ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆ
| ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆ | |
|---|---|
Swarna Durg, Jaisalmer Quilla or Sonar Quila/Kella | |
| Jaisalmer, Rajasthan, India | |
 ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆ | |
| ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿ | |
| ಪ್ರಕಾರ | Desert fortification |
| ಯಾರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ | Archaeological Survey of India |
ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆಯೇ | Yes |
| ಪರಿಸ್ಥಿತಿ | Protected Monument |
| ಸ್ಥಳ | |
| Location of Jaisalmer Fort in Rajasthan | |
  ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆ Location within India  ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆ Location within Rajasthan | |
| ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು | 26°54′46″N 70°54′45″E / 26.9127°N 70.9126°E |
| ಸ್ಥಳದ ಇತಿಹಾಸ | |
| ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು | 1156 |
| ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು | Rawal Jaisal |
| ಬಳಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು | Yellow Sandstone |
| ದಳ/ಸೇನಾಪಡೆ ಮಾಹಿತಿ | |
| ನಿವಾಸಿಗಳು/ಬಳಕೆದಾರರು | About a quarter of Jaisalmer's population |
| Type | Cultural |
| Criteria | ii, iii |
| Designated | 2013 (36th session) |
| Part of | Hill Forts of Rajasthan |
| Reference no. | 247 |
| Region | South Asia |
ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆಯು ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮೂಲದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ . ಇದು ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವೇ "ಜೀವಂತ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ" ಒಂದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನರು ಇನ್ನೂ ಅದರ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ 860 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದ ಬಹುಪಾಲು, ಕೋಟೆಯು ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ನಗರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗಿನ ಮೊದಲ ವಸಾಹತುಗಳು 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು . [೧]
ನಿರ್ಮಾಣ
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1156 ರಲ್ಲಿ ರಜಪೂತ ದೊರೆ ರಾವಲ್ ಜೈಸಲ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅವನಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇದು ತ್ರಿಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ, ದೊಡ್ಡ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮರಳಿನ ವಿಸ್ತಾರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ , ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ (ಪ್ರಾಚೀನ ರೇಷ್ಮೆ ರಸ್ತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ) [೧] ಅಡ್ಡಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತ್ತು . ಇಂದು ಇದು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ; ಇದರ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ಸ್ಥಳವು ಅದರ ಕೋಟೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಹಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಗೋಚರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.[೨]
ಕೋಟೆಯ ಬೃಹತ್ ಹಳದಿ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಜೇನು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವುದರಿಂದ, ಹಳದಿ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದನ್ನು ಸೋನಾರ್ ಕಿಲಾ ಅಥವಾ ಚಿನ್ನದ ಕೋಟೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ [೩]. ಸೋನಾರ್ ಕಿಲಾಎಂಬ ಹೆಸರು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಅವರು ಇದೇ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದರು .
೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ , ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಫ್ನೋಮ್ ಪೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮಿತಿಯ ೩೭ ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ , ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಐದು ಇತರ ಕೋಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ " ರಾಜಸ್ಥಾನ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕೋಟೆಗಳು " ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.
ಇತಿಹಾಸ
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಭಾಟಿ ರಜಪೂತ ರಾವಲ್ ಜೈಸಲ್ ೧೧೫೬ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು [೪]. ಇದರ ಒಳಗೆ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
೧೨೯೯ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ,ಭಾಟಿ ರಜಪೂತ ರಾವಲ್ ಜೈಸಲ್ ಸಿಂಗ್ I ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯಿಂದ ದೀರ್ಘ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು , ಖಿಲ್ಜಿಯ ನಿಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕಾರವಾನ್ ಮೇಲೆ ರಾವಲ್ ಜೈಸಲ್ ಸಿಂಗ್ I ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಅವನು ಕೆರಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ನಿಶ್ಚಿತ ಸೋಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಭಾಟಿ ರಜಪೂತ ಮಹಿಳೆಯರು ಜೌಹರ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಮೂಲರಾಜನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಯೋಧರು ಸುಲ್ತಾನನ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಾರಕ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡರು. ಯಶಸ್ವಿ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಕೋಟೆಯು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ಬದುಕುಳಿದ ಭಾಟಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
೧೫೩೦-೧೫೫೧ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಭಾಟಿ ರಜಪೂತ ರಾವಲ್ ಲುನಕರನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅಫಘಾನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಅಮೀರ್ ಅಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. ತಾನು ಸೋತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ರಾವಲ್ ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಜೌಹರ್ (ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಮರುಸಂಘಟನೆ ) ಸಂಘಟಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವನು ತನ್ನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೊಂದನು. ದುರಂತವೆಂದರೆ, ಈ ಕೃತ್ಯದ ನಂತರ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಂದವು ಮತ್ತು ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಸೈನ್ಯವು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಯಿತು.
