂಡೋಬನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಅವತಾರವಾಗಿಯೂ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜೇಜೂರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಖಂಡೋಬನ ಪೂಜಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಖಂಡೋಬನೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು

• ಕುಲದೇವತಾ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಾಸ ನಾರಾಯಣಿ ದೇವಾಲಯ