ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಂಢರಪುರ

ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಇಂದ
ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗು: ಸಂಚರಣೆ, ಹುಡುಕು
ಶ್ರೀ ವಿಠ್ಠಲ-ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಸ್ತಾನ
Pandharpur Vithoba temple.jpg
ದೇವಸ್ತಾನದ ಮುಕ್ಯ (ಪೂರ್ವ) ದ್ವಾರ, ಇದರಲ್ಲಿ "ನಾಮದೇವನ ಮೆಟ್ಟಿಲು" ಇದೆ. ದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಚಿಕ್ಕ ನೀಲಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಸಂತ ಚೋಖಮೆಲನ ಸಮಾದಿ.
ಹೆಸರು: ಶ್ರೀ ವಿಠ್ಠಲ-ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಸ್ತಾನ
ನಿರ್ಮಾತೃ: unknown
ಕಟ್ಟಿದ ದಿನ/ವರ್ಷ: unknown,೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮುಂಚೆ
ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆ: ವಿತೋಬ ಅಥವಾ ವಿಠ್ಠಲ
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ಹೆಮದ್ಪನ್ತಿ
ಸ್ಥಳ: ಪಂಧರ್ಪುರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಭಾರತ
ರೇಖಾಂಶ: 17°40′N 75°20′E / 17.67, 75.33ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: 17°40′N 75°20′E / 17.67, 75.33

ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಂಢರಪುರ ಇದು ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ ವಿಠ್ಠಲನ ಪುಜಿಸ್ಸುವ ಮುಕ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಕೃಷ್ಣ ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹಾಗು ಆತನ ಹೆಂಡತಿ ರಕ್ಹುಮೈ ಸ್ತಳಿಯ ಅವತಾರವೆಂದು ಬವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ದೇವಸ್ಥಾನ. ವಾರಕರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ಪಂಢರಪುರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ದಿಂಡಿ ಯಂಬ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ ಆಶಧಿ ಏಕಾದಶಿ ಹಾಗು ಕರ್ತಿಕಿ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಪಂಢರಪುರ ದಲ್ಲಿ ಹರೆಯುವ ಪಾವನ ನದಿ ಚಂದ್ರಭಾಗಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶವಗುವುದಾಗಿ ಬವಿಸುತ್ತಾರೆ.


ಪುನ್ದಲಿಕನ ಪುರಾಣ ಕಥೆ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ವಿಠ್ಠಲನ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರತೀಕ
ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಸ್ತಾನದ ಪಶ್ಚಿಮದ ದ್ವಾರ ಹಾಗು ಶಿಖರ
ರುಕ್ಮಿಣಿಯಾ ಶಿಖರ
ಭೀಮ ನದಿ ಹಾಗು ಇತರ ಸಮಾಧಿಗಳಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾನ

ಪುನ್ದಲಿಕನ ವೀರ ಚರಿತೆ, ವಿಠ್ಠಲಮಹಿಮಾ ದಂತಕಥೆಗಳ ಒಂದು ಮುಕ್ಯ ಅಂಗ . ವಿಠ್ಠಲ ಪಂಢರಪುರಕ್ಕೆ ಬರುವಲ್ಲಿ ಪುನ್ದಲಿಕ ಮುಕ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುನ್ದಲಿಕ ಆತನ ತಂದೆ ಜನುದೇವ ಹಾಗು ತಾಯಿ ಸತ್ಯವತಿಯಾ ಸುಪುತ್ರ. ಅವರು ದಂಡಿರ್ವನ ಎಂಬ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಸವಾಗಿದರು. ಆದರೆ ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಪುನ್ದಲಿಕ ತನ ತಂದೆ ತಾಯಿಯಾರನ್ನು ನೋಯಿಸ ತೊಡಗಿದ. ಮಗನ ನಡುವಳಿಕೆ ಇಂದ ಬೇಸೆತ್ತು ತಂದೆ ತಾಯಿ ಕಾಶಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ದರಿಸಿದರು. ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸವನಪ್ಪಿದವರಿಗೆ ನಿರ್ವಾಣ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಜೀವನ ಮರಣದ ಚಕ್ರದಿಂದ ಪಾರಗುತಾರೆ, ಆದುದರಿಂದ ಹಲವು ಹಿಂದೂಗಳು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಂತ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಗೆ ತೆರಳುತಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಅ ವೃದ ಜೋಡಿಗೆ ಮಗನಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಇರಲ್ಲಿಲ. ಅವರ ಯಾತ್ರೆಯ ಸುಧಿ ಸಿಕ್ಕಿದಂತೆಯೇ ಪುನ್ದಲಿಕ ಹಾಗು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ದರಿಸಿದರು ಪುನ್ದಲಿಕ ಹಾಗು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಕುದರೆ ಸಾವರಿಯಾಗಿ ಯಾತ್ರಿಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿದರು.

