ಕ್ಯಾಪರಿಡೇಸೀ

ಕ್ಯಾಪರಿಡೇಸೀ
Caper (Capparis spinosa)
Scientific classification
Unrecognized taxon (fix):	Capparaceae
Genera
See text

ಕ್ಯಾಪರಿಡೇಸೀ ದ್ವಿದಳ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ರಿಯಡೇಲಿಸ್ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ. ಸುಮಾರು 46 ಜಾತಿ ಮತ್ತು 700 ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಉಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಗೆಗಳು ಪೊದೆಸಸ್ಯ ಇಲ್ಲವೇ ಮರಗಳು (ಉದಾ:ಕಡಬ, ಕ್ರಟೇವ ಇತ್ಯಾದಿ). ಅಪೂರ್ವವಾಗಿ ಮೂಲಿಕೆ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ (ಉದಾ: ಗೈನಾಂಡ್ರಾಪ್ಸಿಸ್, ಇತ್ಯಾದಿ).

ಪ್ರಭೇದಗಳು

ಈ ಕುಟುಂಬವು 15 ತಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 430 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಳಿಗಳೆಂದರೆ ಕ್ಯಾಪರಿಸ್ (ಸುಮಾರು 140 ಜಾತಿಗಳು), ಮೊರಿಸೋನಿಯಾ (87 ಜಾತಿಗಳು), ಮೇರುವಾ (70 ಜಾತಿಗಳು), ಬೋಸಿಯಾ (30 ಜಾತಿಗಳು), ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಡಬಾ (30 ಜಾತಿಗಳು).

ಲಕ್ಷಣಗಳು

ಈ ಕುಟುಂಬದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ. ಎಲೆಗಳು ಸರಳವಾಗಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಹಸ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಎಲೆಗಳ ಜೋಡಣೆ ಪರ್ಯಾಯ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ವೃಂತಪರ್ಣಗಳಿವೆ (ಇವು ಮುಳ್ಳುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿರಬಹುದು). ಹೂಗೊಂಚಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೆಸೀಮ್ ಮಾದರಿಯದು. ಹೂಗಳು ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು (ಪೊಡೆಂಡ್ರೊಗೈನ್ ಎಂಬ ಗಿಡದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಏಕಲಿಂಗಿ ಹೂಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು); ಆರೀಯ ಸಮಾಂಗತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಉಭಯಪಾಶ್ರ್ವಸಮಾಂಗತೆಯೂ ಇರಬಹುದು(ಉದಾ:ಟೀರೊಪೆಟಲಮ್). ಹೂಗಳಿಗೆ ಉಪಪತ್ರಗಳು, 4 ಪುಷ್ಪ ಪತ್ರಗಳು, 4 ದಳಗಳು, 4 ಕೇಸರಗಳು ಮತ್ತು 2 ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯ ಇವೆ. ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು ಬಿಡಿಬಿಡಯಾಗಿವೆ. ಎಂಬ್ಲಿಂಜಿಯ ಎಂಬ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯ ಪತ್ರಗಳಿವೆ. ದಳಗಳೂ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿದ್ದು ಒಂದೊಂದರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾ ಮತ್ತು ಲಿಂಬ್‍ಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಎಂಬ್ಲಿಂಜಿಯದಲ್ಲಿ ದಳಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಸ್ಟೈಕ್ಸಿಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ದಳಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಕೇಸರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 6 ಇದ್ದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಉಳಿದೆರಡಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಟೆಟ್ರಡೈನಮಸ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಪ್ಪಾರಿಸ್ ಗಿಡದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕೇಸರಗಳಿವೆ. ದಳಗಳಿಗೂ ಕೇಸರಗಳಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಹೂವಿನ ಅಕ್ಷಭಾಗ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಕೊಳವೆಯಂತೆ ಬೆಳೆದಿರುವುದು ಕ್ಯಾಪರಿಡೇಸೀ ಕುಟುಂಬದ ವಿಶೇಷಲಕ್ಷಣ. ಹೀಗೆ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಕೊಳವೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಸರಗಳೂ ಅಂಡಾಶಯವೂ ಅಂಟಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕೊಳವೆಗೆ ಗೈನ್ಯಾಂಡ್ರೋ ಫೋರ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೇಸರಗಳಿಗೂ ಅಂಡಾಶಯಕ್ಕೂ ನಡುವಿನಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಕೊಳವೆಯಂತೆ ಬೆಳೆದಿರುವುದುಂಟು. ಇದಕ್ಕೆ ಗೈನೋಫೋರ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಅಂಡಾಶಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳೂ ಒಂದೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಂಡಕಗಳೂ ಇವೆ. ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಅನಂತರ ಅಂಡಾಶಯದ ಒಳಗೋಡೆಯಿಂದ ಅಕ್ಷಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಭಿತ್ತಿಗಳು ಬೆಳೆದು ಕೋಣೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. ಫಲ ಸಂಪುಟ, ಸಿಲಿಕ್ವ ಇಲ್ಲವೆ ಬೆರೆ-ಮುಂತಾದ ಮಾದರಿಗಳದ್ದಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಕಾರಗಳು

