ಕತ್ಪುತ್ಲಿ (ಗೊಂಬೆಯಾಟ)

ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮಾಂಡವಾದಲ್ಲಿ ಕತ್‌ಪುಟ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ

ಕತ್ಪುತ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆಯಾಟವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಬೊಂಬೆಯಾಟದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆಯಾಟ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಒಂದೇ ದಾರದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ದಾರವು ಬೊಂಬೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಪುತ್ಲಿ ಎಂದರೆ ಗೊಂಬೆ. ಕತ್ಪುತ್ಲಿ ಎಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬೊಂಬೆ. ಆದರೂ, ಇದನ್ನು ಮರ, ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ತಂತಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸ

ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕತ್ಪುತ್ಲಿ ಕಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಲಾವಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಉಲ್ಲೇಖ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬೊಂಬೆಗಳು, ಸರಳು-ಗೊಂಬೆಗಳು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅದ್ಭುತ ಕತ್ಪುತ್ಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೊಂಬೆಯಾಟವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೊದಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಶಾಶ್ವತ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಳ್ಳಿ ಜಾತ್ರೆ, ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಭೆ ಕತ್ಪುತ್ಲಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ,ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಟ್ ಸಮುದಾಯವು ಕತ್ಪುತ್ಲಿಯನ್ನು ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆಯಾಟ ಕಲೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕತ್ಪುತ್ಲಿಯ ಕಲೆ ಕಾಲದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯಿತು. ಕತ್ಪುತ್ಲಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕತ್ಪುತ್ಲಿ ಕಲೆ ಇಂದಿನ ನಾಗೌರ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು . ಅವರು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಮರ ಮತ್ತು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ನೇಯ್ಗೆ, ಕುಂಬಾರಿಕೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಕಳೆದ ೫೦೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕತ್ಪುತ್ಲಿಯು ರಾಜರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಪೋಷಕತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪೋಷಕರ ಪೂರ್ವಜರ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪೋಷಕರು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಟ್ ಸಮುದಾಯವು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಇಂದು ಕತ್ಪುತ್ಲಿ ಕಲೆ ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಘೂಮರ್ ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯದನ್ ದೇತಾ ಮತ್ತು ಕೋಮಲ್ ಕೊಠಾರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಜೋಧ್‌ಪುರದ ರೂಪಯನ್ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ದೇವಿಲಾಲ್ ಸಮರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಲೋಕ ಕಲಾ ಮಂಡಲ್, ಉದಯಪುರದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕತ್ಪುತ್ಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.ಭಾರತೀಯ ಲೋಕ ಕಲಾ ಮಂಡಲ್ ಬೊಂಬೆ ರಂಗಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಬೊಂಬೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜಧಾನಿ ನವದೆಹಲಿಯು ಶಾದಿಪುರ ಡಿಪೋದಲ್ಲಿ ' ಕತ್ಪುತ್ಲಿ ಕಾಲೋನಿ ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರರು, ಜಾದೂಗಾರರು, ಚಮತ್ಕಾರ ಪ್ರದರ್ಶಕರು, ನರ್ತಕರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಚಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗುಂಪುಗಳು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಿಂದ ನೆಲೆಸಿವೆ.

ಸಹ ನೋಡಿ

• ಚಾದರ್ ಬದರ್, ಭಾರತದ ಸಂತಾಲ್ ಜನರ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
• ಗೋಪಾಲೀಲಾ, ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
• ನೊಕ್ಕುವಿದ್ಯಾ ಪಾವಕಲಿ, ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
• ರಬನ ಛಾಯಾ, ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
• ಸಖಿ ಕಂಧೇಯಿ, ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ದಾರ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
• ನೆರಳು ನಾಟಕ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಹಸ್ರಮಾನ BCE ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
• ತೋಲ್ಪವಕೂತ್ತು, ಭಾರತದ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
• ತೊಳು ಬೊಮ್ಮಲತಾ, ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
• ತೊಗಲು ಗೊಂಬೆಯಾಟ, ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆಯಾಟ
• ವಯಾಂಗ್, ಭಾರತೀಯ ಬೊಂಬೆಯಾಟದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

• Brandon, James R.; Martin Banham (1997). The Cambridge guide to Asian theatre. Cambridge University Press. ISBN 0-521-58822-7.
• Ghosh, Sampa; Utpal Kumar Banerjee (2006). Indian puppets. Abhinav Publications. ISBN 81-7017-435-X.
• Noted Kathputli artists

ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು

• ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬೊಂಬೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು
• ಶಾದಿಪುರದ ಬೀದಿ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಬೊಂಬೆ ಕಲಾವಿದರ ವಸಾಹತು ಕಠ್ಪುತ್ಲಿ ಕಾಲೋನಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ಫೋಟೋ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು Archived 15 December 2019 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.