ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎಂದರೆ ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ, ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಳುವಳಿಗಳ ಸಮೂಹ. ಇದು ಭಾರತದ ಸಮಾಜದೊಳಗೆ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬೇಟೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ತಮ್ಮ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಮಕಾಲೀನರಂತೆ, ಭಾರತದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ: ಸಮಾನ ವೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸಮಾನ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳು.^[೧] ಭಾರತದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಭಾರತದ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ವಿರುದ್ಧವೂ ಹೋರಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾನೂನುಗಳು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೂರು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಮೊದಲ ಹಂತ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಸುಧಾರಣಾವಾದಿಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ;^[೨]^[೩] ಎರಡನೇ ಹಂತ, 1915 ರಿಂದ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದವರೆಗೆ, ಗಾಂಧಿ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ;^[೪] ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಮೂರನೇ ಹಂತ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ, ಇದು ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.^[೪]

ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳುವಳಿಗಳಿಂದ ಸಾಧಿಸಿದ ಪ್ರಗತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ತಾರತಮ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಭೂಮಿಯ ಮಾಲಿಕತ್ವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿಸಿದೆ.^[೫] ಮಹಿಳೆಯರು ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರೋಗೇಟ್ ಆಗಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, 2025 ರವರೆಗೆ ಇದು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.^[೬] ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿಂಗ-ಚಯನಾತ್ಮಕ ಗರ್ಭಪಾತದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಸಹ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.^[೭] ಭಾರತದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳಿಗೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಹೋರಾಡುವ ಯೋಗ್ಯ ಅನ್ಯಾಯಗಳೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದವನ್ನು ಸಮಾನತೆಯ ಬದಲು ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವೆಂದು ಭಾರತೀಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.^[೮]

ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಂತೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳುವಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಟೀಕೆಗಳೂ ಇದೆ. ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸವಲತ್ತು ಪಡೆದ ಲಭ್ಯಪಡೆದ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬಡ ಅಥವಾ ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಾತಿ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.^[೯]

ಭಾರತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ರಾಜ್ಯವು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಗುಂಪಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿತು.^[೧೦] ವರದಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ರಚನಾತ್ಮಕ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಾದವಿವಾದಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪರವಾದ ವಾದವನ್ನು ಸೃಜನಶೀಲವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಕಿತ್ತು.^[೧೧] ಈ ಚಳುವಳಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದವು ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಮನವಿಗಳನ್ನು ಸಹ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಹೇಜಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹಿಳಾ ಹಿಂಸೆ, ಸತಿ, ಲಿಂಗ-ಚಯನಾತ್ಮಕ ಗರ್ಭಪಾತ, ಮತ್ತು ಹೆರಿಗೆಯ ಬಲಾತ್ಕಾರ. ಅದರಂತೆ, ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ "ಭಾರತೀಯ" ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.^[೧೨] 1975–1985ರ ದಶಕವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಮಹಿಳಾ ದಶಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಮಹಿಳಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.^[೩]

ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಮಕಾಲೀನರಂತೆಯೇ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅವರು ಎದುರಿಸುವ ರೀತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಅವರ ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ರೂಪವು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಧರ್ಮದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗರು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ದೇವತೆಗಳ ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರತಿಮೆಯತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಮಾತೃಪ್ರಭುತ್ವ ಪೂರ್ವ-ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವವಲ್ಲದ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಗಳು ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀ-ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಮಾತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ದಮನಕಾರಿ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುಟುಂಬ ರಚನೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೂಲಕ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾತುಕತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: ವಯಸ್ಸು, ಕ್ರಮ ಸ್ಥಾನ, ಮೂಲದ ಕುಟುಂಬ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ಪುರುಷರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ. ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾಯಾದಿ, ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಡೆಯುವುದು, ಬಂಧುತ್ವ, ಜಾತಿ, ಸಮುದಾಯ, ಗ್ರಾಮ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸೇರಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ನಾಯರ್ ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರಿನ ಶೆಟ್ಟಿ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯಗಳು ಮಾತೃಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಬೇಕು.^[೧೩] ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಿರಿಯ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆ ಆಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಸಿಖ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಹ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಲಿಂಗ-ತಟಸ್ಥ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.^[೧೪]^[೧೫]^{[N ೧]} ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅನುಸೂಚಿತ ಪಂಗಡಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, "ಕೆಲವು ... [ಇವು] ಮಾತೃಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಮಾತೃವಂಶೀಯ"^[೧೩] "ಹಾಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಾನತಾವಾದಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ."^[೧೬]

ಭಾರತೀಯ ಅನುಭವದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಅನೇಕ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಏಕೈಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಲ್ಲ; ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳು, ಚೇತನದ ಮಟ್ಟಗಳು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಗುಂಪಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೆಂದರೆ "ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸುಧಾರಿತ ಕ್ರಮ."^[೧೫] ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ಮತ್ತು ಪುರುಷತ್ವದ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವಿಭೇದನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮನಾದ ಸಮಾಜದ ಕಡೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.^[೧೫]

ಇತಿಹಾಸ

ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಒಂದು ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಯೋನಿಯರ್: ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಅವರಿಂದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಮೊದಲ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು (1848);^[೧೭]^[೧೮] ತಾರಾಬಾಯಿ ಶಿಂದೆ, ಅವರು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಪಠ್ಯವಾದ ಸ್ತ್ರೀ ಪುರುಷ ತುಲನ (ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ) ಅನ್ನು 1882 ರಲ್ಲಿ ಬರೆದರು; ಮತ್ತು ಪಂಡಿತಾ ರಮಾಬಾಯಿ, ಅವರು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಜಾತಿ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು, ತಮ್ಮ ಜಾತಿಯ ಹೊರಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು (1880 ರ ದಶಕ). ಬಂಗಾಳಿ ಸುಧಾರಕರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವುದು ಸೇರಿತ್ತು, ಇದು ತನ್ನ ಗಂಡನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಚಿತೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಡುವುದರ ಮೂಲಕ ವಿಧವೆಯ ಮರಣವಾಗಿತ್ತು,^[೩]^[೧೯] ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವುದು, ವಿಧವೆಯರ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವುದು, ಉನ್ನತ ಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂ ವಿಧವೆಯರ ವಿವಾಹವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು, ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು, ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ದತ್ತು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಾನೂನು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.^[೨]

19ನೇ ಶತಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸ್ಪಾಟ್ಲೈಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರಂಭಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಪುರುಷರು ನಡೆಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರು, ಸಹೋದರಿಯರು, ಮಗಳು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದಂತಹ ಅಭಿಯಾನಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.

1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಪೆರಿಯಾರ್ ಇ.ವಿ. ರಾಮಸಾಮಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬೇರೂರಿದ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಲಿಂಗಭೇದದ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಿದರು, ದುರುಪಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಕಾಲತ್ತು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸತ್ಯಸಂಗತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು.^[೨೦]

20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ವಂತ ಸಂಘಟನೆಗಳ ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮೂವತ್ತರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ನಲವತ್ತರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, "ಮಹಿಳಾ ಸಕ್ರಿಯತೆ" ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಕಥನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಶೋಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದದ ನಡುವೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಸಮುದಾಯ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವಿರೋಧದೊಂದಿಗೆ 'ತಾರ್ಕಿಕ' ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು "ಲಿಂಗಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಾನತೆ" ಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿತು, ಇದು 1970 ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಪೇಕ್ಷ ನಿಶ್ಯಬ್ದತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.^[೪]

ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕು ಚಳವಳಿಗಳ ರಚನಾತ್ಮಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳು, ಕಾರ್ಯಗಳು, ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವರನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಸುಧಾರಕರು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಧೀನತೆಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರದ ಸುಧಾರಕರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಧೀನರಾದರು ಎಂಬುದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಾಯಂದಿರಾಗಿ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸರಿಯಾದ ಕಾಳಜಿ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ತಾಯಂದಿರಾಗಿ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒತ್ತಿಹೇಳಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಬೇರೆ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ: ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ವಾದವಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಾಯಿಯ ಚಿಹ್ನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಮಹಿಳೆಯ ಚಿತ್ರವು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು - ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಗಹನ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವಜರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಮೂಲಮಾದರಿಯ ತಾಯಿ ಅಂಕಿತಾಕ್ಷರವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು.^[೪]

ಮೊದಲ ಹಂತ: 1850–1915

ಆಧುನಿಕತೆಯ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರವಾದದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಉದಯ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಸ್ವಯಂ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಈ ಮೊದಲ ಹಂತವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ದುಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು,^[೨೧] ವಿಧವೆಯರ ಮರುಮದುವೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪುರುಷರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸಮ್ಮತಿಯ ವಯಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಮೂಲಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು.^[೪] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಂತೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಡಚಣೆಗೊಳಗಾದವು. ಈ ಚಳವಳಿಗಳು 'ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು' ವಿರೋಧಿಸಿದವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ, 'ಹಿಂದೂ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು' ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾದ ಸಮ್ಮತಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿವಾದ ಸೇರಿದಂತೆ, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೂಪದ ಪ್ರತಿರೋಧವಿತ್ತು.^[೩]^[೨೨]

ಝಾನ್ಸಿ (ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ), ಕಿತ್ತೂರು (ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ), ಭೋಪಾಲ್ (ಕುಡ್ಸಿಯಾ ಬೇಗಂ) ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್ (ಜಿಂದ್ ಕೌರ್) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮುನ್ನಡೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಳಿದರು.^[೨೩]

ಎರಡನೇ ಹಂತ: 1915–1947

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರವಾದವು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವಾದದ ಉಪಕರಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು, ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಮಹಿಳಾತ್ವಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾತ್ವದ ಅಗತ್ಯ ಮಾದರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು: ವಿಶೇಷ ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಗಾಂಧಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ವಿರುದ್ಧದ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸವಿನಯ ಅವಜ್ಞೆ ಚಳುವಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಾಳಜಿ, ಸ್ವಯಂ-ತ್ಯಾಗ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸಹನೆಯ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವವರಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಯ್ತಿದ್ದರು. ಬೋರ್ಸಾದ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ದೋಲಿಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.^[೨೪] ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ವುಮೆನ್ಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ (AIWC) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ವುಮೆನ್ (NFIW) ನಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರ ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕು, ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.^[೪]

1920 ರ ದಶಕವು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೊಸ ಯುಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಕೃತ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ 'ಸ್ತ್ರೀವಾದ' ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಘಗಳು ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದವು, ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ವುಮೆನ್ಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ನಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಂಘಟಿಸಿದವು. AIWC ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿರೋಧಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗಳೊಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರ ಬೃಹತ್ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು, 1930 ರ ದಶಕದ ಸವಿನಯ ಅವಜ್ಞಾ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ.^[೪]

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ, ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ವುಮೆನ್ಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಮತ್ತು 1954 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗವನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ವುಮೆನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದ 1947 ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಕ್ರಿಯವಾದವು, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗಿಂತ ಆದ್ಯತೆ ಪಡೆದವು.^[೨೫]

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚೇತನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಧನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಉನ್ನತಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು, ತಾಯಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಕಾಳಜಿ (ಕ್ರೇಚ್), ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯವು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಮಹಿಳೆಯರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ "ದುರ್ಬಲ ವಿಭಾಗ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾನರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.^[೨] ಹೀಗಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಸ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ ಉತ್ತಮ ಸಮಾಜವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.^[೪]

ಮೂರನೇ ಹಂತ: 1947 ರ ನಂತರ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಮಹಿಳೆಯರು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಅನುಮತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಲು ಹೋರಾಡಿದರು. ಈ ಅಸಮಾನತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಸಮಾನ ವೇತನಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು 'ನಿಸ್ತಂತು' ಕೆಲಸದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ. ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ಗುರಿಯು ಮಹಿಳೆಯರ ಉಚಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು, ಅವರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅಗ್ಗದ ಬಂಡವಾಳವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.^[೪] ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ವರ್ಗ-ಚೇತನವು 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜಾತಿ, ಪಂಗಡ, ಭಾಷೆ, ಧರ್ಮ, ಪ್ರದೇಶ, ವರ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಅಧಿಕಾರ ರಚನೆಗಳೊಳಗಿನ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಇದು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಡಿಮಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳೊಳಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈಗ, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳುವಳಿಯ ಗಮನವು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಾಜದ ಉಪಯುಕ್ತ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮೀರಿ, ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಣಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.^[೪]