೧೫೪೧ ರಲ್ಲಿ, ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹುಮಾಯೂನ್ ಅಜ್ಮೀರ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ರಾವಲ್ ಲುನಕರನ್ ವಿರುದ್ಧವೂ ಹೋರಾಡಿದನು [೫] . ಅವನು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಅಕ್ಬರ್‌ಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು . ೧೭೬೨ ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾವಲ್ ಮುಲ್ರಾಜ್ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಕೋಟೆಯು ಮೊಘಲ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. [೬]
ಡಿಸೆಂಬರ್ 12, 1818 ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಮುಲ್ರಾಜ್ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದವು ಮುಲ್ರಾಜ್ ಕೋಟೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿತು. 1820 ರಲ್ಲಿ ಮುಲ್ರಾಜ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಗಜ್ ಸಿಂಗ್ ಕೋಟೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. [೬]
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆಗಮನ, ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ ಬಂದರಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ನ ನಿಧಾನವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ಹಳೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಗರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1965 ಮತ್ತು 1971 ರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು .
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]
ಈ ಕೋಟೆಯು ೪೬೦ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೨೩೦ ಮೀಟರ್ ಅಗಲ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ೭೬ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ . ಕೋಟೆಯ ಬುಡವು ೪.೬ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು , ಇದು ಕೋಟೆಯ ಹೊರ ಆವರಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅದರ ತ್ರಿವಳಿ-ಆವರಣ ರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಕೊತ್ತಲಗಳು ಅಥವಾ ಗೋಪುರಗಳು ಸುಮಾರು ೪ ಕಿ,ಮೀ ಉದ್ದದ ಗೋಡೆಯ ಒಳಗಿನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಕೋಟೆಯು ಈಗ 99 ಕೊತ್ತಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 92 ಅನ್ನು 1633 ಮತ್ತು 1647 ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯು ಪಟ್ಟಣದ ಕಡೆಯಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಫಿರಂಗಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು[೬]. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೈದಾನದೊಳಗಿನ ಇತರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಅಂಶಗಳು:
- ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಹಾದು ಹೋಗಬೇಕಾದ ನಾಲ್ಕು ಬೃಹತ್ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳು, ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ.
- ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಮಹಾರಾಜನ ಹಿಂದಿನ ನಿವಾಸವಾದ ರಾಜ್ ಮಹಲ್ ಅರಮನೆ;
- ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳು: ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ, ೧೨ ರಿಂದ ೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಹಳದಿ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಏಳು ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ .[೭]. [೮] ಮೆರ್ಟಾದ ಆಸ್ಕರನ್ ಚೋಪ್ರಾ ಸಂಭವನಾಥ ದೇವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು . ಈ ದೇವಾಲಯವು ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳೊಂದಿಗೆ 600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [೯] ಚೋಪ್ರಾ ಪಂಚಜಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಅಷ್ಟಪಧ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. [೧೦]
- ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ದೇವರುಗಳ ಪೂಜೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ .
- ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹವೇಲಿಗಳು [೧೧]. ಇವು ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ಅಲಂಕೃತ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವು ಹವೇಲಿಗಳು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು. ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹಳದಿ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಅನೇಕ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹವೇಲಿಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಹವೇಲಿಗಳು ಅನೇಕ ಮಹಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅಲಂಕೃತ ಕಿಟಕಿಗಳು, ಕಮಾನುಗಳು, ದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಕನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ಹವೇಲಿಗಳು ಈಗ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವ್ಯಾಸ್ ಹವೇಲಿ , ಇದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರರ ವಂಶಸ್ಥರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಶ್ರೀ ನಾಥ್ ಅರಮನೆ, ಇದನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಗಳು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಈ ಕೋಟೆಯು ಘುಟ್ ನಲಿ ಎಂಬ ಚತುರ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಮಳೆನೀರನ್ನು ಕೋಟೆಯಿಂದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೊರಹಾಕಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಿರ್ಮಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. [೨]
ಸಂಸ್ಕೃತಿ
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಹಲವಾರು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಅವರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಪತ್ತೇದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿ ಸೋನಾರ್ ಕೆಲ್ಲಾ (ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಫೋರ್ಟ್) ಅನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಆಯಿತು, ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ರೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. [೨] ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಆರು ಕೋಟೆಗಳು - ಅಂಬರ್ , ಚಿತ್ತೋರ್‌ಗಢ , ಗ್ಯಾಗ್ರಾನ್ , ಜೈಸಲ್ಮೇರ್, ಕುಂಭಾಲ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ರಣಥಂಬೋರ್ - ಜೂನ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ಫ್ನೋಮ್ ಪೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮಿತಿಯ 37 ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.ref>"Heritage Status for Forts". Eastern Eye. 28 June 2013. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 5 July 2015.</ref>[೧೨] ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಣಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ರಜಪೂತ ಬೆಟ್ಟದ ಮಿಲಿಟರಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.
ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ
[ಬದಲಾಯಿಸಿ].JPG)
ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆ ಇಂದು ಬಹು ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒತ್ತಡದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ: ನೀರಿನ ಸೋರಿಕೆ, ಅಸಮರ್ಪಕ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳು, ಕೈಬಿಟ್ಟ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೂಟ ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲಿನ ಭೂಕಂಪನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ಕಾಳಜಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲವಾದ ಸೆಡಿಮೆಂಟರಿ ಬಂಡೆಯ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಅಡಿಪಾಯವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೋರಿಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಕೋಟೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಗಳಾದ ರಾಣಿಯ ಅರಮನೆ ( ರಾಣಿ ಕಾ ಮಹಲ್) ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಯ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [೨]
ವಿಶ್ವ ಸ್ಮಾರಕ ನಿಧಿಯು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ೧೯೯೬ ರ ವಿಶ್ವ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೯೮ ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನಿವಾಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. [೧೩] ಈ ಕೋಟೆಯು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೫೦೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೬೦೦,೦೦೦ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿ ಮತ್ತು ವಾಹನ ದಟ್ಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. [೨]
ವಿಶ್ವ ಸ್ಮಾರಕ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಯುಕೆ ಮೂಲದ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಇನ್ ಜಿಯೋಪಾರ್ಡಿ, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿವೆ. ಮಾಜಿ INTACH ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎಸ್.ಕೆ. ಮಿಶ್ರಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ $1 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದೆ.[೧೪] ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ನಡುವೆ ಸಂಘಟಿತ ಕ್ರಮದ ಕೊರತೆಯು ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ. [೨]
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]- 1 2 "Fort full of life". www.frontline.in. Archived from the original on 5 November 2015. Retrieved 2017-12-10.
- 1 2 3 4 5 6 Sharma, Abha (23 September 2012). "Desert's sinking fort". The Hindu. Archived from the original on 22 February 2014. Retrieved 4 July 2015.
- ↑ "The Fantastic 5 Forts: Rajasthan Is Home to Some Beautiful Forts, Here Are Some Must-See Heritage Structures". DNA : Daily News & Analysis. 28 January 2014. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 5 July 2015.
- ↑ Rajasthan Guides (Everyman Guides). By Vivien Crump et al. 2002. Pg. 208. ISBN 1-85715-887-3
- ↑ "Fort full of life". www.frontline.in. Archived from the original on 5 November 2015. Retrieved 2017-12-11.
- 1 2 3 Verma, Amrit (2003). Forts of India. New Delhi: The Director, Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. pp. 21–23. ISBN 81-230-1002-8.
- ↑ "Hill Forts of Rajasthan". UNESCO. 21 June 2013. Archived from the original on 25 June 2013. Retrieved 26 December 2019.
- ↑ Melton 2014, p. 125.
- ↑ Jain 2005, p. 231.
- ↑ Jain 2005, p. 232.
- ↑ "Incredible India | Nathmal Ki Haveli". Archived from the original on 2 November 2022. Retrieved 14 January 2023.
- ↑ "Iconic Hill Forts on UN Heritage List". New Delhi, India: Mail Today. 22 June 2013. Archived from the original on 24 September 2015. Retrieved 5 July 2015.
- ↑ "World Monuments Fund – Jaisalmer Fort". Archived from the original on 4 December 2010. Retrieved 30 November 2010.
- ↑ Misra, S.K. (7 April 2010). "INTACH has earned its position". Indian Express. Archived from the original on 3 November 2023. Retrieved 4 July 2015.