ಅಪರಾಧಿ ತನಿಖಾ ಇಲಾಖೆ (ಭಾರತ)

ಅಪರಾಧಿ ತನಿಖಾ ಇಲಾಖೆ (ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ( ಸಿಐಡಿ )) ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಗಳ ಅಪರಾಧ ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅಪರಾಧದ ತನಿಖೆಗೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸರ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ (ಡಿಜಿಪಿ) ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ (ಎಡಿಜಿಪಿ) ಅಧಿಕಾರಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.

ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆ

ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಫ್ರೇಸರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 1902 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮೊದಲ ಸಿಐಡಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಲಕ್ನೋದ ಗೋಖಲೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಐಡಿ ಕಚೇರಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ, "ಭಾರತೀಯ ಸಿಐಡಿಯ ಪಿತಾಮಹ" ಕಿಂಗ್ಸ್ ಪೊಲೀಸ್ ಪದಕ ವಿಜೇತ (ಕೆಪಿಎಂ) ರಾಯ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಪಂಡಿತ್ ಶಂಭು ನಾಥ್ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವಿದೆ. ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಐಡಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ಶಾಖೆ, ಸಿಐಡಿ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಶಾಖೆ (ಸಿಬಿ-ಸಿಐಡಿ) ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.

ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳು "ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸಿಐಡಿ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ , ಸಿಐಡಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ತನಿಖಾ ಇಲಾಖೆ (ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸ್ಸಾಂ, ಬಿಹಾರ, ಹರಿಯಾಣ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಪರಾಧ ತನಿಖಾ ಇಲಾಖೆ (ಕ್ರೈಂ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ , ಸಿಐಡಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧ ಶಾಖೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಪರಾಧ ಶಾಖೆ-ಅಪರಾಧ ತನಿಖಾ ಇಲಾಖೆ (ಸಿಬಿ-ಸಿಐಡಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ (ಸಿಐಡಿ) ಅನ್ನು ಪಂಜಾಬ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ (ಪಿಬಿಐ ಅಥವಾ ಬಿಒಐ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿಐಡಿ ಶಾಖೆಗಳು

ಒಂದು ಸಿಐಡಿ ಒಂದು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಶಾಖೆಗಳು:

• ಸಿಬಿ-ಸಿಐಡಿ
• ಮಾನವ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಕಾಣೆಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಘಟಕ
• ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ವಿರೋಧಿ ಕೋಶ
• ಫಿಂಗರ್ ಪ್ರಿಂಟ್ ಬ್ಯೂರೋ
• ಅಪರಾಧ ಗುಪ್ತಚರ ವಿಭಾಗ
• ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ದಳ
• ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಗಳ ವಿಭಾಗ
• ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಅಪರಾಧ ವಿಚಾರಣಾ ಕೋಶ

ಅಪರಾಧ ವಿಭಾಗ ಸಿಐಡಿ

ಸಿಬಿ-ಸಿಐಡಿ ಒಂದು ಸಿಐಡಿ ವಿಭಾಗದ ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರು (ಎಡಿಜಿಪಿ) ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರು (ಐಜಿಪಿ) ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಾಖೆಯು ಕೊಲೆ, ಗಲಭೆ, ನಕಲಿ ದಾಖಲೆ, ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಸಿಬಿ-ಸಿಐಡಿಗೆ ವಹಿಸಲಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿ

ರಾಜ್ಯ ಅಪರಾಧ ಶಾಖೆ/ಅಪರಾಧ ತನಿಖಾ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧ, ಅಂತರ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು, ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.