ಪ್ರಮುಖ ಚಳುವಳಿಗಳು

1972 ರಲ್ಲಿ, ಮಥುರಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಬ್ಬ ಆದಿವಾಸಿ ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಚಿರೋಳಿಯಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇಬ್ಬರು ಪೊಲೀಸರು ಬಲಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಮಥುರಾಗೆ ಗಂಡುಮಗು ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಭೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎರಡು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತಿತು.^[೨೬] ಮೇಲಾಗಿ, ಮಥುರಾಗೆ ಅವಳ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಭೌತಿಕ ಗುರುತುಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳು ಅಲಾರ್ಮ್ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗೆ ತೆರೆದ ಪತ್ರ ಬರೆದು ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು.^[೨೬] ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು, ಅವುಗಳು ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಾದ್ಯಂತ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಸೆಮಿನಾರ್ಗಳು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಲಾ ಅಮೆಂಡ್ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್, 1983 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಯ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸಲ್ಲಿಕೆಯು ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.^[೨೭]

2012 ರ ನಿರ್ಭಯ ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲಮೂಲದ ಕ್ಷಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 22 ವರ್ಷದ ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಅವಳ ಗಂಡು ಸ್ನೇಹಿತರು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಸ್ನಲ್ಲಿ ಮರಳುವಾಗ, ಗಂಡು ಅರಿವಳಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಆರು ಜನರು, ಒಬ್ಬ ಕಿಶೋರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಗ್ಯಾಂಗ್-ರೇಪ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.^[೨೮] ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಸ್ಫೋಟಿಸಿದವು, ದೆಹಲಿಯ ಭಾರತ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ 1000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಸೇರಿದಂತೆ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಲು ನವದೆಹಲಿಯ ಹಲವಾರು ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವು.^[೨೯]^[೩೦] ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ, ಸಂಘ ಸರ್ಕಾರವು ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಜಸ್ಟಿಸ್ ವರ್ಮಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು.^[೩೦]

ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಳು

1966 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ಆದರು. ಅವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮೂರು ಅನುಕ್ರಮ ಅವಧಿಗಳ (1966–77) ಮತ್ತು 1980 ರಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1984 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.^[೩೧]

ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 53A, ಆಪಾದಿತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕೆಲವು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.^[೩೨] ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 164A ಹತಾಶರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.^[೩೩]

ಮೇರಿ ರಾಯ್ 1986 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಗೆದ್ದರು. ತೀರ್ಪು ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವರ ಪೂರ್ವಜರ ಆಸ್ತಿಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಅವರ ಗಂಡು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.^[೩೪]^[೩೫] ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಅವರ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮುದಾಯವು 1916 ರ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಕ್ಷೆಸನ್ ಆಕ್ಟ್ ಮತ್ತು 1921 ರ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಸಕ್ಷೆಸನ್ ಆಕ್ಟ್ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಭಾರತದ ಬೇರೆಡೆ ಅದೇ ಸಮುದಾಯವು 1925 ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಕ್ಷೆಸನ್ ಆಕ್ಟ್ ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು.^[೩೬]

1991 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ 10 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಮುಟ್ಟಿನ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ಯಾವುದೇ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹ, ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧ ತಾರತಮ್ಯವು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.^[೩೭]^[೩೮]

ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮುಂದಾಳುವಾಗಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವು ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಹು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳಾ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೀನಾ ಅಗರವಾಲ್ ಅವರು ನಡೆಸಿದ 1998 ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಭೂಮಿ ಹೊಂದಿರುವ ತಂದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 13% ಮಾತ್ರ ಮಗಳಾಗಿ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 24% ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.^[೩೯] ಇದು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಣದಂತಹ ಚಾನೆಲ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮದುವೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ದೇಶೀಯ ಹಿಂಸೆಗೆ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.^[೩೯]

ದೇಶೀಯ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರ ರಕ್ಷಣಾ ಅಧಿನಿಯಮ 2005 ದೇಶೀಯ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಭಾರತ ಸಂಸತ್ತಿನ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ 26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ "ದೇಶೀಯ ಹಿಂಸೆ" ಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ / ಮೌಖಿಕ, ಲೈಂಗಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ದುರ್ವಿನಿಯೋಗದಂತಹ ಹಿಂಸೆಯ ಇತರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ರಕ್ಷಣಾ ಆದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆಗಿ ದಂಡಿಸುವ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ 51.5% ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ / ಪಾಲುದಾರರಿಂದ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಅವರ ಪತ್ನಿಯರು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನೇಕ ಪುರುಷರು ಖರಾಬಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.^[೪೦]

ಅಲ್ಲದೆ, ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿವಾಹಿತ ಪುರುಷರು ದೇಶೀಯ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.^[೪೧]

ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ) ಅಧಿನಿಯಮ, 2013 ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು 9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಲಾ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಧಿನಿಯಮ, 2013 ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅಪರಾಧವಾಗಿ ಮಾಡಿತು, ಇದು ಸೆಕ್ಷನ್ 354 A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು / ಅಥವಾ ದಂಡದೊಂದಿಗೆ ದಂಡನೀಯವಾಗಿದೆ. ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು, ಕಾವಲು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಕೃತ್ಯಗಳಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ಆಮ್ಲ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ 10 ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಪರಾಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಜೀವಾವಧಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದಂಡದೊಂದಿಗೆ ಇರಬಹುದು.^[೪೨] ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಾತ್ಕಾರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಲಿಂಗದ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ಪ್ರವೇಶ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಶರೀರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಯೋನಿಯೊಳಗೆ, ಬಾಯಿ, ಮೂತ್ರನಾಳ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯ ಗುದದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಸಮ್ಮತಿ ಅಥವಾ ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದೆ ಲೈಂಗಿಕ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಬಾಯಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಬಲಾತ್ಕಾರದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ.^[೪೩] ಈ ವಿಭಾಗವು "ಯಾವುದೇ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ" ಎಂದರೆ "ಯಾವುದೇ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ" ಎಂದು ಸಹ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕೊರತೆಯು ಅಪರಾಧ ರಚಿಸಲು ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ತೀವ್ರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಶಿಕ್ಷೆಯು ಏಳು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇದು ಜೀವಾವಧಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದಂಡಕ್ಕೂ ಒಳಪಡಬೇಕು. ತೀವ್ರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇದು ಜೀವಾವಧಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದಂಡಕ್ಕೂ ಒಳಪಡಬೇಕು.^[೪೩] 2013 ರ ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಸಂಶೋಧಿತ ಕಾನೂನುಗಳು, ಸೆಕ್ಷನ್ 376A ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಆದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೈಂಗಿಕ ದಾಳಿಯು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಗಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಬಲಿಪಶುವನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಸಸ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರೆ, ತೀರ್ಪಿತ ಬಲಾತ್ಕಾರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜೀವನದ ಉಳಿದ ಭಾಗದವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಮರಣದಂಡನೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು."^[೪೩]^[೪೪] "ಗ್ಯಾಂಗ್ ರೇಪ್" ನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಅದೇ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಈಗ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.^[೪೪] ತೀರ್ಪಿತನು ಬಲಿಪಶುವಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಖರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿರುವ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸಹ ಪಾವತಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 357 ಬಿ ಪ್ರಕಾರ. ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಬಲಾತ್ಕಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.^[೪೪]
ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಬಲಾತ್ಕಾರ ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮೊದಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿಸಿದೆ.^[೪೫] 2013 ರ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತಿಯ ವಯಸ್ಸನ್ನು 16 ವರ್ಷಗಳಿಂದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಮತ್ತು 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಈಗ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಬಲಾತ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ.^[೪೪]

ಮೇ 2013 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಬಲಾತ್ಕಾರ ಬಲಿಪಶುವಿನ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬೆರಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಅವಳ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದಾಳಿಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ಉತ್ತಮ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೇಳಿತು.^[೪೬]^[೪೭]

2014 ರಲ್ಲಿ, ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪತಿಯು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯು ಕುರ್ತಾ ಮತ್ತು ಜೀನ್ಸ್ ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಸೀರೆ ಧರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಕ್ರೂರತೆಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು, ಇದು ಪತ್ನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.^[೪೮] 2016 ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಅನಿವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯ ಅದರ "ಕರ್ತಾ" ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಲಾಯಿತು.^[೪೯]

2018 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮದುವೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭೋಗಿಸಲು ಪುರುಷನಿಗೆ ಅಪರಾಧವಾಗಿಸುವ ಕಾನೂನನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು.^[೫೦] ನವೆಂಬರ್ 2018 ರ ಮೊದಲು, ಮಹಿಳೆಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯರ್ಕೂಡಂ ಏರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು.^[೫೧]

2025 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಮಗುವಿನ ಜನನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸೂತಿ ರಜೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು.^[೫೨]

ಸಮಸ್ಯೆಗಳು

"ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ" ಪ್ರಗತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮಹಿಳೆಯರು ಹೊಸ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿವೆ.

ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳಿವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧರ್ಮದಿಂದ ಎಣಿಸಲಾದ "ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು", ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದಾಟುವಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅವರು ಹೊಂದಿರುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.^[೫೩] ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳೊಳಗಿನ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಈ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ವಯಸ್ಸು, ಲಿಂಗ, ಕ್ರಮ ಸ್ಥಾನ, ಬಂಧುತ್ವ ಸಂಬಂಧಗಳು (ಕುಟುಂಬಗಳೊಳಗೆ) ಮತ್ತು ಜಾತಿ, ವಂಶ, ಸಂಪತ್ತು, ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳಾಗಿ (ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ) ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಗತ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಾಗ, ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹುಡುಗಿಯರು ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಡಬಲ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನನದಿಂದಲೇ, ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಹಕ್ಕು ಇರುತ್ತದೆ; ಆಟದ ಸಮಯದಿಂದ, ಆಹಾರದಿಂದ, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ, ಹುಡುಗಿಯರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರಿಗಿಂತ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಡಿಮೆ ಹಕ್ಕು ಪಡೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರವೇಶವೂ ಇದೆ, ಇದು ಬಡ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಿಂದಲೇ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ದಣಿವಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಕಡಿಮೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರ ಅಥವಾ ಮನ್ನಣೆಯೊಂದಿಗೆ.^[೫೪]

ಭಾರತವೂ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾಗಿದೆ, ಇದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ತಂದೆ ಅಥವಾ ಗಂಡಂದಿರು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಗೃಹಿಣಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿತೃವಂಶೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಂಶ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಪುರುಷ ವಂಶದ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.^[೫೫]

ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜೀವನದ ವಿಧಾನಗಳು ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯು ಮಹಿಳೆಯರು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರಿವು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ರಾಜಕೀಯ ಅರಿವಿನ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಳಪೆ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು "ವ್ಯರ್ಥ ಹೂಡಿಕೆ" ಎಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆ ಇದೆ.^[೨]

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು-ಪುರುಷರ ಅನುಪಾತವು 933 ರಿಂದ 1000 ಆಗಿದೆ, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಶಿಶುಹತ್ಯೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳಪೆ ಕಾಳಜಿ. ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಶಿಶುಹತ್ಯೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಮಗಳು ಮದುವೆಯಾದಾಗ ಅವರು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ದಾಯಾದಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶಿಶುಹತ್ಯೆಯಂತೆ, ದಾಯಾದಿಯ ಪಾವತಿಯೂ ಸಹ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.^[೨] ಗಂಡು ಮಗುವನ್ನು "ಸಾಮರ್ಥ್ಯ" ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರು "ಅರ್ಹತೆ ಇಲ್ಲದ" ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದ್ದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದು.^[೫೬]

ಜನನ ಅನುಪಾತ

1991 ರಿಂದ 2001 ರವರೆಗಿನ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ, ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಣ್ಣು-ಪುರುಷ ಅನುಪಾತವು 100 ಹುಡುಗರಿಗೆ 94.5 ಹುಡುಗಿಯರಿಂದ 100 ಹುಡುಗರಿಗೆ 92.7 ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಇಳಿದಿದೆ.^[೭] ಕೇರಳದಂತಹ ದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಅಂತಹ ಅವನತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಂತಹ ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು-ಪುರುಷ ಅನುಪಾತವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಇಳಿದಿದೆ (ಈ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು-ಪುರುಷ ಅನುಪಾತಗಳು 79.3 ಮತ್ತು 87.8 ರ ನಡುವೆ ಇತ್ತು).^[೭] ಇದು ಜನನ ಅಸಮಾನತೆಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಲಿಂಗ-ಚಯನಾತ್ಮಕ ಗರ್ಭಪಾತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭ್ರೂಣಗಳ ಲಿಂಗ ನಿರ್ಧಾರ ತಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ಕಾನೂನಿನ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.^[೫೭]