ಕಾಶಿಯಾ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಗುಂಪು ಒಂದು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸೇರಿದರು ಇದು ಕುಕ್ಕುತ್ಸ್ವಾಮಿಯಾ ಆಶ್ರಮವಾಗಿತು. ಆಯಾಸವಾಗಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ಕೆಲ ದಿನ ಅಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಲ್ಲೂ ನಿರ್ದರಿಸಿದರು. ಆ ರಾತ್ರಿ, ಎಲ್ಲರು ಮಲಗಿರುವ ವೇಳೆ, ಪುನ್ದಲಿಕ ಎಚ್ಚರವಿತು. ಅವನು ಒಂದು ಅದ್ಬುತ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡ. ಮುಂಜಾನೆಯಾ ಮುನ್ನ ಕೊಳೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ದರಿಸಿದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಯುವತಿಯರ ಗುಂಪು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆಲ್ಲವನು ಸ್ವಚಗೊಳಿಸಿ ನಂತರ ನೀರನ್ನು ತಂದು ಹಾಗು ಋಷಿಯಾ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಗೆದರು. ಕೆಲಸದ ನಂತರ ಅವರು ಆಶ್ರಮದ ಪೂಜಾ ಗೃಹ ಕೆ ಹೋದರು. ಮಾತೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬರುವಾಗ ಅವರ ಬಟ್ಟೆ ನಿಷ್ಕಳಂಕವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು.

ಪುನ್ದಲಿಕ ಭಯಬೀತನಾಗಲಿಲ್ಲ; ಒಂದು ದೀರ್ಘ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಕ್ಕಂತೆ ಆಯಿತು. ಮರು ರಾತ್ರಿಯು ಅವರನ್ನು ಕಂಡಿದು ಬರಿ ಸ್ವಪ್ನ ವಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಡ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನು ಪುನಃ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ. ಈ ಬಾರಿ ಪುನ್ದಲಿಕ ಕುತುಹಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ. ಅವನು ಸುಂದರ ಯುವತಿಯರನ್ನು ಅವರು ಯಾರು ಎಂದು ಕೇಳಿದ.

ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಹೇಳಿದರು, ನಾವು ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ ಹಾಗು ಭಾರತದ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳು ನಮಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಸಮರ್ತ್ಯ ವುಳ ನದಿಗಳು. ಬಕ್ತಾದಿಗಳು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಅವರ ಪಾಪವನ್ನು ತೊಳೆದು ಕೊಂಡಿದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಬಟ್ಟೆ ಕೊಲೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು. "ಆದರೆ ಪುನ್ದಲಿಕ, ನೀನು, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ತಾಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಹಿಂಸೆ ಇಂದ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಿ ಎಂದರು! "

ಇದರಿಂದ ಪುನ್ದಲಿಕ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾದ. ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳು ಅರಿವಾಗಿ ತನ್ನ ತಂದೆ ತಾಯಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ. ಅವರ ಸುಖಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದ. ತನಗೆ ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅವರಿಗಾಗಿ ದುಡಿದ.

ಯಾವುದೇ ರೀತೆಯಾ ಬಕ್ತಿ ದೇವರನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಪುನ್ದಲಿಕ ಬಕ್ತಿ ಕಂಡು ವಿಷ್ಣುಗೆ ಸಂತಸವಾಯಿತು. ಪುನ್ದಲಿಕನನ್ನು ಅಶಿರ್ವಾದಿಸಲು ಕೂಡಲೇ ವೈಕುಂಠದಿಂದ (ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನ) ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಪುನ್ದಲಿಕನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋರಾಟ.

ವಿಷ್ಣು, ಪುನ್ದಲಿಕನ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತಟ್ಟಿದ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುನ್ದಲಿಕ ತನ್ನ ತಂದೆ ತಯಯಾರಿಗೆ ಊಟ ಬಡಿಸುತಿದ್ದ. ಪುನ್ದಲಿಕ ಬಾಗಿಲ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿತು ಆಗು ಆಡು ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಆರಿವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವನ ತಂದೆ ತಾಯಿಗೆ ಅವನ ಬಕ್ತಿ ಯಂತಹದು ಎಂದರೆ ಅವನು ಮೊದಲು ಅವರ ಸೇವೆ ನಂತರ ಅತಿಥಿ ಆ ಅತಿಥಿ ದೇವರೆ ಆಗಿದರು ಸರಿ. ಪುನ್ದಲಿಕ ದೇವರಿಗೆ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಅವನಿಗೆ ಕಾಯಲು ಒಂದು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೆಸೆದ.