• ಅಕೋಮ್ (1 ಜಾತಿ)
• ಅನಿಸೊಕಾಪ್ಪರಿಸ್ (1 ಜಾತಿ)
• ಅಪೋಫಿಲಮ್(1 ಜಾತಿ)
• ಬ್ಯಾಚ್‌ಮನ್ನಿಯಾ (1 ಜಾತಿ)
• ಬೆಲೆನ್ಸಿಟಾ (1 ಜಾತಿ)
• ಬೋರ್ತ್ವಿಕಿಯಾ (1 ಜಾತಿ)
• ಬೊಸ್ಸಿಯಾ (32 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಬುಚೋಲ್ಜಿಯಾ (2 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಕ್ಯಾಡಬಾ (29 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಕ್ಯಾಪರಿಸ್ (225 ವಿಶೇಷ ಚಮಚ)
• ಕ್ಯಾಪರಿಕಾರ್ಡಿಸ್ (3 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಕ್ಯಾಪರಿಡಾಸ್ಟ್ರಮ್ (೨೨ ಜಾತಿ)
• ಕ್ಲಾಡೋಸ್ಟೆಮನ್ (1 ಜಾತಿ)
• ಕ್ಲಿಯೊಸೆರಾಟಾ (೨ ಜಾತಿ)
• ಕ್ರೇಟೇವಾ (1 ಜಾತಿ)
• ಕ್ರೇಟಿವಾ (14 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಸೈನೋಫಲ್ಲಾ
• ಡಿಪ್ಟರಿಜಿಯಂ(1 ಜಾತಿ)
• ಧೋಫಾರಿಯಾ (1 ಜಾತಿ)
• ಯುವಾಡೆನಿಯಾ (3 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಫೋರ್ಚ್‌ಹ್ಯಾಮೇರಿಯಾ (13 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಹೈಪ್ಸೆಲ್ಯಾಂಡ್ರಾ (1 ಜಾತಿ)
• ಮೇರುವಾ (16 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಮೋರಿಸೋನಿಯಾ (2 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ನಿಯೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಟ್ರೋಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್ (1 ಜಾತಿ)
• ನಿಯೋಥೊರೆಲಿಯಾ - ಬಗೆಹರಿಯದ
• ಓಷಿಯನೋಪಾಪೇರ್ - ಬಗೆಹರಿಯದ
• ಪೊಡಾಂಡ್ರೊಜಿನ್ (೧೩ ಜಾತಿ)
• ಪೊಯಿಲನೆಡೋರಾ (13 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಪುಸಿಯೋನಿಯಾ - ಬಗೆಹರಿಯದ
• ರಿಚಿಯಾ (13 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಸ್ಟೆರಿಫೋಮಾ (5 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಸ್ಟಿಕ್ಸಿಸ್ (4 ವಿಶೇಷಣಗಳು)
• ಥಿಲಾಚಿಯಂ (೩ ಜಾತಿ)

ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ

ಕೆಪ್ಪಾರಿಡೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ-

• ಕೆಪ್ಪಾರಿಸ್ ಏಫಿಲ-ಇದರ ತೊಗಟೆಯ ಕಷಾಯವನ್ನು ಸಂಧಿವಾತ, ಕೆಮ್ಮು ಮುಂತಾದ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
• ಕ್ರಟೇವ ರಿಲಿಜಿಯೋಸ-ಎಲೆಗಳು ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕ, ಬೇರು ಮತ್ತು ತೊಗಟೆಗಳಿಗೆ ವಿರೇಚಕ ಗುಣ ಇದೆ.
• ಗೈನಾಂಡ್ರಾಪ್ರ್ಸಿಸ್ ಪೆಂಟಫಿಲ-ಬೀಜ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಾಸುವೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಳಸುವುದಿದೆ. ಈ ಗಿಡದ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳು ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.

ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು

• Capparaceae, in Neotropikey
• Capparaceae, in Flowering Plants of the Osa Peninsula, Costa Rica. Archived 2016-04-10 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.
• Photos at University of Hawaii site
• Capparaceae, as Capparidaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards).
• Family Capparaceae flowers in Israel Archived 2008-12-26 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.