ವಿವಾಹ

ಸರಾಸರಿ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯ ಜೀವನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ; ಅನೇಕ^[who?] ಮಹಿಳೆಯರು ಇನ್ನೂ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಯಸ್ಸು 18 ರ ಮೊದಲು ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾಗದ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸುವುದು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಾಯಭೋಗದ ಆದ್ಯತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಅದು ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ನಗರ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷರು 25 ಮತ್ತು 29 ವಯಸ್ಸಿನ ನಡುವೆ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪಡೆಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನಗರ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು 40 ಮತ್ತು 44 ವಯಸ್ಸಿನ ನಡುವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.^[೫] ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳಪೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಂದ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಹತ್ತು ಪ್ರತಿಶತ ಹೆಚ್ಚು ಡ್ರಾಪ್-ಔಟ್ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗವು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ, ನಿಯೋಜಕರಿಗೆ ಕಾನೂನನ್ನು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ವಾದಿಸದಿರುವುದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಪತ್ನಿಯರು, ತಾಯಂದಿರು ಮತ್ತು ಗೃಹಿಣಿಯರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.^[೫]^[೨]

ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸವಾಲು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪತ್ ಪಾಲ್ ದೇವಿ ಒಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರ ಮತ್ತು ಐದು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿ, ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಂತೆ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ ದೇಶೀಯ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವರು 'ಗುಲಾಬಿ ಗ್ಯಾಂಗ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಾಗರೂಕ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಅವರು ದುರ್ವಿನಿಯೋಗಕಾರರನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬಲಿಪಶುಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರತೀಕಾರ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬುವವರೆಗೆ.^{[ಸೂಕ್ತ ಉಲ್ಲೇಖನ ಬೇಕು]}. ಗುಲಾಬಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿ ಸೀರೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಾರೀರಿಕ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಲಾಠಿ (ಬಿದಿರು ದಂಡುಗಳು) ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ದುರ್ವಿನಿಯೋಗಿ ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ದಾಯಾದಿ ಬೀಟಿಂಗ್ಸ್, ದಾಯಾದಿ ಸಾವು, ಬಲಾತ್ಕಾರ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಗಳು, ಪರಿತ್ಯಾಗ, ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಂಚನೆ, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಲೈಂಗಿಕ ದುರ್ವಿನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕಾಗಿ ಕಾವಲು ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಪೊಲೀಸರು ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಅವರು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಲಂಚತುಂಬಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವ ಇತರ ವಿಷಯಗಳು. ಭಾರತದ ಪೊಲೀಸರು ಕುಖ್ಯಾತವಾಗಿ ಲಂಚತುಂಬಿಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಹಿಳಾ ದಂಗೆಯ ಬೆದರಿಕೆಯು ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನರಿದ್ದಾರೆಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅಂದಾಜುಗಳು 270,000 ರಿಂದ 400,000 ರವರೆಗೆ ಇವೆ.

2018 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮದುವೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭೋಗಿಸಲು ಪುರುಷನಿಗೆ ಅಪರಾಧವಾಗಿಸುವ ಕಾನೂನನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು.^[೫೦]

ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರೋಗೇಟ್

2002 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರೋಗೇಟ್ನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಆ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನುಮತಿಸಿತು.^[೫೮] ಈ ಕಾನೂನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ನಂತಹ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು, ಅವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೆಚ್ಚದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರೋಗೇಟ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಏಳಲು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಾರತವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರೋಗೇಟ್ನ ವಿಶ್ವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.^[೫೯]

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸರೋಗೇಟ್ಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.^[೫೯] ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಸರೋಗೇಟ್ಗಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಬಂಜೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸರೋಗೇಟ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸರೋಗೇಟ್ನ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತೃತ್ವವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣವೆಂದು ಚೌಕಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ತಾಯಂದಿರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವುದು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು "ದೇವತೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ" ಗೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ.^[೬೦] ಸರೋಗೇಟ್ನಂತಹ ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಸರೋಗೇಟ್ ಮಹಿಳೆಯರು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಮಾತೃ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ತಮ್ಮ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರೋಪಕಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆದರ್ಶವಾಗಿ ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರೋಗೇಟ್ನ ವಿರೋಧಿಗಳು ಬಂಜೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಸರೋಗೇಟ್ಗಳು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ಬಲಿಪಶುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.^[೬೦] ಬಂಜೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರು, ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮಾತೃತ್ವದ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಂದ ಸರೋಗೇಟ್ ಅನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, 'ಮಹಿಳೆಯಾಗಿರುವ ಸಾರ'ವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಅದು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಸರೋಗೇಟ್ ಆಗಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರೇರಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಸರೋಗೇಟ್ಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪ ವೇತನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪೂರೈಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ - ಹಣಕಾಸಿನ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ವಿತೀಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.^[೫೮]

ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರೋಗೇಟ್ ಸುತ್ತಲೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಭಾರತವು ಆಗಸ್ಟ್ 2016 ರಲ್ಲಿ ಸರೋಗೇಟ್ (ನಿಯಂತ್ರಣ) ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರೋಗೇಟ್ ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು, "ಪರೋಪಕಾರಿ ಸರೋಗೇಟ್" ಮಾತ್ರ ಅನುಮತಿಸಿತು, ಇದು ಸರೋಗೇಟ್ಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಗುವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವರು ಸರೋಗೇಟ್ ಆಗಲು ಬಯಸುವ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿ ಆಗಿರಬೇಕು.^[೬೧] 2016 ರ ಮಸೂದೆಯು ಸಂಸತ್ ಅಧಿವೇಶನ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮರುಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.^[೬೧] 2019 ರ ನಂತರ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸರೋಗೇಟ್ (ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜನವರಿ 25, 2025 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.^[೬೧] ಈ ಕಾಯಿದೆಯು 2016 ರ ಮಸೂದೆಯ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿತು.

ಈ ಮಸೂದೆಯ ವಿರೋಧಿಗಳು 'ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿ' ಇಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಈ ಶಾಸನವು ಹೇಗೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.^[೬] ಅವರು ಸರೋಗೇಟ್ ಸುತ್ತಲಿನ ಶೋಷಣೆಯು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಹ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಹ ಶೋಷಕವಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದಂಪತಿಗಳು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸರೋಗೇಟ್ ಆಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹೋದರಿಯರು ಅಥವಾ ಸೋದರ ಸೊಸೆಯರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಬಹುದು.^[೬]

ಉಡುಗೆ

ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಾಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಅವರಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ಉಡುಗೆ ಸಂಹಿತೆ. ಇಸ್ಲಾಂ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರೂ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಉಡುಗೆ ಧರಿಸುವಂತೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ; ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹಿಜಾಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಹೇರಿದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ತೀವ್ರತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.

2014 ರಲ್ಲಿ, ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪತಿಯು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯು ಕುರ್ತಾ ಮತ್ತು ಜೀನ್ಸ್ ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಸೀರೆ ಧರಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಪತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ರೂರತೆಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಬಯಸಲು ಆಧಾರವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.^[೬೨] ಆದ್ದರಿಂದ ಪತ್ನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮ್ಯಾರೇಜ್ ಆಕ್ಟ್, 1954 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 27(1)(ಡಿ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಕ್ರೂರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಯಿತು.^[೬೨]

ಧರ್ಮ

ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯ

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಾನೂನಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಇನ್ನೂ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಜಯವಲ್ಲ.^[೫೩] ಗಾಂಧಿ ಮಹಿಳಾತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿ (ಮಹಿಳಾ ಶಕ್ತಿ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಯೋಚಿಸಿದರು. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ದೇವರುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪುರುಷರಲ್ಲ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ಪುರುಷರ ಸಮಕಾಲೀನರನ್ನು ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನದ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ದೇವತೆ ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.^[೨] 1991 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ 10 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಮುಟ್ಟಿನ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ಯಾವುದೇ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹ, ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧ ತಾರತಮ್ಯವು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.^[೩೭]^[೩೮]

ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ, ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಹಾಭಾರತವು ವಿವಾಹದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಲ್ಲದ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾರೊಬ್ಬರಿಗಾದರೂ ಹೋಗಲು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಫೆಮಿನಿಸಂ, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಮಾನರು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಲಿಂಗವಿಲ್ಲ. ಲಿಂಗವು ಮಾಂಸದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ನಿಮಗೆ ಹೇಳದ್ದು ಇಲ್ಲಿದೆ

ಈ ದೇವತೆಗಳ ಲಿಂಗವನ್ನು ದ್ವಿಮಾನವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ವರ್ಣಪಟಲದಂತೆ ನೋಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಬ್ರಹ್ಮ (ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ), ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಗಳಿಂದ ಲಿಂಗರಹಿತ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ' ನಂತಹ ಅನೇಕ ದೇವರುಗಳನ್ನು ಸಹ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂದು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ 'ಪೆಡಿ', 'ಕ್ಲಿಬಾ' ಮತ್ತು 'ಸಾಂದಾ' ಎಂಬ ಹಲವಾರು ಪದಗಳಿವೆ, ಅವು ನಾಗರಿಕತೆಯು ಕ್ವೀರ್ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು, ದೇವರು ಅರ್ಧ ಪುರುಷ ಅರ್ಧ ಸ್ತ್ರೀ ಎಂಬುದು ಸಹ ಮಾನವ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಆಕರ್ಷಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಪುರುಷತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀತ್ವದ ಗಡಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ರೂಪರಹಿತ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದಾಗ, ಪರಮಾಣುಗೊಳಿಸಿದ, ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿ, ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿ/ಶಕ್ತಿ, ಮರುಜನನದ ಬಗ್ಗೆ, ಇದು ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಿನಾಶದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ದೇವರನ್ನು ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಾಗಿ ದ್ವಂದ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಅನನ್ಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ.

ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಹಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಂದಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಅನಂತ ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಂದನದ ಪೇಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಕೇಸರಿ: ಇದು ದುಂಡಗಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಒಂದು ಗೆರೆ, ಒಂದು ರೇಖೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕಾರಿಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು; ಇದನ್ನು ಈಗ ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಂದಿ ಧರಿಸಲಾಗುವ ಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವು ಅಜ್ಞ ಚಕ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪೀನಿಯಲ್ ಗ್ರಂಥಿ ಮತ್ತು ಹೈಪೋಥೆಲಮಸ್ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಓಂಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಿಮೋಚನೆ, ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು, ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಉದಾತ್ತವಾದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು—ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚೇತನದ ಎರಡರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನಂತ, ಅದರಾಚೆಗೆ, ಮತ್ತು ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ / ಮಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ—ಬಿಂದಿ ಧರಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಬಲವಂತವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದನ್ನು ದಿನಪೂರ್ತಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಬಿಂದಿಯನ್ನು ಸಮನಾಗಿಸುವವರಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅನ್ವೇಷಕರಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿ

ವೈಯಕ್ತಿಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವನ-ಕೋರ್ಸ್ನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಬಹುದಾದ "ಪೂಜೆಯ ರೂಪಗಳು" ವೈವಿಧ್ಯವಿದೆ. ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಸ್ತ್ರೀ ಗುರುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಪುರುಷ-ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪುರೋಹಿತರು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ದೇವಾಲಯ-ಆಧಾರಿತ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ನೇರ ಭಕ್ತಿಯ ರೂಪಗಳಿವೆ, "ದೇವರು" ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳ ನಡುವಿನ ನೇರ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲ. "ಪೂಜೆ" ಜ್ಞಾನ, ಕೆಲಸ, ನಂಬಿಕೆ/ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮೈರಿಯಾಡ್ಸ್ ರೂಪಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. "ದೇವರು" ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಇತರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನಾಸ್ತಿಕನಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಂಬಿಕೆ-ಆಧಾರಿತ ಅನುಯಾಯಿಯವರೆಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಗಿರಬಹುದು, ಜೀವನದ ಹಂತ ಮತ್ತು ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಪೂಜೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ "ಮಾನುಷೇರ ಧರ್ಮ" ಅಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನವನಾಗಲು ಶ್ರಮಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವ ಮೂರ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೇವತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಲ್ಪನೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇತರ ಮಾನವರನ್ನು ಶೋಷಿಸಿ ಮತ್ತು ತುಳಿಯುವ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಧರ್ಮದ ವ್ಯಾಪಕ ಲಿಂಗರಹಿತ, ತಾರತಮ್ಯರಹಿತ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮನುವಿನ 13ನೇ ಶತಮಾನದ "ಕಾನೂನುಗಳು" ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡುವ ಜನರಿಂದ ಆಯ್ದರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೂ ಫೆಮಿನಿಸಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳು - WLHIP Archived 28 April 2023^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.

ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ 1 ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೀತಿಯ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ನಿಮಗೆ ಹೇಳದ್ದು ಇಲ್ಲಿದೆ ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ನಿಮಗೆ ಹೇಳದ್ದು ಇಲ್ಲಿದೆ ಅವರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. 1985 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಶಾಹ್ ಬಾನೋ ಪ್ರಕರಣವು ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ "ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು" ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಶಾಹ್ ಬಾನೋ, 73 ವರ್ಷದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆ, ನಲವತ್ತಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಅವರ ಗಂಡನಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನಗೊಂಡರು. ಶರಿಯಾ ಅಥವಾ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಗಂಡನು ಅವರಿಗೆ ಜೀವನಾಧಾರ ಪಾವತಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಾಹ್ ಬಾನೋ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಸವಾಲು ಮಾಡಿದರು, ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಗಂಡನಿಗೆ ಮಾಸಿಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ಭತ್ಯೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿತು. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಧರ್ಮ, ಇಸ್ಲಾಂ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಮೌಲವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪಕ್ಷದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜೀವ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಮೌಲವಿಗಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಒತ್ತಡಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗತನಾದನು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರು (ವಿಚ್ಛೇದನದ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದನು, ಇದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ಕೇವಲ 90 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿಗಳಿಂದ ಅಳಲಿನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪುರುಷರಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸಮಾಧಾನವು ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ಅವಕಾಶವಾದಿ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.^[೬೩]

ಸ್ತ್ರೀವಾದವನ್ನು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎದುರಿಸದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿವಿಧ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪುಗಳು ಸವಾಲು ಮಾಡಿದವು. 'ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ' ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಉನ್ನತ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೀಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮುಂಬೈನ ಬಹುತೇಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಾಗದ ನಗರದಲ್ಲಿ 1987 ರಲ್ಲಿ ಆವಾಜ್-ಎ-ನಿಸ್ವಾನ್ (ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಮೆನ್) ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.^[೬೪] ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಬಹುಪತಿತ್ವವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಲನಶೀಲತೆಯು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 14 'ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಸಮಾನತೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಟಿಕಲ್ 15 ಧರ್ಮ, ವರ್ಣ, ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರು ಆದಾಗ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಾಧನ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ 'ವಿಭಿನ್ನ ನಾಗರಿಕತೆ' ಹೊಂದಿರುವ ಆಲೋಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಂ, ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಂಗಣದಲ್ಲಿ ವಕಾಲತ್ತು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಹಳ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, "ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ, ಪರ್ದಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಕಾನೂನು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು".^[೬೫]

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ರಾಜಕೀಯ ಅಂಗಣವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪುರುಷ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮಾಜವು ಬಹಳ ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದೆ. ಉಲಮಾ 'ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ' ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಕುರ್ಆನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ರಾಜಕೀಯ ಅಂಗಣವನ್ನು ಆಳುವ ಮುಲ್ಲಾಗಳು ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರು "ನಿರಕ್ಷರತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲತೆ ... ಪುರುಷರ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಲಂಬನೆ, ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿಂಸೆ, ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಅಸಮಾನತೆ, ಕೀಳುತನ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಧೀನತೆ ನಡುವಿನ ಅಗಲ ಅಂತರ."^[೬೬]

ಸಿಖ್ ಸಮುದಾಯ

ಸಿಖ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರೂ ಐದು ಕೆಸ್ಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು: ಕೇಶ್ (ಕತ್ತರಿಸದ ಕೂದಲು), ಕಂಘ (ಬಾಚಣಿಗೆ), ಕಾರಾ (ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಂಕಣ), ಕಚೇರಾ (ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೀರೆ) ಮತ್ತು ಕಿರ್ಪಾನ್ (ಕಬ್ಬಿಣದ ಕತ್ತಿ). ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರೂ ಗುರುದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದೇ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು: ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರೂ ತಲೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು, ಇಬ್ಬರೂ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಲಂಗರ್ ತಿನ್ನಬೇಕು. ಸಿಖ್ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಓದುತ್ತಾರೆ, ಗ್ರಂಥಿ ಆಗಲು ಯಾರು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸಹ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರೂ ದುಪ್ಪಟ್ಟ ಧರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಿಖ್ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೌರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಜಾತ್ಯಹಂಬಲ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸಿಖ್ ಪುರುಷರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಂಗ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಿಖ್ ಧರ್ಮವು ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಹತ್ಯೆ,^[೬೭] ವಿಧವೆಯ ಸುಡುವಿಕೆ,^[೬೮] ದಾಯಾದಿ,^[೬೯] ಮತ್ತು ಮುಟ್ಟಿನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅಶುದ್ಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ,^[೭೦] ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ಮುಸುಕುಯನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.^[೭೧] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಇನ್ನೂ ಸಿಖ್ಗಳಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಭಾವ

1947 ರಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರವೇ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಭಾರತೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ತತ್ವವಾಗಲಿಲ್ಲ.^[೨] ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ನಂತರ ಸಮಾನತೆ, ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿತು.^[೫೩] ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಏಳು ಐದು-ವರ್ಷದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆರನೇ ಐದು-ವರ್ಷದ ಯೋಜನೆಯು ಸಹ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು "ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರು" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.^[೨]

ಉದ್ಯೋಗ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಶಿಕ್ಷಣರಹಿತ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶೇಕಡಾವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಪಾದಕತೆಗೆ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಕೊಡುಗೆಗಳು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. 2000 ರ ವರ್ಷದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಉದ್ಯೋಗದ ಸುಮಾರು 36 ಶೇಕಡಾವಾರು, ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19 ಶೇಕಡಾ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 12.5 ಶೇಕಡಾವಾರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರಕ್ಷರತಾ ದರಗಳು ಅವರನ್ನು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕೆಲಸದ ಭದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೇತನದ, ನಿಸ್ತಂತು ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ, ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಕೆಲಸವು ಹೆಚ್ಚು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಇನ್ನೂ ಪುರುಷರಿಗೆ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ರೀತಿಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಪಾವತಿ ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.^{[ಸೂಕ್ತ ಉಲ್ಲೇಖನ ಬೇಕು]} ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾರ್ಯಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರು ಇನ್ನೂ ಅಸಮಾನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. "ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಚಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು-ಜೊತೆಗೆ, ಪುರುಷರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಕೆಲಸದ ಸ್ವರೂಪವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು, ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆದರು.".^[೭೨] ಆದಾಗ್ಯೂ, AIIMS ನರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಭರ್ತಿಗಾಗಿ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದೆ, 80 ಶೇಕಡಾ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪುರುಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದೆ.^[೭೩]^[೭೪]^[೭೫]

1955 ರಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಗುಂಪು ಸಿನಿ ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್ ಮೇಕಪ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ & ಹೇರ್ ಡ್ರೆಸರ್ಸ್' ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ (CCMAA) ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮೇಕಪ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿಸದ ನಿಯಮವನ್ನು ರಚಿಸಿತು.^[೭೬] ಆದಾಗ್ಯೂ, 2014 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ನಿಯಮವು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಖಾತರಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು, ಇದನ್ನು ಆರ್ಟಿಕಲ್ 14 (ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು), 19(1)(g) (ಯಾವುದೇ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಮತ್ತು ಆರ್ಟಿಕಲ್ 21 (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕು) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.^[೭೬] ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಮಹಿಳಾ ಮೇಕಪ್ ಕಲಾವಿದ ಸದಸ್ಯರ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಸಾಧಿಸಲು ಬಯಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ "ಯುಕ್ತ ನೆಕ್ಸಸ್" ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ "ಅಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ, ಅನುಮತಿಸಲಾಗದ ಮತ್ತು ಅಸಮಂಜಸ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.^[೭೬] ಯಾವುದೇ ಕಲಾವಿದ, ಸ್ತ್ರೀ ಅಥವಾ ಪುರುಷ, ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು, ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ದೇಶೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದ ನಿಯಮವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು.^[೭೬] 2015 ರಲ್ಲಿ ಚಾರು ಖುರಾನಾ Cine ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್ ಮೇಕಪ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ & ಹೇರ್ ಡ್ರೆಸರ್ಸ್' ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನಿಂದ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.^[೭೭]

ಜಾಗತೀಕರಣ

ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತು ಕೂಡ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಜಾಗತೀಕರಣವು ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಇದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಏರಿಸಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ. ಭಾರತದ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು 'ಯುವ, ಅಲ್ಪ ವೇತನ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಮಹಿಳೆಯರು' ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವೆಟ್ ಶಾಪ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಶೋಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು "ಯುವ ಕೆಳ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ, ಶಿಕ್ಷಿತ ಮಹಿಳೆಯರು", ಕಾಲ್ ಸೆಂಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೆಲವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆ.^[೭೮]^[೭೯]

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಆದರ್ಶ ಮಹಿಳೆಯರ ಏಕರೂಪದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಜಾಹೀರಾತು ಮಾಡುವುದು ಮಹಿಳೆಯರ ದೇಹಗಳ ವಸ್ತುಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ಹೆಮ್ಮೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂತಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಹಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ ಇತರ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀ ದೇಹಗಳ ಅಂತಹ ವಸ್ತುಕರಣವು ಪುರುಷ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.^[೭೮]

ಶಿಕ್ಷಣ

ಹುಡುಗಿಯರು ಸೂಕ್ತ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ಹುಡುಗಿಯರು ತಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ, ದೇಶೀಯ ಕೆಲಸದ ಜೀವನವು ಅವರ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದು ನಂಬುವಂತೆ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಬಡ ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ತಾಯಂದಿರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಪುರುಷರ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.^{[ಸೂಕ್ತ ಉಲ್ಲೇಖನ ಬೇಕು]} ಅನೇಕ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಮಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವಷ್ಟು ಕಾಲ, ಅವಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಬೇಗ ವಿವಾಹ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಬೇಗ ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

1986 ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (NPE) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ಮಹಿಳಾ ಸಮಾಕ್ಷ್ಯ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು, ಇದರ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಗುರಿಯು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಜೀವನಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಕಲಿಕೆಯ ಪರಿಸರವನ್ನು ರಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಗತಿಯು ಸಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. 2001 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಒಟ್ಟು ಮಹಿಳಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 50% ಅನ್ನು ಮೀರಿತ್ತು, ಆದರೂ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಇನ್ನೂ ವಿಶ್ವದ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪುರುಷ ಸಾಕ್ಷರತೆಗಿಂತ ಕೂಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದವು.^[೮೦] ಹೆಣ್ಣು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪುರುಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಲು ಹೆಣ್ಣು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪಡೆಯುವ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.^{[ಸೂಕ್ತ ಉಲ್ಲೇಖನ ಬೇಕು]}

ಪ್ರಭಾವ

IIM ಇಂದೋರ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಪಟ್ಟಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈಗ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.^[೮೧]
DRDO 2019 ರಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಶಿಷ್ಯವೇತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.^[೮೨]^[೮೩]
ಹರಿಯಾಣದ ಹುಡುಗಿಯರು ಈಗ ಪದವಿ ಪಡೆದು ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.^[೮೪]

ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ

ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು =

↑ ಕೊನೆಯ ಸಿಖ್ ಗುರು ಗುರು ಗೋವಿಂದ ಸಿಂಗ್, ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ವಿವಾಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಿಖ್ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೌರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಅಂದರೆ ಅವರು ವಿವಾಹವಾದರೆ ತಮ್ಮ ಗಂಡನ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

↑ ರೇ, ರಕ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಗಳು Archived 7 July 2014^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.. ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ; ಮಿನ್ನಿಯಾಪೊಲಿಸ್, ಎಂಎನ್. 1999. ಪುಟ 13.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 ಚೌಧುರಿ, ಮೈತ್ರೇಯಿ. ಫೆಮಿನಿಸಂ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಇಶ್ಯೂಸ್ ಇನ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಫೆಮಿನಿಸಂ) ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಝೆಡ್, 2005.
1 2 3 4 ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 16.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ಕುಮಾರ್, ರಾಧಾ. ಮಾಡುವ ಇತಿಹಾಸ Archived 10 January 2016^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ., ಕಾಳಿ ಫಾರ್ ವಿಮೆನ್, ನವದೆಹಲಿ, 1998.
1 2 3 ರೇ (1999), ಪುಟಗಳು 25–28.
1 2 3 ಪ್ಯಾರಿ, ಬ್ರೋನ್ವಿನ್; ಘೋಷಾಲ್, ರಾಖಿ (2018). "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸರೋಗೇಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಏನು?". BMJ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹೆಲ್ತ್. 3 (5) e000986. doi:10.1136/bmjgh-2018-000986. ISSN 2059-7908. PMC 6195148. PMID 30364352.
1 2 3 ಸೇನ್, ಅಮರ್ತ್ಯ. "ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳು". ದಿ ನ್ಯೂ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್. 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2001; ಪುಟ 39.
↑ ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 2.
↑ ಗಂಗೋಲಿ, ಗೀತಾಂಜಲಿ. ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಗಳು - ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು, ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ Archived 1 May 2013^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.. ಹ್ಯಾಂಪ್ಶೈರ್: ಆಶ್ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, 2007. ಮುದ್ರಣ; ಪುಟಗಳು 10–12.
↑ ಫುಲ್ರೆನು, ಗುಹಾ (1974). "ಸಮಾನತೆಯ ಕಡೆಗೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ". ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ.
↑ ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 6.
↑ ರೇ (1999), ಪುಟ 14.
1 2 ಮುಖರ್ಜಿ, ಸುಚಾರಿತಾ ಸಿನ್ಹಾ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರ ಜನನ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಪಕ್ಷಪಾತ, ಫೆಮಿನಿಸ್ಟ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ. 19, ಸಂ. 1 (ಜನವರಿ, 2013) (doi:10.1080/13545701.2012.752312), ಪು. 9, ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಮೈಸೂರು ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್, ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣದ ಸಂಸಕ್ತ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಬಂಧಗಳು (ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1989), ಮತ್ತು ಅಗರವಾಲ್, ಬೀನಾ, ಸ್ವಂತದ ಕ್ಷೇತ್ರ: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಹಕ್ಕುಗಳು (ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್: ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವ್. ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1994).
↑ ಸಿಂಗ್, ಎಸ್. 2010. "ಮಹಿಳೆಯರ ಧರ್ಮ-ಚಾಲಿತ ಗುರುತನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು: ಮಹಾಭಾರತದ ಕುಂತಿ" - ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಹಿಳಾ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂಬ ಸಂಕಲನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸಂ. ಇಂಡು ಸ್ವಾಮಿ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ಸರುಪ್: ದೆಹಲಿ.
1 2 3 ಭಾಸಿನ್, ಕಮಲಾ ಮತ್ತು ಖಾನ್, ನಿಘಾತ್ ಸೈದ್. "ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು", ಕಾಳಿ ಫಾರ್ ವಿಮೆನ್, ನವದೆಹಲಿ, 1986.
↑ ಮುಖರ್ಜಿ, ಸುಚಾರಿತಾ ಸಿನ್ಹಾ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರ ಜನನ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಪಕ್ಷಪಾತ, op. cit., ಪು. 9.
↑ "ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಯಾರು? ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಏನು ಮಾಡಿದರು?". ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ. 3 ಜನವರಿ 2016. Archived from the original on 15 ನವೆಂಬರ್ 2016. Retrieved 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2016.
↑ "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹುಡುಗಿಯರ ಶಿಕ್ಷಣದ ತಾಯಿ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ". ದಿ ಬೆಟ್ಟರ್ ಇಂಡಿಯನ್. 2013-10-15. Archived from the original on 26 ಆಗಸ್ಟ್ 2016.
↑ ಜುವೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಥಾರಿಟಿ: ವುಮೆನ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟುಯಲ್ ಟ್ರೆಡಿಷನ್ ಇನ್ ಹಿಂದೂ ಇಂಡಿಯಾ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯುಪಿ, 2002.
↑ ಮೋಜಿ, ಎ. ಕುಯಿಲ್ (17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022). "ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರವೂ ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಏಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ". ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್ (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Retrieved 15 ಮೇ 2025.
↑ ನೇಪಿಯರ್, ವಿಲಿಯಂ. (1851) ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನೇಪಿಯರ್'ಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಆಫ್ ಸಿಂಧ್. (ಪು. 35). ಲಂಡನ್: ಚಾಪ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್ Archived 3 June 2016^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ. books.google.com ನಲ್ಲಿ, 10 ಜುಲೈ 2011 ರಂದು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ
↑ ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟಗಳು 88–89.
↑ ಹರ್ಪ್ರೀತ್ ಕೌರ್ ಗ್ರೆವಾಲ್ (2010-12-31). "ರೆಬೆಲ್ ಕ್ವೀನ್ – ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳು". ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್. Archived from the original on 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015.
↑ ಅಪರ್ಣಾ ಬಸು. "ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿ" (PDF). Archived from the original (PDF) on 27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013. Retrieved 24 ಮಾರ್ಚ್ 2014.
↑ ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 17-18.
1 2 ಸುಲ್ಲಿವಾನ್, ರೆನೇ. "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಹಿಂಸೆ: ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಇತಿಹಾಸ". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
↑ "ಯಾರ ಬಲಾತ್ಕಾರವು ದೇಶವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು". www.cnn.com. Retrieved 2025-11-18.
↑ "ನಿರ್ಭಯ ಪ್ರಕರಣ: 2012 ದೆಹಲಿ ಬಸ್ ಬಲಾತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗಾಗಿ ನಾಲ್ವರು ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಮರಣದಂಡನೆ" (in ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್). 2020-03-20. Retrieved 2025-11-18.
↑ "ಲೈಂಗಿಕ ಹಲ್ಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಲ್ಪ್ಲೈನ್ ಲಾಂಚ್". ದಿ ಹಿಂದೂ (in Indian English). 2013-01-03. ISSN 0971-751X. Retrieved 2025-11-18.
1 2 "ದೆಹಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್-ರೇಪ್ ಪ್ರಕರಣ: ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆ ಬಯಸುವ ಜಯಲಲಿತಾ". ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Archived from the original on 2013-11-04. Retrieved 2025-11-18.
↑ ಟಿಕ್ಕನೆನ್, ಅಮಿ (2022-11-15). "ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ | ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ - ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ". Britannica.com. Archived from the original on 3 ಮೇ 2015. Retrieved 2015-04-21.
↑ "ದಿ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರೋಸೀಜರ್, 1973 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 53". indiankanoon.org. Archived from the original on 31 ಮಾರ್ಚ್ 2020. Retrieved 2017-10-27.
↑ ವಿಶ್ವನಾಥನ್, ಟಿ.ಕೆ. "ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಹಿತೆ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಧಿನಿಯಮ, 2005" (PDF). mha.nic.in. Archived from the original (PDF) on 27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017.
↑ ಜಾರ್ಜ್ ಇಪೆ. "ಅಮ್ಮು ನನಗೆ ಕೆಲವು ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವಳು ಮೇರಿ ರಾಯ್ ಅಲ್ಲ". ರೆಡಿಫ್. Archived from the original on 11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013. Retrieved 12 ಮೇ 2013.
↑ ಜಾರ್ಜ್ ಜಾಕೋಬ್ (29 ಮೇ 2006). "ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೇರಿ ರಾಯ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ". ದಿ ಹಿಂದೂ. Archived from the original on 31 ಮೇ 2006. Retrieved 12 ಮೇ 2013.
↑ ಜಾಕೋಬ್, ಜಾರ್ಜ್ (2010-10-20). "ಮೇರಿ ರಾಯ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ". ದಿ ಹಿಂದೂ. Archived from the original on 30 ಮಾರ್ಚ್ 2014. Retrieved 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010.
1 2 "ಸಬರಿಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಪೂಜಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಮರ್ಥಿಸಿದೆ". ದಿ ಹಿಂದೂ (in Indian English). 2018-09-28. ISSN 0971-751X. Archived from the original on 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018. Retrieved 2018-09-28.
1 2 "ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು, ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ, ನಿಷೇಧ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದೆ". ಎನ್ಡಿಟಿವಿ.ಕಾಮ್. Archived from the original on 29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018. Retrieved 2018-09-28.
1 2 ಪಾಂಡಾ, ಪ್ರದೀಪ್, ಬೀನಾ ಅಗರವಾಲ್, ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ, ಮತ್ತು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಗ್ರೋತ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ದೆಹಲಿ, ಭಾರತ. "ಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ವಯೋಲೆನ್ಸ್, ಹ್ಯೂಮನ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ". ವರ್ಲ್ಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ (2005). 18 ಮಾರ್ಚ್ 2013.
↑ ದೇಶಪಾಂಡೆ, ಸಂಜಯ್ (2019). "ಪುರುಷರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಅಂಶಗಳು". ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈಕೋಸೆಕ್ಷುಯಲ್ ಹೆಲ್ತ್. 1 (3–4): 246–249. doi:10.1177/2631831819894176. S2CID 209523024.
↑ "(PDF) ಪುರುಷರ ಮೇಲಿನ ದೇಶೀಯ ಹಿಂಸೆ". Archived from the original on 3 ಜೂನ್ 2021. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.
↑ "ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಲಾ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಧಿನಿಯಮ, 2013" (PDF). ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ. Archived from the original (PDF) on 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2013. Retrieved 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2013.
1 2 3 "ಸೆಕ್ಷನ್ 376A, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಲಾ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಧಿನಿಯಮ, 2013" (PDF). ದಿ ಗೆಜೆಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ. 2013. Archived from the original (PDF) on 7 ನವೆಂಬರ್ 2013.
1 2 3 4 ಜಿಲೋಹಾ, ಆರ್.ಸಿ. (ಜುಲೈ–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013). "ಬಲಾತ್ಕಾರ: ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು". ಇಂಡಿಯನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ. 55 (3): 250–255. doi:10.4103/0019-5545.117141. PMC 3777346. PMID 24082245.
↑ ರಾಯ್, ರಾಜೇಶ್ (21 ಮಾರ್ಚ್ 2013). "ಭಾರತ ಸಂಸತ್ತು ಕಠಿಣ ಬಲಾತ್ಕಾರ ಕಾನೂನನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿತು". ದಿ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್. Archived from the original on 18 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019.
↑ ಪಿಟಿಐ (2013-05-19). "ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಬೆರಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲ: ಎಸ್ಸಿ". ದಿ ಹಿಂದೂ. Archived from the original on 24 ಜೂನ್ 2014. Retrieved 2013-10-18.
↑ "ಎರಡು ಬೆರಳು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮದೊಂದಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು: ಎಸ್ಸಿ". ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. 2013-05-20. Archived from the original on 2013-06-08. Retrieved 2013-10-18.
↑ ಪಿಟಿಐ (2014-06-28). "ಪತ್ನಿಯ ಜೀನ್ಸ್ ನಿಷೇಧ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಆಧಾರ, ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ". ಗಲ್ಫ್ನ್ಯೂಸ್.ಕಾಮ. Archived from the original on 7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016. Retrieved 2015-10-28.
↑ "ಮಹಿಳೆ ಕುಟುಂಬದ 'ಕರ್ತ' ಆಗಬಹುದು: ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್". ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. February 2016. Archived from the original on 31 ಜನವರಿ 2016.
1 2 ಬಿಸ್ವಾಸ್, ಸೌತಿಕ್ (2018-09-27). "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅಪರಾಧವಲ್ಲ". ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್. Archived from the original on 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018. Retrieved 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018.
↑ ರೀಗನ್, ಹೆಲೆನ್ (2019-01-18). "ಪುರುಷರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಕೇರಳ ಪರ್ವತವನ್ನು ಏರಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ - ಸಿಎನ್ಎನ್". ಸಿಎನ್ಎನ್. Archived from the original on 31 ಜನವರಿ 2019. Retrieved 2019-01-31.
↑ "ಪ್ರಸೂತಿ ರಜೆಯು ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು, ಮೂರನೇ ಮಗುವಿಗೆ ಸಹ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ". ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್. 24 ಮೇ 2025 – via ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ - ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ.
1 2 3 ನಾರಾಯಣ್, ವೃಂದಾ. ರಿಕ್ಲೇಮಿಂಗ್ ದಿ ನೇಶನ್: ಮುಸ್ಲಿಂ ವುಮೆನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲಾ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ Archived 7 July 2014^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.. ಟೊರೊಂಟೊ [ಒಂಟ್.]: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೊರೊಂಟೊ, 2008.
↑ ಭಟ್, ಎಲಾ ಆರ್. ನಾವು ಬಡವರು ಆದರೆ ಅನೇಕ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಥೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯುಪಿ, 2005.
↑ ಸಿಂಗ್, ಎಸ್. ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್, ಪಿ. (2011). "ಶೋಭಾ ಡೆ: ಮಾವೆರಿಕ್ ಫೆಮಿನಿಸಂಗಾಗಿ ವಿಭೇದನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ". ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಲ್ಲಿ, ಸಂ. ಇಂಡು ಸ್ವಾಮಿ, ಸರುಪ್: ದೆಹಲಿ
↑ ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ವುಮೆನ್: ಫೀಮೇಲ್-ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಅಬಾರ್ಷನ್ ಅಂಡ್ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟಿಸೈಡ್ಸ್. ಡಿರ್. ಮನೋನ್ ಲೋಯ್ಜಿಯೂ, ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಹ್ಯೂಮಾನಿಟೀಸ್ & ಸೈನ್ಸಸ್. ಎ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್ ಕಂಪನಿ, 2006.
↑ ಸೇನ್, ಅಮರ್ತ್ಯ. "ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳು". ದಿ ನ್ಯೂ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2001; ಪುಟ 40.
1 2 "ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಥವಾ ಪರೋಪಕಾರಿ ಸರೋಗೇಟ್: ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಧ್ಯದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ | OHRH" (in ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Retrieved 2025-12-14.
1 2 ರಾಯ್, ಮೋಧುಮಿತಾ (2011), "ವಿದೇಶಿ ಮಕ್ಕಳು/ಭಾರತೀಯ ತಯಾರಿಕೆ: ಜಾಗತೀಕರಣದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯ ಔಟ್ಸೋರ್ಸಿಂಗ್", ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು: ಸಿದ್ಧಾಂತ ವಿಧಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಬಿ-42, ಪಂಚಶೀಲ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್, ನವದೆಹಲಿ 110 017 ಭಾರತ: SAGE ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, pp. 54–72, doi:10.4135/9788132107637.n3, ISBN 978-81-321-0576-3, retrieved 2025-12-14{{citation}}: CS1 maint: location (link) CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
1 2 ನಿಶಾ, ಜೈರು (2022-07-01). "'ಸರೋಗೇಟ್ ಮದರಿಂಗ್' ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವುದು". ಏಷ್ಯನ್ ಬಯೋಎತಿಕ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). 14 (3): 271–285. doi:10.1007/s41649-022-00205-6. ISSN 1793-9453. PMC 9250556. PMID 35791331.
1 2 3 ನಾರಾಯಣ್, ಗೌರಂಗ್; ಮಿಶ್ರಾ, ಹರ ಪ್ರಸಾದ್; ಸುವ್ವರಿ, ತರುಣ್ ಕುಮಾರ್; ಮಹಾಜನ್, ಇಶಿಕಾ; ಪಟ್ನಾಯಿಕ್, ಮೃಣಾಲ್; ಕುಮಾರ್, ಸಾಹಿಲ್; ಅಮಾನುಲ್ಲಾ, ನಿಧಾಲ್ ಎ.; ಮಿಶ್ರಾ, ಸ್ಮೃತಿ ಸಿಕ್ತಾ (ಏಪ್ರಿಲ್ 2023). "2021 ರ ಸರೋಗೇಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯಿದೆ: ಸಮಾನತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಸಮಾಜದ ಕಡೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಹೆಜ್ಜೆಯೇ?". ಕ್ಯೂರಿಯಸ್. 15 (4) e37864. doi:10.7759/cureus.37864. ISSN 2168-8184. PMC 10199460. PMID 37213977.
1 2 ಪಿಟಿಐ (28 ಜೂನ್ 2014). "ಪತ್ನಿಯ ಜೀನ್ಸ್ ನಿಷೇಧ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಆಧಾರ, ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ". ಗಲ್ಫ್ನ್ಯೂಸ್.ಕಾಮ. Archived from the original on 7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016. Retrieved 28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015.
↑ ಉಲ್ಲೇಖ: JT 2005 (6) SC 266 ಗೌರವಾನ್ವಿತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು: ಅರಿಜಿತ್ ಪಸಾಯತ್ ಮತ್ತು H.K. ಸೇಮಾ, JJ. ಸಮಸ್ಯೆ: ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಕಾಯಿದೆ, 1872 – ಸೆಕ್ಷನ್ 113B; ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಲಾ (ಸೆಕೆಂಡ್ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯಿದೆ, 1983; ದಾಯಾದಿ ನಿಷೇಧ ಕಾಯಿದೆ, 1961; ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ, 1860 – ಸೆಕ್ಷನ್ಗಳು 304B, 306 ಮತ್ತು 498A; ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಹಿತೆ (CrPC), 1973; ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ – ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ 14 ಮತ್ತು 32 ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ: 19 ಜುಲೈ 2005 ಪ್ರಕರಣ ಸಂಖ್ಯೆ: ರಿಟ್ ಪಿಟಿಷನ್ (C) ಸಂಖ್ಯೆ. 2005 ರ 141 ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು: ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಕಾಯಿದೆ ಒಟ್ಟು [592]
↑ ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 34-35.
↑ ಸುನೀಥಾ, ಎ. (2012). "UC ಬರ್ಕ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಪ್ರಾಕ್ಸಿ ಲಾಗಿನ್". ಏಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ವೀಕ್ಲಿ. 47 (43): 40–48. JSTOR 41720299.
↑ ಶುಕ್ಲಾ, ಶಶಿ; ಶುಕ್ಲಾ, ಶಶಿ (1996). "UC ಬರ್ಕ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಪ್ರಾಕ್ಸಿ ಲಾಗಿನ್". ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್. 57 (1/4): 1–13. JSTOR 41855734.
↑ ಹರ್ಬಾನ್ಸ್, ಭಾಟಿಯಾ; ಬಕ್ಷಿ, ಶಿರಿ ರಾಮ್ (1999). ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಐಡಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಖ್ಸ್. ಡೀಪ್ & ಡೀಪ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್. p. 33. ISBN 978-81-7629-135-4.
↑ ಸಿಂಗ್, ದರ್ಶನ್ (ಜನವರಿ 2004). ಗುರು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹಿಬ್ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್. ಪಟಿಯಾಲಾ: ಪಂಜಾಬಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. p. 196. ISBN 978-81-7380-928-6.
↑ ಪ್ರುಥಿ, ರಾಜ್ (2004). ಸಿಖಿಸಂ ಅಂಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿವಿಲೈಜೇಶನ್. ಡಿಸ್ಕವರಿ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್. p. 105. ISBN 978-81-7141-879-4. Archived from the original on 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021. Retrieved 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021.
↑ ಕೌರ್-ಸಿಂಗ್, ನಿಕ್ಕಿ-ಗುನಿಂದರ್ (1993). ದಿ ಫೆಮಿನಿನ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಖ್ ವಿಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಟ್ರಾನ್ಸೆಂಡೆಂಟ್ Archived 9 October 2021^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ISBN 0521432871. ಪು. 4.
↑ ಝುತ್ತಿ-ಜೋಹಲ್, ಜಗ್ಬೀರ್ (2011). ಸಿಖಿಸಂ ಟುಡೇ. ಎ&ಸಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್. p. 35. ISBN 978-1-84706-272-7. Archived from the original on 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021. Retrieved 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021.
↑ ಎಸ್ಟೆವ್-ವೋಲಾರ್ಟ್, ಬರ್ಟಾ (2004). "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ: ಕೆಲವು ಹಿನ್ನೆಲೆ" (PDF). ಜೆಂಡರ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಗ್ರೋತ್: ಥಿಯರಿ ಅಂಡ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಇಂಡಿಯಾ. Archived (PDF) from the original on 22 ಮಾರ್ಚ್ 2012.
↑ "AIIMS ನರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಭರ್ತಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ಆರೋಪ | ದೆಹಲಿ ಸುದ್ದಿ - ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ". ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. 12 ಜನವರಿ 2020. Archived from the original on 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.
↑ "AIIMS ನರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪೋಸ್ಟ್ಗಾಗಿ ಭರ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ದುಃಖಿತ". Archived from the original on 20 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.
↑ Krishna, Tarun (20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020). "AIIMS ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಡಾಕ್ಟರ್ 'ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ' ಕಾರಣ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಯತ್ನ". ದಿ ಪ್ರಿಂಟ್. Archived from the original on 5 ನವೆಂಬರ್ 2021. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.
1 2 3 4 ಸಮ್ಯಬ್ರತ ರೇ ಗೋಸ್ವಾಮಿ (2014-11-11). "ಮಹಿಳೆಯರು ಮೇಕಪ್ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ". ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಂಡಿಯಾ.ಕಾಮ. Archived from the original on 31 ಜನವರಿ 2015. Retrieved 2015-04-21.
↑ ಅಮಿತ್ ಆನಂದ್ ಚೌಧರಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2015). "ಬಾಲಿವುಡ್ ಮೇಕಪ್ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪು ಎಸ್ಸಿ ಬಡಿದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ". ಟೈಮ್ಸ್ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ.ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್.ಕಾಮ. Archived from the original on 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015. Retrieved 2015-04-21.
1 2 ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 13.
↑ ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 124.
↑ ರಾಮನ್, ಸೀತಾ ಅನಂತ. ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಸೋಶಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಪುಟ 236. ಪ್ರೇಗರ್, 2009.
↑ ವರ್ಮಾ, ಪ್ರಚಿ. "IIM: 2021 ರ ವರ್ಗ: IIM ಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ವೈವಿಧ್ಯವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ". ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್. Archived from the original on 1 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.
↑ "DRDO ಶಿಷ್ಯವೇತನ ಯೋಜನೆ ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ-2019 | ಡಿಫೆನ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ - DRDO, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ". Archived from the original on 20 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.
↑ "ಶಿಷ್ಯವೇತನ ಯೋಜನೆಗಳು | ಡಿಫೆನ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ - DRDO, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ". Archived from the original on 20 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.
↑ "ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಪದವಿ ಪಡೆದು ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ: ಸಿಎಂ ಮನೋಹರ್ ಲಾಲ್ ಖಟ್ಟರ್". 12 ಜುಲೈ 2020. Archived from the original on 20 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.