ಅವನ ತಂದೆ ತಾಯಿಗೆ ಇರುವ ಬಕ್ತಿ ಯನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು. ಆಗು ದೇವರು ಅವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಯೇ ಕಾದು ನಿಂತ. ಪುನ್ದಲಿಕ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಂದು ದೇವರ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದ, ಅದಕ್ಕೆ ದೇವರು ತನಗೇನು ಬೇಸರವಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಕುಶಿ ಆಯಿತು ಎಂದ. ಪುನ್ದಲಿಕ ದೇವರನ್ನು ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಅವನ ಬಕ್ತರನ್ನು ಅಷಿರ್ವದಿಸಲು ಬೇಡಿಕೊಂಡ. ವಿಷ್ಣು, ವಿಠ್ಠಲನಾಗಿ "ಇಟ್ಟಗೆ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ದೇವರು" ಇಲ್ಲಯೇ ಇರಲ್ಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ. ವಿಠ್ಠಲನ ಜೊತೆ, ರಕ್ಹುಮೈ (ರುಕ್ಮಿಣಿ)ಯನ್ನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸ್ಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವಸ್ಥಾನ ವಿಷ್ಣು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಸ್ತಲದಲ್ಲಿ ಕಟಲಾಗಿದೆ.

ನಾಮದೇವನ ಮೆಟ್ಟಿಲು[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

ಒಂದು ಗಮನಸೆಳೆವ ಕಥೆ ದೇವಸ್ತಾನದ ಮೊದಲೆನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನು ಕುರಿತು ಕಥೆಯ ಹೆಸರು “ನಮ್ದೇವ್ ಚಿ ಪಯರಿ” (ನಾಮದೇವನ ಮೆಟ್ಟಿಲು). ಮಗು ನಾಮದೇವ ಯಾವಾಗಲು ವಿಠ್ಠಲ ದೃಢ ಬಕ್ಥ. ಒಂದು ದಿನ ಆತನ ತಾಯಿ ಅವನಿಗೆ ನೈವಿದ್ಯ (ಯಾವುದೇ ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥ ದೇವರಿಗೆ ಮೊದಲು ನೀಡುವುದು) ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದಳು. ನಾಮದೇವ “ನೈವೇದ್ಯ” ಮಾಡಲು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮೊಂದಾದ . ನೈವೇದ್ಯ ನಂತರ ಆತನು ದೇವರು ಅದನ್ನು ಸಿವಿಕರಿಸಲು ಕಾದು ಕುಳಿತ. ಆದರೆ ದೇವರು ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ ಅವನು ಎದೆಗುಂದಿದ ಅವನು ದೇವರಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯ ಸ್ವೆಕರಿಸಲ್ಲು ಬೇಡುಕೊಳುತ್ತ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದ. ಮಗುವಿಗೆ ದೇವರು ಬರದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ಬೇಸರವಯಿತೆಂದರೆ ಆತನು ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ದೇವರ ಕಾಲಿನ ಅತ್ತಿರ ಚೆಚ್ಚ ತೊಡಗಿದ. ಮಗುವಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಗ್ದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ದೇವರಿಗೆ ಸಂತಸವಾಯಿತು. ಬಂದು ನೈವೇದ್ಯಯನ್ನು ಸ್ವಿಕರಿಸಿದ. ನಾಮದೇವ ದೊಡವನಾದಗ ದೇವರ ಹತ್ತಿರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗುವಂತೆ ಹಾಗು ದೇವರ ದರುಶನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಕ್ತಾದಿಗಳ ಕಾಲಿನ ಸ್ಪರ್ಶ ಸಿಗುವಂತೆ ವರ ಕೇಳಿದ. ಆದರಿಂದ, ಪಂಢರಪುರದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನು “ನಮ್ದೇವ್ ಚಿ ಪಯರಿ” ಅಥವಾ ನಾಮದೇವನ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಎನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಸ್ಪೃಷ್ಯತೆ ವಿರುದ್ಧ ಚಳುವಳಿ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

೧೯೪೭ಮುಂಚೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರನ್ನು ದೇವಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಬಿದುತಿರಲಿಲ್ಲ, ಈ ಕೋಮು ಮನೋಭಾವನೆ ವಿರುದ್ಧ ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸಾನೆ ಗುರುಜಿ ಅಮರಣಾಂತ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಶುರುಗೊಳಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಇನ್ನಿತರ ಗಂದಿವಾದಿಗಳ ಬೆಂಬಲವಿತು. ಅವರು ದೇವಸ್ತಾನದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಎಲ್ಲ ಸಮುದಾಯಗಳು ತೆರೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.

ಇದನ್ನು ನೋಡಿ[ಬದಲಾಯಿಸಿ]

  • ವಿಠ್ಠಲ
  • ರುಕ್ಮಿಣಿ
  • ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳು
Commons logo
ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಣಜದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿವೆ: