ಚಿತ್ತೌರ್ಗಢ
ಚಿತ್ತೌರ್ಗಢ ''ಚಿತ್ತೌರ್ಗಢ ("ಚಿತ್ತೌರ್ ಕೋಟೆ"), ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆ ಮೇವಾರದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.
ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 180 ಮೀಟರ್ (590.6 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು 280 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (691.9 ಎಕರೆ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಣಿವೆಯು ಬೆರಾಚ್ ನದಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು 65 ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ಇದರಲ್ಲಿ 4 ಜಲಚರಗಳು, 19 ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳು, 20 ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ಗಳು (ಜಲಪಾತಗಳು), 4 ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭಗಳು ಸೇರಿವೆ.
2013 ರಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ತೋರ್ ಕೋಟೆ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಆರು ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಫ್ನೋಮ್ ಪೆನ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮಿತಿಯ 37 ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು., ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆ ಮೇವಾರದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.
ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 180 ಮೀಟರ್ (590.6 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು 280 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (691.9 ಎಕರೆ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಣಿವೆಯು ಬೆರಾಚ್ ನದಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು 65 ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ಇದರಲ್ಲಿ 4 ಜಲಚರಗಳು, 19 ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯಗಳು, 20 ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ಗಳು (ಜಲಪಾತಗಳು), 4 ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭಗಳು ಸೇರಿವೆ.
2013 ರಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ತೋರ್ ಕೋಟೆ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಆರು ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಫ್ನೋಮ್ ಪೆನ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮಿತಿಯ 37 ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.[೧]
ಇತಿಹಾಸ
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ (ಇಲ್ಲಿ ಘರ್ ಎಂದರೆ "ಕೋಟೆ") ಅನ್ನು ಹಿಂದೆ ಚಿತ್ರಕೂಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಮೋರಿ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜ ಚಿತ್ರಾಂಗದ ಮೋರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಒಂದು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟೆಗೆ ಅದರ ಹೆಸರು ಅದರ ನಿರ್ಮಾತೃವಿನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. 9 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪಗಳು ಜೈಮಲ್ ಪಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಳಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.
ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಗುಹಿಲಾ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತಗಾರ ಬಪ್ಪಾ ರಾವಲ್ 728 ಅಥವಾ 734 CE ರಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಖಾತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವನು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವರದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಪಡೆದನು. ಇತರ ಖಾತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬಪ್ಪಾ ರಾವಲ್ ಅದನ್ನು ಮೋರಿಗಳಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆರ್. ಸಿ. ಮಜುಂದಾರ್ CE 725 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅರಬ್ ಸೈನ್ಯವು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ, ಮೋರಿಗಳು ಚಿತ್ತೋರ್ ಅನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅರಬ್ಬರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೋರಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು, ಆದರೆ ನಂತರ ಬಪ್ಪಾ ರಾವಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
ಬಪ್ಪಾ ರಾವಲ್ ನಾಗಭಟ I ರ ಸೈನ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆರ್. ವಿ. ಸೋಮಾನಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಕಥೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ ಅಲ್ಲತ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲು ಗುಹಿಲರು ಚಿತ್ತೋರ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ತೋರ್ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗುಹಿಲರ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವು ರಾಜ ತೇಜಸಿಂಗ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ (13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗ) ಹಿಂದಿನದು; ಇದು "ಚಿತ್ರಕೂಟ ಮಹಾದುರ್ಗ" (ಚಿತ್ತೋರ್ನ ದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆ) ವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
1251 ಮತ್ತು 1258 ರ ನಡುವೆ, ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ, ಬಲ್ಬನ್ ಮತ್ತೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿ ರಣಥಂಬೋರ್ ಮತ್ತು ಬುಂಡಿ ಜೊತೆಗೆ ಚಿತ್ತೋರ್ ಕೋಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು.
ಸಂಸ್ಕೃತಿ
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]ರಜಪೂತರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವಾದ "ಜೌಹರ್ ಮೇಳ"ವನ್ನು ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಏಕ್ ಜೌಹರ್ ಘಟನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ಜೌಹರ್ ಅನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ರಜಪೂತ ಪೂರ್ವಜರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂವರು ಜೌಹರ್ಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ರಜಪೂತ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜೌಹರ್ಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ಈಗ ದೇಶದ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.[೨]
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
[ಬದಲಾಯಿಸಿ]- ↑ Centre, UNESCO World Heritage. "Hill Forts of Rajasthan". UNESCO World Heritage Centre (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Retrieved 2025-10-29.
- ↑ Nijjar, Bakhshish Singh (2008). Origins and History of Jats and Other Allied Nomadic Tribes of India: 900 B.C.-1947 A.D. (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Atlantic Publishers & Dist. ISBN 978-81-269-0908-7.