ಮುಂದಿನ ಓದಿಗೆ

ಭಾಸಿನ್, ಕಮಲಾ; ಖಾನ್, ನಿಘಾತ್ ಸೈದ್ (1986). ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು. ನವದೆಹಲಿ: ಕಾಳಿ ಫಾರ್ ವಿಮೆನ್. ISBN 978-81-85107-14-1.
ಚೌಧುರಿ, ಮೈತ್ರೇಯಿ (2005). ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ. ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು. ಲಂಡನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಝೆಡ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 978-1-84277-602-5.
ಮಾಧವಾನಂದ, ಮತ್ತು ಆರ್. ಸಿ. ಮಜುಮ್ದಾರ್. ಗ್ರೇಟ್ ವುಮೆನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. ಮಾಯಾವತಿ (2014)
ಜೈನ್, ಪ್ರತಿಭಾ; ಶರ್ಮಾ, ಸಂಗೀತಾ (1995), "ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು: ಅದೃಶ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳು", in ಜೈನ್, ಪ್ರತಿಭಾ; ಶರ್ಮಾ, ಸಂಗೀತಾ (eds.), ಮಹಿಳಾ ಚಿತ್ರಗಳು, ಜೈಪುರ್: ರಾವತ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, OCLC 34318242.
ಸಿಂಗ್, ಮೈನಾ ಚಾವ್ಲಾ (ಜೂನ್ 2004). "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ". ಏಷ್ಯನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಸ್ಟಡೀಸ್. 10 (2): BR2. Archived from the original on 2016-01-18.
ಕಿಶ್ವರ್, ಮಧು (2008). ಉತ್ಸಾಹಿ ಸುಧಾರಕರು, ಮಾರಕ ಕಾನೂನುಗಳು: ರೂಢಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟ. ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್: SAGE ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್. ISBN 978-0-7619-3637-4.
ಮಧು ಕಿಶ್ವರ್. "ದಿ ಡಾಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಯವರ್ತ: ವುಮೆನ್ ಇನ್ ದಿ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್, ಪಂಜಾಬ್". ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಕೋಲೋನಿಯಲ್ ಇಂಡಿಯಾ; ಎಸೆಸ್ ಆನ್ ಸರ್ವೈವಲ್, ವರ್ಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್, ಸಂ. ಜೆ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1989.

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು

ಮನುಷಿ - ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ವೇದಿಕೆ
"ತಿರಿಗಿ ಹೋಗಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲ - ವೃಂದಾವನದ ವಿಧವೆಯರ ಅದೃಷ್ಟ, ಭಾರತ" Archived 2 December 2010^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ. WNN – ವುಮೆನ್ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ 5 ನವೆಂಬರ್ 2007

[16] ಕೊನೆಯ ಸಿಖ್ ಗುರು ಗುರು ಗೋವಿಂದ ಸಿಂಗ್, ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ವಿವಾಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಿಖ್ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೌರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಅಂದರೆ ಅವರು ವಿವಾಹವಾದರೆ ತಮ್ಮ ಗಂಡನ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

[Ray-1] ರೇ, ರಕ. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಗಳು Archived 7 July 2014^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.. ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ; ಮಿನ್ನಿಯಾಪೊಲಿಸ್, ಎಂಎನ್. 1999. ಪುಟ 13.

