ಭೂತೇಶ್ವರ ಯಕ್ಷಿಯರು

ಭೂತೇಶ್ವರ ಯಕ್ಷಿಯರು
ಭೂತೇಶ್ವರ ಯಕ್ಷಿಗಳು, ಮಥುರಾ, 2ನೇ ಶತಮಾನ ಸಾ. ಶ.. ಕಂಬಗಳ ಹಿಂಭಾಗದ ಬೌದ್ಧ ಉಬ್ಬುಗಳು ಹಿಂದಿನ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ. ಮಥುರಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿರುವ ಭೂತೇಶ್ವರ ಯಕ್ಷಿಗಳು.
Material	ಕೆಂಪು ಮರಳುಗಲ್ಲು
Period/culture	2ನೇ ಶತಮಾನ CE
Discovered	27°36′00″N 77°39′00″E
Place	ಮಥುರಾ, ಭಾರತ.
Present location	ಇಂಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ, ಭಾರತ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಥುರಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮಥುರಾ
Mathura, India (Discovery)

ಬೌದ್ಧ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಬಗಳ ಹಿಂಭಾಗ (ಇಂಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ). ಅಡ್ಡ-ಪಟ್ಟಿಗಳ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಭೂತೇಶ್ವರ ಯಕ್ಷಿಗಳು, ಇದು ಯಕ್ಷಿ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕುಶಾನರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 2ನೇ ಶತಮಾನ ಸಾ. ಶ. ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು ಭೂತೇಶ್ವರ ದಿಬ್ಬದಲ್ಲಿ, ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪ ಅವಶೇಷಗಳ ಸುತ್ತಲೂ, ಮಥುರಾದ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿವೆ. ಮಥುರಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಂಬಗಳು, ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ತುಣುಕು (ಕಂಬದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು) ಅವುಗಳು ಮಥುರಾ ಕಲೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ತಂಭಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ಕಥೆಗಳ ಜಾತಕ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳಿವೆ.ಭೂತೇಶ್ವರ ದಿಬ್ಬವು ಮೂಲತಃ ಮಥುರಾ ನಗರದ ಹೊರಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ದಿಬ್ಬಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈಗ ಆಧುನಿಕ ನಗರದೊಳಗಿದೆ.

ಕಂಬಗಳ ಮುಂಭಾಗ

ಕಂಬಗಳು ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ನಾಲ್ಕು ಇಂಚು ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು ಇಂಚು ಅಗಲ ಇದೆ. ಯಕ್ಷಿಯರು ಕುಬ್ಜರ ಆಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಟ್ಟು ಇದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಎದೆಯ ಎತ್ತರದಿಂದ ತೋರಿಸಿರುವ ಜೋಡಿ ಆಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಇವು ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಜೋಡಿಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕಲ್ಲಿನ ಆಭರಣದೊಂದಿಗೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; ಇದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಂಬಗಳ ಬದಿಗಳು ಸಮತಲವಾದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ತೂತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಈ ಅವಧಿಯ ಸ್ತೂಪಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾಂಚಿ ಅಥವಾ ಅಮರಾವತಿ ಸ್ತೂಪ. ಹಿಂದೆ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಯಕ್ಷಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಗುಂಪು ಅವರ ನಿರೂಪಣೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಆಕೃತಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಭಾರವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ನಗುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ತಮಾಷೆಯ ಮುಖಭಾವಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭರ್ಹುತ್ನಲ್ಲಿನ ಹಿಂದಿನ ಯಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ರಾಯ್ ಸಿ. ಕ್ರಾವೆನ್ ಇವುಗಳನ್ನು "ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಮತ್ತು ಅಮೆಜೋನಿಯನ್ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ನಯವಾದ, ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಅದ್ದೂರಿತನವು ಅವರಿಗೆ ತೇಲುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮಕಾಲೀನ ಮಥುರಾ ಯಕ್ಷಿ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಬಗ್ಗೆ ಬೆಂಜಮಿನ್ ರೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೀಗೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ:

ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಮೀರಿಸುವಂತಹ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯತೆ, ವೇಶ್ಯೆಯ ಕಲೆಯ ಸೌಂದರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಗಳ ಅವರ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಈ ಉಬ್ಬುಗಳು ಸಾಂಚಿ ಮತ್ತು ಭರ್ಹುತ್ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ರೂಪದ ಘನತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುವ ಸಲಹೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ದೇಹ ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಂಡಿತ್ಯದಿಂದ ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು: ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕದ ಮೇಲೆ ಅಂತಹ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ಉತ್ತರವು ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವರು ಬುದ್ಧನ ಪ್ರಪಂಚದ ಶಾಂತಿಯ ಹೊರಗಿನ ಆನಂದದ ಕ್ಷಣಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರ ಆವರಣ "ಬಾಹ್ಯ" ದ ಮೇಲೆ ಮೊನಚಾದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ, ನಂತರದ ಹಿಂದೂ ಕಲೆಯ ಮಿಥುನಗಳಂತೆ, ಅವರು ಈ ಸುಂದರವಾದ ಒಣ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದೈವಿಕ ಜೊತೆಗಿನ ಆತ್ಮದ ಐಕ್ಯತೆಯ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯತೆಯ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಲೈಂಗಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯತೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಬೇಕಿದ್ದ ತ್ರಿಭಂಗ (ಮೂರು ಬಾಗುವಿಕೆ) ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಿಗಳ ವಿವಿಧ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಕ್ಷಿ ಪಂಜರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಿವಿಯೋಲೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುವಾಗ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮೇಲಿನ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಸುರೆಯನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ದ್ರಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ. ಮಥುರಾದಲ್ಲಿನ ಅರ್ಧಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿರುವ ಯಕ್ಷಿಯು ಬೃಹತ್ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ; ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದು ಸ್ತ್ರೀ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಂಗರಕ್ಷಕರು ಅಥವಾ ಜನಾಂಗದ ಕಾವಲುಗಾರರ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಅವರು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆಭರಣಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆತ್ತಲೆಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ತೆಳುವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಾರೆ, ನೇತಾಡುವ ಮಡಿಕೆಗಳು ಸಮತಟ್ಟಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಜೋಡಿಗಳು ಮಥುರಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿರುವ ಜೈಸಿಂಗಪುರದಿಂದ , ಹಾಗೆಯೇ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮಥುರಾ ಕಂಬಗಳ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಿಗಳು ನಿಂತಿರುವ ಕುಬ್ಜ ಪುರುಷ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ದುಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಬದಲು, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಯಸಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ ಯಕ್ಷ ಪ್ರೇಮಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬಹುದು; ಪುರುಷರು ಈ ರೀತಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಅವು ಇತರ ಮಥುರಾ ಯಕ್ಷಿ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಇತಿಹಾಸ

ಮಥುರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು 1874 ರಲ್ಲಿ ಮಥುರಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸರ್ ಎಫ್.ಎಸ್. ಗ್ರೋಸ್ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಐದು ಕಂಬಗಳನ್ನು "ಚೌಪಾಲ್" (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳ) ಸಮೀಪವಿರುವ ಜಗುಲಿಯೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಒಂದನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ಕೊಂಡೊಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಗ್ರೋಸ್ ಇನ್ನೂ ಒಂದನ್ನು ಕೊಂಡೊದರು, ಮೂರನೆಯದನ್ನು ಮಥುರಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಹುಶಃ ಈಗ ಇರಿಸಿರಬಹುದು.

• 
  1897 ರಲ್ಲಿ ಐದು ಕಂಬಗಳು.
• 
  ಹಕ್ಕಿ ಪಂಜರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಮಹಿಳೆ.
• 
  ಮಥುರಾದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಯುಳ್ಳ ಯಕ್ಷಿ, ಅರ್ಧಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ.
• 
  ಮಧ್ಯದ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ವಿವರ.
• 
  ಭೂತೇಶ್ವರದ ಸ್ಥಳ (ಇಲ್ಲಿ "ಭೂತೇಶ್ವರ", ಕಂಕಾಲಿ ತಿಲಾ (ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ), ಹಳೆಯ ಮಥುರಾ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ.

ಕಂಬಗಳ ಹಿಂದೆ

ಸ್ತಂಭಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಜೀವನದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ಕಥೆಗಳ ಜಾತಕ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಮಥುರಾದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ಋಷಿ ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು

• 
  1A: ಸಿಬಿ ಜಾತಕ. ರಾಜ ಸಿಬಿ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.
• 
  1B:ಸಿಬಿ ಜಾತಕ. ರಾಜ ಸಿಬಿ ಗಿಳಿಯ ಬದಲಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಾಂಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
• 
  2A: ಸಿಬಿ ಜಾತಕ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ರಾಜ ಸಿಬಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ರಾಜ ಸಿಬಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
• 
  2B: ಕಪಿಲವಸ್ತು (ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರ) ನಿಂದ ಬುದ್ಧನಾಗಲಿರುವ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಮಹಾ ನಿರ್ಗಮನ.
• 
  2C: ಹುಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು (ಬಹುಶಃ ಕಪಿಲವಸ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿ).
• 
  3A: ನಾಲಗಿರಿಯ ಅಧೀನ.
• 
  3B: ಬುದ್ಧನು ಆನೆಯನ್ನು ನಾಲಗಿರಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ
• 
  3C: ಆನೆ ನಾಲಗಿರಿ ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
• 
  ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಕಥೆ; ಮಥುರಾ ಯಕ್ಷಿಯ ಹಿಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸುರೆಯ ಮಡಕೆ ಮತ್ತು ದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ಗೊಂಚಲು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು
• 
  ಮಥುರಾ ಯಕ್ಷಿ ಸ್ನಾನದ ನಂತರ ತನ್ನ ಉಡುಪನ್ನು ಹಾಕುವ ದೃಶ್ಯ.