[Chaudhuri,_Maitrayee_2005-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ಚೌಧುರಿ, ಮೈತ್ರೇಯಿ. ಫೆಮಿನಿಸಂ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಇಶ್ಯೂಸ್ ಇನ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಫೆಮಿನಿಸಂ) ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಝೆಡ್, 2005.

[Gangoli_16-3] 1 2 3 4 ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 16.

[Kumar-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ಕುಮಾರ್, ರಾಧಾ. ಮಾಡುವ ಇತಿಹಾಸ Archived 10 January 2016^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ., ಕಾಳಿ ಫಾರ್ ವಿಮೆನ್, ನವದೆಹಲಿ, 1998.

[Ray_25-5] 1 2 3 ರೇ (1999), ಪುಟಗಳು 25–28.

[:6-6] 1 2 3 ಪ್ಯಾರಿ, ಬ್ರೋನ್ವಿನ್; ಘೋಷಾಲ್, ರಾಖಿ (2018). "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸರೋಗೇಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಏನು?". BMJ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹೆಲ್ತ್. 3 (5) e000986. doi:10.1136/bmjgh-2018-000986. ISSN 2059-7908. PMC 6195148. PMID 30364352.

[Sen-7] 1 2 3 ಸೇನ್, ಅಮರ್ತ್ಯ. "ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳು". ದಿ ನ್ಯೂ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್. 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2001; ಪುಟ 39.

[Gangoli_2-8] ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 2.

[Gangoli-9] ಗಂಗೋಲಿ, ಗೀತಾಂಜಲಿ. ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಗಳು - ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು, ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ Archived 1 May 2013^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.. ಹ್ಯಾಂಪ್ಶೈರ್: ಆಶ್ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, 2007. ಮುದ್ರಣ; ಪುಟಗಳು 10–12.

[10] ಫುಲ್ರೆನು, ಗುಹಾ (1974). "ಸಮಾನತೆಯ ಕಡೆಗೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ". ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ.

[Gangoli_6-11] ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 6.

[Ray_14-12] ರೇ (1999), ಪುಟ 14.

[:1-13] 1 2 ಮುಖರ್ಜಿ, ಸುಚಾರಿತಾ ಸಿನ್ಹಾ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರ ಜನನ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಪಕ್ಷಪಾತ, ಫೆಮಿನಿಸ್ಟ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ. 19, ಸಂ. 1 (ಜನವರಿ, 2013) (doi:10.1080/13545701.2012.752312), ಪು. 9, ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಮೈಸೂರು ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್, ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣದ ಸಂಸಕ್ತ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಬಂಧಗಳು (ದೆಹಲಿ: ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1989), ಮತ್ತು ಅಗರವಾಲ್, ಬೀನಾ, ಸ್ವಂತದ ಕ್ಷೇತ್ರ: ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಹಕ್ಕುಗಳು (ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್: ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವ್. ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 1994).

[Singh_2010-14] ಸಿಂಗ್, ಎಸ್. 2010. "ಮಹಿಳೆಯರ ಧರ್ಮ-ಚಾಲಿತ ಗುರುತನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು: ಮಹಾಭಾರತದ ಕುಂತಿ" - ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಹಿಳಾ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂಬ ಸಂಕಲನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸಂ. ಇಂಡು ಸ್ವಾಮಿ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ಸರುಪ್: ದೆಹಲಿ.

[Bhasin_and_Khan-15] 1 2 3 ಭಾಸಿನ್, ಕಮಲಾ ಮತ್ತು ಖಾನ್, ನಿಘಾತ್ ಸೈದ್. "ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು", ಕಾಳಿ ಫಾರ್ ವಿಮೆನ್, ನವದೆಹಲಿ, 1986.

[17] ಮುಖರ್ಜಿ, ಸುಚಾರಿತಾ ಸಿನ್ಹಾ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರ ಜನನ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಪಕ್ಷಪಾತ, op. cit., ಪು. 9.

[India_Today-18] "ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಯಾರು? ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಏನು ಮಾಡಿದರು?". ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ. 3 ಜನವರಿ 2016. Archived from the original on 15 ನವೆಂಬರ್ 2016. Retrieved 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2016.

[thebetterindia.com-19] "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹುಡುಗಿಯರ ಶಿಕ್ಷಣದ ತಾಯಿ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ". ದಿ ಬೆಟ್ಟರ್ ಇಂಡಿಯನ್. 2013-10-15. Archived from the original on 26 ಆಗಸ್ಟ್ 2016.

[20] ಜುವೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಥಾರಿಟಿ: ವುಮೆನ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟುಯಲ್ ಟ್ರೆಡಿಷನ್ ಇನ್ ಹಿಂದೂ ಇಂಡಿಯಾ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯುಪಿ, 2002.

[21] ಮೋಜಿ, ಎ. ಕುಯಿಲ್ (17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022). "ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರವೂ ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಏಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ". ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್ (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Retrieved 15 ಮೇ 2025.

[quote-22] ನೇಪಿಯರ್, ವಿಲಿಯಂ. (1851) ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನೇಪಿಯರ್'ಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಆಫ್ ಸಿಂಧ್. (ಪು. 35). ಲಂಡನ್: ಚಾಪ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್ Archived 3 June 2016^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ. books.google.com ನಲ್ಲಿ, 10 ಜುಲೈ 2011 ರಂದು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ

[Gangoli_88-23] ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟಗಳು 88–89.

[theguardian.com-24] ಹರ್ಪ್ರೀತ್ ಕೌರ್ ಗ್ರೆವಾಲ್ (2010-12-31). "ರೆಬೆಲ್ ಕ್ವೀನ್ – ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳು". ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್. Archived from the original on 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015.

[25] ಅಪರ್ಣಾ ಬಸು. "ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿ" (PDF). Archived from the original (PDF) on 27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013. Retrieved 24 ಮಾರ್ಚ್ 2014.

[Gangoli_17-26] ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 17-18.

[:0-27] 1 2 ಸುಲ್ಲಿವಾನ್, ರೆನೇ. "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಹಿಂಸೆ: ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಇತಿಹಾಸ". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)

[28] "ಯಾರ ಬಲಾತ್ಕಾರವು ದೇಶವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು". www.cnn.com. Retrieved 2025-11-18.

[29] "ನಿರ್ಭಯ ಪ್ರಕರಣ: 2012 ದೆಹಲಿ ಬಸ್ ಬಲಾತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗಾಗಿ ನಾಲ್ವರು ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಮರಣದಂಡನೆ" (in ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್). 2020-03-20. Retrieved 2025-11-18.

[30] "ಲೈಂಗಿಕ ಹಲ್ಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಲ್ಪ್ಲೈನ್ ಲಾಂಚ್". ದಿ ಹಿಂದೂ (in Indian English). 2013-01-03. ISSN 0971-751X. Retrieved 2025-11-18.

[The_Economic_Times-31] 1 2 "ದೆಹಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್-ರೇಪ್ ಪ್ರಕರಣ: ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆ ಬಯಸುವ ಜಯಲಲಿತಾ". ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Archived from the original on 2013-11-04. Retrieved 2025-11-18.

[32] ಟಿಕ್ಕನೆನ್, ಅಮಿ (2022-11-15). "ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ | ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ - ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ". Britannica.com. Archived from the original on 3 ಮೇ 2015. Retrieved 2015-04-21.

[33] "ದಿ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರೋಸೀಜರ್, 1973 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 53". indiankanoon.org. Archived from the original on 31 ಮಾರ್ಚ್ 2020. Retrieved 2017-10-27.

[34] ವಿಶ್ವನಾಥನ್, ಟಿ.ಕೆ. "ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಹಿತೆ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಧಿನಿಯಮ, 2005" (PDF). mha.nic.in. Archived from the original (PDF) on 27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017.

[35] ಜಾರ್ಜ್ ಇಪೆ. "ಅಮ್ಮು ನನಗೆ ಕೆಲವು ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವಳು ಮೇರಿ ರಾಯ್ ಅಲ್ಲ". ರೆಡಿಫ್. Archived from the original on 11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013. Retrieved 12 ಮೇ 2013.

[36] ಜಾರ್ಜ್ ಜಾಕೋಬ್ (29 ಮೇ 2006). "ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೇರಿ ರಾಯ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ". ದಿ ಹಿಂದೂ. Archived from the original on 31 ಮೇ 2006. Retrieved 12 ಮೇ 2013.

[37] ಜಾಕೋಬ್, ಜಾರ್ಜ್ (2010-10-20). "ಮೇರಿ ರಾಯ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ". ದಿ ಹಿಂದೂ. Archived from the original on 30 ಮಾರ್ಚ್ 2014. Retrieved 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010.

[Desk-38] 1 2 "ಸಬರಿಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಪೂಜಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಮರ್ಥಿಸಿದೆ". ದಿ ಹಿಂದೂ (in Indian English). 2018-09-28. ISSN 0971-751X. Archived from the original on 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018. Retrieved 2018-09-28.

[NDTV.com-39] 1 2 "ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು, ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ, ನಿಷೇಧ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದೆ". ಎನ್ಡಿಟಿವಿ.ಕಾಮ್. Archived from the original on 29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018. Retrieved 2018-09-28.

[worlddev2005-40] 1 2 ಪಾಂಡಾ, ಪ್ರದೀಪ್, ಬೀನಾ ಅಗರವಾಲ್, ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ, ಮತ್ತು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಗ್ರೋತ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ದೆಹಲಿ, ಭಾರತ. "ಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ವಯೋಲೆನ್ಸ್, ಹ್ಯೂಮನ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ". ವರ್ಲ್ಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ (2005). 18 ಮಾರ್ಚ್ 2013.

[41] ದೇಶಪಾಂಡೆ, ಸಂಜಯ್ (2019). "ಪುರುಷರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಅಂಶಗಳು". ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈಕೋಸೆಕ್ಷುಯಲ್ ಹೆಲ್ತ್. 1 (3–4): 246–249. doi:10.1177/2631831819894176. S2CID 209523024.

[42] "(PDF) ಪುರುಷರ ಮೇಲಿನ ದೇಶೀಯ ಹಿಂಸೆ". Archived from the original on 3 ಜೂನ್ 2021. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.

[43] "ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಲಾ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಧಿನಿಯಮ, 2013" (PDF). ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ. Archived from the original (PDF) on 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2013. Retrieved 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2013.

[Reference376A-44] 1 2 3 "ಸೆಕ್ಷನ್ 376A, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಲಾ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಅಧಿನಿಯಮ, 2013" (PDF). ದಿ ಗೆಜೆಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ. 2013. Archived from the original (PDF) on 7 ನವೆಂಬರ್ 2013.

[rcj2013-45] 1 2 3 4 ಜಿಲೋಹಾ, ಆರ್.ಸಿ. (ಜುಲೈ–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013). "ಬಲಾತ್ಕಾರ: ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು". ಇಂಡಿಯನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ. 55 (3): 250–255. doi:10.4103/0019-5545.117141. PMC 3777346. PMID 24082245.

[46] ರಾಯ್, ರಾಜೇಶ್ (21 ಮಾರ್ಚ್ 2013). "ಭಾರತ ಸಂಸತ್ತು ಕಠಿಣ ಬಲಾತ್ಕಾರ ಕಾನೂನನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿತು". ದಿ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್. Archived from the original on 18 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019.

[47] ಪಿಟಿಐ (2013-05-19). "ಬಲಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಬೆರಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲ: ಎಸ್ಸಿ". ದಿ ಹಿಂದೂ. Archived from the original on 24 ಜೂನ್ 2014. Retrieved 2013-10-18.

[48] "ಎರಡು ಬೆರಳು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮದೊಂದಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು: ಎಸ್ಸಿ". ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. 2013-05-20. Archived from the original on 2013-06-08. Retrieved 2013-10-18.

[gulfnews1-49] ಪಿಟಿಐ (2014-06-28). "ಪತ್ನಿಯ ಜೀನ್ಸ್ ನಿಷೇಧ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಆಧಾರ, ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ". ಗಲ್ಫ್ನ್ಯೂಸ್.ಕಾಮ. Archived from the original on 7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016. Retrieved 2015-10-28.

[50] "ಮಹಿಳೆ ಕುಟುಂಬದ 'ಕರ್ತ' ಆಗಬಹುದು: ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್". ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. February 2016. Archived from the original on 31 ಜನವರಿ 2016.

[bbc.com-51] 1 2 ಬಿಸ್ವಾಸ್, ಸೌತಿಕ್ (2018-09-27). "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅಪರಾಧವಲ್ಲ". ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್. Archived from the original on 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018. Retrieved 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018.

[52] ರೀಗನ್, ಹೆಲೆನ್ (2019-01-18). "ಪುರುಷರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಕೇರಳ ಪರ್ವತವನ್ನು ಏರಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ - ಸಿಎನ್ಎನ್". ಸಿಎನ್ಎನ್. Archived from the original on 31 ಜನವರಿ 2019. Retrieved 2019-01-31.

[53] "ಪ್ರಸೂತಿ ರಜೆಯು ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು, ಮೂರನೇ ಮಗುವಿಗೆ ಸಹ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ". ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್. 24 ಮೇ 2025 – via ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ - ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ.

[Narain,_Vrinda_2008-54] 1 2 3 ನಾರಾಯಣ್, ವೃಂದಾ. ರಿಕ್ಲೇಮಿಂಗ್ ದಿ ನೇಶನ್: ಮುಸ್ಲಿಂ ವುಮೆನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲಾ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ Archived 7 July 2014^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.. ಟೊರೊಂಟೊ [ಒಂಟ್.]: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೊರೊಂಟೊ, 2008.

[55] ಭಟ್, ಎಲಾ ಆರ್. ನಾವು ಬಡವರು ಆದರೆ ಅನೇಕ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಥೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯುಪಿ, 2005.

[Singh-56] ಸಿಂಗ್, ಎಸ್. ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್, ಪಿ. (2011). "ಶೋಭಾ ಡೆ: ಮಾವೆರಿಕ್ ಫೆಮಿನಿಸಂಗಾಗಿ ವಿಭೇದನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ". ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಲ್ಲಿ, ಸಂ. ಇಂಡು ಸ್ವಾಮಿ, ಸರುಪ್: ದೆಹಲಿ

[57] ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ವುಮೆನ್: ಫೀಮೇಲ್-ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಅಬಾರ್ಷನ್ ಅಂಡ್ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟಿಸೈಡ್ಸ್. ಡಿರ್. ಮನೋನ್ ಲೋಯ್ಜಿಯೂ, ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಹ್ಯೂಮಾನಿಟೀಸ್ & ಸೈನ್ಸಸ್. ಎ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್ ಕಂಪನಿ, 2006.

[58] ಸೇನ್, ಅಮರ್ತ್ಯ. "ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳು". ದಿ ನ್ಯೂ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2001; ಪುಟ 40.

[:3-59] 1 2 "ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಥವಾ ಪರೋಪಕಾರಿ ಸರೋಗೇಟ್: ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಧ್ಯದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ | OHRH" (in ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Retrieved 2025-12-14.

[:2-60] 1 2 ರಾಯ್, ಮೋಧುಮಿತಾ (2011), "ವಿದೇಶಿ ಮಕ್ಕಳು/ಭಾರತೀಯ ತಯಾರಿಕೆ: ಜಾಗತೀಕರಣದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯ ಔಟ್ಸೋರ್ಸಿಂಗ್", ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು: ಸಿದ್ಧಾಂತ ವಿಧಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಬಿ-42, ಪಂಚಶೀಲ ಎನ್ಕ್ಲೇವ್, ನವದೆಹಲಿ 110 017 ಭಾರತ: SAGE ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, pp. 54–72, doi:10.4135/9788132107637.n3, ISBN 978-81-321-0576-3, retrieved 2025-12-14{{citation}}: CS1 maint: location (link) CS1 maint: work parameter with ISBN (link)

[:4-61] 1 2 ನಿಶಾ, ಜೈರು (2022-07-01). "'ಸರೋಗೇಟ್ ಮದರಿಂಗ್' ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವುದು". ಏಷ್ಯನ್ ಬಯೋಎತಿಕ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). 14 (3): 271–285. doi:10.1007/s41649-022-00205-6. ISSN 1793-9453. PMC 9250556. PMID 35791331.

[:5-62] 1 2 3 ನಾರಾಯಣ್, ಗೌರಂಗ್; ಮಿಶ್ರಾ, ಹರ ಪ್ರಸಾದ್; ಸುವ್ವರಿ, ತರುಣ್ ಕುಮಾರ್; ಮಹಾಜನ್, ಇಶಿಕಾ; ಪಟ್ನಾಯಿಕ್, ಮೃಣಾಲ್; ಕುಮಾರ್, ಸಾಹಿಲ್; ಅಮಾನುಲ್ಲಾ, ನಿಧಾಲ್ ಎ.; ಮಿಶ್ರಾ, ಸ್ಮೃತಿ ಸಿಕ್ತಾ (ಏಪ್ರಿಲ್ 2023). "2021 ರ ಸರೋಗೇಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯಿದೆ: ಸಮಾನತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಸಮಾಜದ ಕಡೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಹೆಜ್ಜೆಯೇ?". ಕ್ಯೂರಿಯಸ್. 15 (4) e37864. doi:10.7759/cureus.37864. ISSN 2168-8184. PMC 10199460. PMID 37213977.

[gulfnews2-63] 1 2 ಪಿಟಿಐ (28 ಜೂನ್ 2014). "ಪತ್ನಿಯ ಜೀನ್ಸ್ ನಿಷೇಧ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಆಧಾರ, ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ". ಗಲ್ಫ್ನ್ಯೂಸ್.ಕಾಮ. Archived from the original on 7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016. Retrieved 28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015.

[Criminal_Procedure_Code_PC-64] ಉಲ್ಲೇಖ: JT 2005 (6) SC 266 ಗೌರವಾನ್ವಿತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು: ಅರಿಜಿತ್ ಪಸಾಯತ್ ಮತ್ತು H.K. ಸೇಮಾ, JJ. ಸಮಸ್ಯೆ: ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಕಾಯಿದೆ, 1872 – ಸೆಕ್ಷನ್ 113B; ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಲಾ (ಸೆಕೆಂಡ್ ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯಿದೆ, 1983; ದಾಯಾದಿ ನಿಷೇಧ ಕಾಯಿದೆ, 1961; ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ, 1860 – ಸೆಕ್ಷನ್ಗಳು 304B, 306 ಮತ್ತು 498A; ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಹಿತೆ (CrPC), 1973; ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ – ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ 14 ಮತ್ತು 32 ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ: 19 ಜುಲೈ 2005 ಪ್ರಕರಣ ಸಂಖ್ಯೆ: ರಿಟ್ ಪಿಟಿಷನ್ (C) ಸಂಖ್ಯೆ. 2005 ರ 141 ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು: ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಕಾಯಿದೆ ಒಟ್ಟು [592]

[Gangoli_34-65] ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 34-35.

[66] ಸುನೀಥಾ, ಎ. (2012). "UC ಬರ್ಕ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಪ್ರಾಕ್ಸಿ ಲಾಗಿನ್". ಏಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ವೀಕ್ಲಿ. 47 (43): 40–48. JSTOR 41720299.

[67] ಶುಕ್ಲಾ, ಶಶಿ; ಶುಕ್ಲಾ, ಶಶಿ (1996). "UC ಬರ್ಕ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಪ್ರಾಕ್ಸಿ ಲಾಗಿನ್". ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್. 57 (1/4): 1–13. JSTOR 41855734.

[68] ಹರ್ಬಾನ್ಸ್, ಭಾಟಿಯಾ; ಬಕ್ಷಿ, ಶಿರಿ ರಾಮ್ (1999). ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಐಡಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಖ್ಸ್. ಡೀಪ್ & ಡೀಪ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್. p. 33. ISBN 978-81-7629-135-4.

[69] ಸಿಂಗ್, ದರ್ಶನ್ (ಜನವರಿ 2004). ಗುರು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹಿಬ್ ಅಮಂಗ್ ದಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್. ಪಟಿಯಾಲಾ: ಪಂಜಾಬಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. p. 196. ISBN 978-81-7380-928-6.

[70] ಪ್ರುಥಿ, ರಾಜ್ (2004). ಸಿಖಿಸಂ ಅಂಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿವಿಲೈಜೇಶನ್. ಡಿಸ್ಕವರಿ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್. p. 105. ISBN 978-81-7141-879-4. Archived from the original on 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021. Retrieved 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021.

[71] ಕೌರ್-ಸಿಂಗ್, ನಿಕ್ಕಿ-ಗುನಿಂದರ್ (1993). ದಿ ಫೆಮಿನಿನ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಖ್ ವಿಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಟ್ರಾನ್ಸೆಂಡೆಂಟ್ Archived 9 October 2021^{[Date mismatch]} ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ISBN 0521432871. ಪು. 4.

[72] ಝುತ್ತಿ-ಜೋಹಲ್, ಜಗ್ಬೀರ್ (2011). ಸಿಖಿಸಂ ಟುಡೇ. ಎ&ಸಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್. p. 35. ISBN 978-1-84706-272-7. Archived from the original on 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021. Retrieved 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021.

[73] ಎಸ್ಟೆವ್-ವೋಲಾರ್ಟ್, ಬರ್ಟಾ (2004). "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ: ಕೆಲವು ಹಿನ್ನೆಲೆ" (PDF). ಜೆಂಡರ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಗ್ರೋತ್: ಥಿಯರಿ ಅಂಡ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಇಂಡಿಯಾ. Archived (PDF) from the original on 22 ಮಾರ್ಚ್ 2012.

[74] "AIIMS ನರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಭರ್ತಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ಆರೋಪ | ದೆಹಲಿ ಸುದ್ದಿ - ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ". ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ. 12 ಜನವರಿ 2020. Archived from the original on 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.

[75] "AIIMS ನರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪೋಸ್ಟ್ಗಾಗಿ ಭರ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ದುಃಖಿತ". Archived from the original on 20 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.

[76] Krishna, Tarun (20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020). "AIIMS ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಡಾಕ್ಟರ್ 'ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ' ಕಾರಣ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಯತ್ನ". ದಿ ಪ್ರಿಂಟ್. Archived from the original on 5 ನವೆಂಬರ್ 2021. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.

[telegraphindia1-77] 1 2 3 4 ಸಮ್ಯಬ್ರತ ರೇ ಗೋಸ್ವಾಮಿ (2014-11-11). "ಮಹಿಳೆಯರು ಮೇಕಪ್ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ". ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಂಡಿಯಾ.ಕಾಮ. Archived from the original on 31 ಜನವರಿ 2015. Retrieved 2015-04-21.

[78] ಅಮಿತ್ ಆನಂದ್ ಚೌಧರಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2015). "ಬಾಲಿವುಡ್ ಮೇಕಪ್ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪು ಎಸ್ಸಿ ಬಡಿದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ". ಟೈಮ್ಸ್ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ.ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್.ಕಾಮ. Archived from the original on 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015. Retrieved 2015-04-21.

[Gangoli_13-79] 1 2 ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 13.

[Gangoli_124-80] ಗಂಗೋಲಿ (2007), ಪುಟ 124.

[81] ರಾಮನ್, ಸೀತಾ ಅನಂತ. ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಸೋಶಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಪುಟ 236. ಪ್ರೇಗರ್, 2009.

[economictimes.indiatimes.com-82] ವರ್ಮಾ, ಪ್ರಚಿ. "IIM: 2021 ರ ವರ್ಗ: IIM ಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ವೈವಿಧ್ಯವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ". ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್. Archived from the original on 1 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.

[83] "DRDO ಶಿಷ್ಯವೇತನ ಯೋಜನೆ ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ-2019 | ಡಿಫೆನ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ - DRDO, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ". Archived from the original on 20 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.

[84] "ಶಿಷ್ಯವೇತನ ಯೋಜನೆಗಳು | ಡಿಫೆನ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ - DRDO, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ". Archived from the original on 20 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.

[85] "ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಪದವಿ ಪಡೆದು ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ: ಸಿಎಂ ಮನೋಹರ್ ಲಾಲ್ ಖಟ್ಟರ್". 12 ಜುಲೈ 2020. Archived from the original on 20 ಜುಲೈ 2020. Retrieved 20 ಜುಲೈ 2020.

[೧]

[೨]

[೩]

[೪]

[೫]

[೬]

[೭]

[೮]

[೯]

[೧೦]

[೧೧]

[೧೨]

[೧೩]

[೧೪]

[೧೫]

[N ೧]

[೧೬]

[೧೭]

[೧೮]

[೧೯]

[೨೦]

[೨೧]

[೨೨]

[೨೩]

[೨೪]

[೨೫]

[೨೬]

[೨೭]

[೨೮]

[೨೯]

[೩೦]

[೩೧]

[೩೨]

[೩೩]

[೩೪]

[೩೫]

[೩೬]

[೩೭]

[೩೮]

[೩೯]

[೪೦]

[೪೧]

[೪೨]

[೪೩]

[೪೪]

[೪೫]

[೪೬]

[೪೭]

[೪೮]

[೪೯]

[೫೦]

[೫೧]

[೫೨]

[೫೩]

[೫೪]

[೫೫]

[೫೬]

[೫೭]

[೫೮]

[೫೯]

[೬೦]

[೬೧]

[೬೨]

[೬೩]

[೬೪]

[೬೫]

[೬೬]

[೬೭]

[೬೮]

[೬೯]

[೭೦]

[೭೧]

[೭೨]

[೭೩]

[೭೪]

[೭೫]

[೭೬]

[೭೭]

[೭೮]

[೭೯]

[೮೦]

[೮೧]

[೮೨]

[೮೩]

[೮೪]